By J MVanlalhriata
MSVT
Development policy tha tak tak kan nei, Dan kan nei tha, Political party ten MANIFESTO mawi, lungkuai thei ang bera tha neih an la bang lo. Development erawh hmuh tur a la lang lo kawp mai !
Kan ram a develop theih lohna chhan tam tak zinga pawimawh tak pakhat chu ‘ram hmangaihtu tak tak hruaitu’ kan tlachham niin a lang.
Tih tak zeta ram hmangaiha hruaitute nei ni ila chuan a hmasa berin corruption/hlemhletna a bo ang, a bo loh vek pawhin a tlem ang. Development erawh a zuanin a zuang thung ang.
Sawrkar hmasa thil tha tih chhunzawm duh loh party hruaituten an intihhmuh thin pawh hi ram development thanmawhbawk lian tak pakhat chu a la ni ta reng mai. Chin zawm zel chi a ni hauh lo.
Kum tawp maia inthlang tur kan ni a, party tinten sawrkarna siam tumin tan an la na tan ta hle. Party thenkhatte chuan corruption do leh tihbo hi an tum hlein a lang a. MLA tur te pawh hlemhletna ti lo tura intiamna te an neihtir hiala hriat a ni a. Party thenkhat te chuan Hlemhletnaah an MLA te emaw minister te emaw inhnamhnawihna an neih chuan zilh, hrem leh an nihna te hial pawh hlihsak te an sawi nawk mai.
Hetiang hriat hi a nuamin a hahdam thlak hle. Kan ram hruatuten ram hmasawnna daltu nia an ngaihte tihbo duhna an nei tak tak dawn ta ni anga lo lang tan hriat ngawt te pawh hi a ri a mawi hle. Mipuite rilruah erawh ‘MAHSE’ tia rinhlelhna hi a la riak thuap ngei ang. Corruption hi pho rova a zung chawpa phawi tumna te pawh kha a lo awm tawh thin a nih kha; phawi chu sawi loh a la duah tha hluah hluah viau mai.
Eng pawh nise, hlemhletna hi khawiah tak hian nge bu a khuar tih hi zawn chhuah a nih loh chuan a rawn keu leh mai thin dawn a ni. Kan minister te leh MLA te hi anmahni an fihlim a nih loh vek pawhin fihlimin an lang thei, midang fihlim lote chungah kut an lek ngam ang em tih hi zawhna lian tak a ni zel reng dawn a ni . Chuvangin kan minister leh MLA te hian Corruption Bu inkhuarna hi an zawn chhuah a tulin a ngai hle ang. Kan ram inrelbawlna peng hrang hrang, a lian ber atanga a te ber thlenga hlemhletna bet khir uar te hi an thenfai ngam a tul hle ang. Tu pawh lo sawrkar se, hlemhletna bupui leh a hlet te hi phindarh a, vurbo hmiah turin mipuite hian sawrkar kan beisei dawn a ni. Ram hruaitu, hlemhletna laka mahni inthiar fihlim ngawt hi hlemhlet lohna a ni lo a nia.
Sawrkar tha siam tuma an inbuatsaihnaah party te hian ‘Transparency’ (langtlang) sawrkar mipui te min sawihmuh a; hei an ti tak tak ngam ang em tih hi mipuite zawhna a ni leh pek a ni. Public domain-ah sawrkar leh department tinte chet dan RTI hman ngai lovin mipuiten, thingtlang kil khawr ber atang pawha lo hmeh chhuaha lo en ve zel kan duh dawn tlat, sawrkar thar lo piang tur hian ‘langtlang sawrkar’ nih ngam tak zet zet se kan va ti em.
Public works leh project-ah te hian dik lo a tam ber thin nia sawi a ni a; dan leh hrai tha nei lo pawh kan ni si lo! Kan rama lar leh sawi hlawh ber te zinga pakhat chu ‘Restricted Tender’ hi niin a lang. Hei hi a lo ziaawm deuh theih nan dan siam rawtna te pawh political party thenkhatahte chuan a awm a ni mahna! Kan neihsa aia tha zawk an buatsaih thei dawn a ni loh chuan a awmsa hi dan ang thlapin rawn hmang thin tawh mai se. Tuna kan neih CPWD dan pawh hian restricted tender chungchang hi chiang takin a sawi a; contractor tha leh nihna bik nei 3 -4 te zing atanga thlan tur a nih laiin tu khaw hriat lohva aruk aral thei ang bera mahni duhsak zawng lakna emaw kan ti hial ta mai hi hlemhletna lian tak a ni. Sawrkar tharah chuan hetiang chin dan thalo hi a bo tawh ngei mipuiin kan beisei.
Zirna lam hi duh aiin kan political party te hian an ngaihthah tlat! Zirna lam nise, India ramah mai pawh hian a hniam ber, a mawng phah kan ni tawk mai a; tuna kan sawrkai lai leh political party te hian khunkhan takin zirna lamah hian an ngaihtuahna an seng peih lo niin a lang. A beidawn thlak hle.
Khawvel kan el ve theihna turin New Education Policy 2020 hi India rama mithiam ten kum tam tak hnua an lo hrualmum hi keini ram tan pawh hian zirna lamah nasa taka hma kan sawnpui theihna tur a nih laiin kan hnam mila kalpui lo tum ve ngawt te hi a mak a; khawvel ram dang el phak zirna NEP 2020 hi a nih reng laia mahni rilrem zawnga lo her danglam tum ngawt hi a tha ber lo thei. Kan rilru put hman leh kan thlirna atanga NEP 2020 hi lo hmang ve tur kan nih erawh chuan a sualna teh chiam a awm lo vang. Mahse, kan ram mil emaw kan ngaihtuahna mil tawka kan duh anga kan lo sawngbawl kual chuan kan thalai leh mithiamte khawvel el phak leh khawvel ram dang mite chhawr phak thei turin kan chher lo thei tlat a ni. Kan ram (state) chhungah mai pawh hian hna hmu lo leh chhawr tlak loh kan hring teuh mai ang tih a hlauhawm thei tlat bawk. Kan sakhuana emaw hnam tana him lo NEP 2020 ah hian awmin a lang bawk lo. Kan ramin a thatpui ngei theih nan Sawrkar hian nasa leh zuala NEP 2020 hi tihhlawhtlin tumin kalpui ngei se , Party politics khelhnan hmang lo se.
Health system lam phei hi chu kan political party te hian duhthu min sampui mai mai a; a taka thlenpui theih loh tur thil harsa, awhawm leh beiseiawm takin an auchhuahpui vel mai mai hi a pawi a. Sawrkar hna thawk, sum leh pai lama harsa lo zawkten an medical bill an reimburse zung zung theih laiin rethei zawkte leh sawrkar hna thawk ve lo, an neih chhun ang ang senga, puk chawp hiala damdawi mana inseng ve te lah hian an senso hmuhkir chu sawi loh beiseina bo thak khawpin li mawnga thlak ang vang vang a ni mai hrih si! Damlo inenkawl zui zel duh tan pawh kawng a tawp a ni der. Mipui leh mi rethei zawkte nuna ‘play’ kual ‘play’ kual (chhaih kual) hi tawp tawh teh se. Mihring hrisello hian ram hrisel a hring thei lo. Tuna kan Health system hi a chhe lo mahse mipui hriselna ngaihthah nia lang hi a pawi hle a ni. Sawrkar apiangin mipui hriselna lam hi an ‘top priority’ list ah dah zel tawh se mipui kan va lawm dawn em.
Kumin inthlanna lo awm turah hi chuan mipui ten mahni hamthatna tur kan ngaihtuah ve a hun ta, kan tana tha tur, kan party mi ni kher lo pawh, mi tha leh mitak, mipui leh ram hmasawnna thawkchhuak thei ngei tura kan ngaihte i thlang tawh ang u. Party candidate te hi an tha vek lo, an chhe vek bawk hek lo. Mahse nang, kei leh kan tu leh fate tana ram hmangaihtu tak tak, kan ram inrelbawl dan hmang hnuk hre chiang, kan ram mamawh te hrechianga a tihdan tur te pawh hria, a chhe lai te, a chhiat chhan leh siam that theih dan tur hre kilh kelh, mahni inphata midangte tana nung ngam tur hruaitu kan thlan a hun tak meuh meuh ta a ni. Hausak avang emaw milar an nih avang ngawtin ram hnuk hre pha lote hi chuan kan ram an hruai tha tak tak thei lo ang. Chuvangin, Party tinte hian MLA tura mipuite min rawn vawrhchhuah sak turte hi kan ram harsatna te, siam that ngai leh siam that dan tur te, kan ram inkaihhruaina chhungril hre ve thawkhat te ni rawh se.
Kan ramah, kan rorelna in sangah, Pathian ram thleng tura kan duh chuan Pathian rawn chungin, mahni party mi mai en lo vin, ram hmangaihtu, ram hmasawnna tana mahni retheih huamte kan thlanchhuah a hun ta. Kan vote a darh chuan rorel thei, sawrkar siam thei an awm loh kan hlau tur a ni lo, Pathianin a ngaihtuah ang.

