Finance Minister Nirmala Sitharaman chuan July 23 khan a zawn zata Union budget tum sarihna pharhin tihian Prime Minister hlui Morarji Desai record siam chu a khum ta a ni. Kumin Budget hi BJP kaihhruai NDA sorkar in June thlaa thlan tlin an nih leh hnua an budget pharh hmasak ber a ni bawk.
Union Budget 2024-25 hian ngaih pawimawh pakua a nei a, chung te chu – Productivity and Resilience in Agriculture, Employment and Skilling, Inclusive Human Resource Development and Social Justice, Manufacturing and Service, Urban Development, Energy Security, Infrastructure, Innovation, Research and Development leh Next Generation Reforms tih te a ni.
Agriculture Budget
Farming lam kaihhnawihah Sitharaman chuan loneitute natural farming lama an luhthuk zawk theih nan te, pulses leh oilseeds lama intodelhna awm theih nan te, digital public infrastructure development te chu ngaih pawimawh a nih tur thu a sawi.
Employment and Education Budget
Union Budget tharah Sitharaman chuan employee-linked incentive scheme pathum a tlang zarh a. Heng scheme thum te hi Prime Minister’s package zinga tel niin Employee Provident Fund Organisation enrolment nena kalthiang tur niin first-time employee bakah employers leh employees te tana tha ve ve tura ruahman a ni bawk.
Zirlai sorkar scheme atanga hlawkna la nei ve miah lo chuan ram chhung institution a zirna kalpui zel nan Rs 10 lakh thlengin loan a la thei dawn a ni. He mi atan hian E-voucher siam ni dawnin zirlai 11 lakh te te hnenah loan amount atanga 3% chauh interest in pek an ni ang.
Hei bakah hian thalai 1 crore te tan kum 5 chhungin top company 500 a intership an tih theih nan scheme siam a ni bawk a, thla 12 chhungin real life business environment an tem theih nana ruahmanna a ni.
Bihar leh Andra Pradesh Budget
Finance Minister chuan budget speech a neihah Bihar tan scheme hrang hrang ruahman a nih thu a sawi a. Heng scheme te hi ruahmanna “Purvodaya” tih eastern States Bihar, Jharkhand, West Bengal, Odisha leh Andra Pradesh te all-round development atana ruahman a ni.
Sorkar chuan Bihar ah expressway Rs 26,000 crore sengin a sial dawn a. Heng bakah hian power projects, new airports, medical colleges leh sports infra te din a ni dawn bawk.
Finance Minister chuan Andra Pradesh tan pawh ruahmanna thahnem tak siamin AP Reorganisation Act hnuaiah industrial development nasa taka kalpui ni dawnin, heng bakah hian basic infrastructure heng water, power leh roads siam nan funds pek an ni ang a ti bawk a. Multi-lateral development assistance kaltlangin Andra Pradesh ah Rs 15,000 crore pek a ni ang a ti bawk.
Hmeichhiate tan
Hmeichhia te kaihhruai hmasawnna a awm theih nan budget ah hmeichhia leh hmeichhe naupang te tan bik Rs 3 lakh crore scheme ruahman a ni.
MSMEs Budget
Budget ah MSMEs leh labour-intensive manufacturing te tan ruahmanna bik siam a ni bawk a. Public sector banks ah MSME credit assessment model thar kalpui a ni dawn a, chu chu external assessment ringawta innghah bansan naa tih a ni. Economy a MSMEs digital footprints chu behchhana hman a ni tawh dawn a, turnover criteria leh assets ringawta innghah bansanna tur a ni.
Personal Income Tax
Finance minister chuan tax slab revised bawkin ruahmanna thar an siam hmangin salried employee te chuan income tax pekah Rs 17,500 an hum thei tawh dawn a ni.
Rate of taxation chu thlak danglam a ni lo va, tax slab 3 lakh hnuai chu thlak danglam lova dah niin tunah erawh a hmaa Rs 3 lakh to 6 lakh slab chu Rs 3 lakh to Rs 7 lakh ah tihzauh a ni a. Mahse, rate of taxation 5% chu thlak danglam a ni lo thung. Slab dang Rs 6 lakh to 9 lakhs, 12 lakhs, Rs 12-15 lakhs leh a chunglam te pawh Rs 7-10 lakhs, Rs 12-15 lakhs tiin tihsan chhoh zel a ni ta a ni.
Capital Expenditure
Finance Minister Nirmala Sitharaman chuan capital expenditure ah Rs 11,11,111 crore dahin ch chu GDP atanga chhutin 3.4% a ni a. Central sorkar chuan infrastructure investment a ngai pawimawh tia sawiin kum hmasa lama investment liantham tak tak siam chuan multiplier effect a siam a ti bawk.
Corporate tax tihniam
Union Finance Minister Sitharaman chuan charity, foreign shipping company, rationalisation of capital gains tan tax structure thar a puang bawk a. Tax tihhniam a nihna chhan chu sorkar in investment tam zawk awm se a duh vang a ti a, foreign company te laka corporate tax lak pawhin 40 atangin 35% ah a tihniam bawk.
Defence Budget
Union Budget chuan defence budget atan Rs 6.2 lakh crore a dah a, February thlaa interim budget a sum dah nen a in ang chiah a, nikum aiin tlemin a sang hret chauh bawk.
Union Minister te tan
Kum 2024-25 Union Budget chuan Council of Ministers, Cabinet Secretariat leh Prime Minister’s Office, bakah State guests te laka hospitality leh entertainment atan Rs 1,248.91 crore a dah hrang a.
Hei hi kum 2023-24 a Rs 1,803.01 crore dah ai chuan a hniam fe zawk a. Council of Ministers expenses atan Rs 828.36 crore dah niin kum 2033-24 kha chuan Rs 1,289.28 crore a ni thung.
UPSC tan Rs 200 crore
Union Public Service Commission (UPSC) in ‘examination and selection’ huaihawta a kalpui nan Rs 200 crore dah hransak a ni bawk a.
Commission hian civil service examanition kum tinin chhawng thum preliminary, main leh interview hmangin Indian Administrative Service (IAS), Indian Foreign Service (IFS) leh Indian Police Service (IPS) leh a dangte akalpui thin a ni. Budget hmasah khan UPSC hnenah hian Rs 425.71 crore dah a ni thung.
Bharatiya Bhasha Anubhag atan Rs 56 crore dah hrang
A tum khat nan Home Ministry chuan tawng hrang hrang Hindi a leh a nih theih nan leh Hindi pawh tawng hrang hranga leh a nih theihna tur platform Bharatiya Bhasha Anubhag atan Rs 56 crore a dah hrang a. Union Territories a island a holistic development kalpui nan Rs 88 crore dah a ni bawk a. Criminal law hnuaia pawimawh tak Moderniasation of Forensic Capacity atan Rs 700 crore dah a ni bawk. Hei bakah hian Prime Minister vengtu SPG budget chu Rs 73 crore a tihsan a ni bawk.
MNREGA sawi lang lo
Finance Minister chuan rural employment scheme lian ber pakhat MNREGA chu a sawi lang miah lo thung. MNREGA a sum dah chu financial year tawp ruala he scehme-a actual expenditure aia tlem bawk dah leh a ni bawk a. 2024-25 ah sorkar chuan MNREGA ah Rs 86,000 crore a dah a, mahse, kum 2023-24 khan MNREGA sum sen chu Rs 1.2 lakh crore a ni thung.
Khelo India-ah dah tam
Sorkarin grassroot level-a sports tihhmasawn a tumna Khelo India chuan sports ministry hnuaiah Rs 900 crore lai pek a ni a, Sports ministry budget pumpui chu Rs 3,442.32 crore a ni. Financial year a revised allocation Rs 880 crore ai pawhin Khelo India tan hian Rs 20 crore a tihsan a ni bawk.

