RK Dawla
Mb 9366095658
1. August thla chawhnu lam kan kai chho ta a. Lo zawh thla leh Aiawt chiah uar hun kan thleng chiah. Ruahtui kan dawn tam kum (La Nina) a ni a, kumin chu leilung pawh a hnâwng rei deuh turah ngai ila. Hriat ve mai mai tur chu, leilung a hnâwn hian a lo puam a, lei mûr karah boruak leh tui a kaltlang tha a. Hei vang hian thlai zungin chaw a zawng awlsam a, natna hrik thenkhat, boruak mamawh lo (anaerobic microbes) tân chance a tlem thin. Mahsela, thlasik a lo ni a, thál-in a zui leh a. Hetih chhung hian leilunga hnâwng awmte kha a lo kalral a, lei mûr kara hnâwng a kalbo tâkah chuan lei kha a lo sâwng tê ta a. Tichuan, lei mûr karah boruak a lût hlei thei ta lova. Chutah chiah chuan, boruak mamawh lo natna hrik tân inthlahpunna hun tha a lo herchhuak a, an puang ta chiam thin. Hetiang case vang hian Zawngtah leh Avocado kung leh zarte Fur tantirah a thi ro (Fusarium wilt) duh êm êm.
2. Leiin ruahtui/tui pêk a dawn hian, (a) thenkhat chu leilung chhungrilah lûtin, lei hnuai tui tipung turin an pût bo va. Hei hi Gravitational water an ti. (b)A thenkhat leh chu lei chunglangah luangin kawrah an lût a (surface run-off). (c)thenkhat erawh chu lei mûr tinreng pangah a behin an bet a, an bei nghet êm êm a, thlai zung pawhin a chhawr hleih theih loh khawpin an bet thin. Hetiang hi Hygroscopic water an ti. (d)Ruahtui thenkhat leh thung erawh chu lei mûr inkarah tui mûrte kha inman khawmin an inpawtding thin a. Tin, lei hâng (soil organic matter) hi a thâwp a, a mûr karah hnâwng a tâng tam thei bik êm êm. Hetiang hi Capillary water an ti a. Hei hi thlaiin an chhawrbawk thin tak chu a ni ta a ni. Capillary water an tih chhan chu, chho zawng pawha a luan/kal theih vang a ni. Thlaite châwm tura tui kan pêk hian, kan tui pêk tur ngawr ngawr ni lovin, leilungin hnawng a lo dawnsawn dan tur kha ngaihtuah tel a tul hle a. Leilunga hnawng chamreitir kan thiam poh leh pawn lam atanga thlai chawmna tura tui kan pêk kha a tlem thei dawn a ni. Leiin organic matter a ken kha 1% leka a pun pawhin, tin khat hmun zelah tui litre 75000L zela a tam lei tui pâi theih a pung daih!
3. Leilungin lei hânna (soil organic matter) a neih theih dante hi kawng hrang hrang a awm thei ang a. (1) Organic leitha/compost pêkin. Mizo farmer nawlpui chuan kan peih lo êm êm. Mahsela, compost siam tur hian potential kan nei tha hle. A chhan chu thil tawih chak turin kan ram a lum rei a, hnim kan ngah bawk. Kan ran zun-êk a luangral mai mai reng bawk. Compost hian organic matter chauh a supply lova, thlai chaw chi hrang hrang kha tam lovin, kim tak siin a supply bakah thlai chawmtu hrik tangkai tam tak a pe tel thin. (2) Lei kalral vên – Organic matter pêk ringawt a, a kalral tur ngaihthah leh si kha a dik thei lova, hah thlawnna nasa tak a ni. Chuvangin, leilunga awmsa leh kan pêk belhte chhawr lohva a riral mai mai loh nân Terrace emaw Contour trench or Contour raised bed ang chi kan neih a pawimawh hle. Kan ram hi ruahtui bawhawk hun bi neia dawng thin, ram tam zawk awihpang a ni a, lei kalral venna kan ngaihtuah hmasak hi tihmâkmawh a ni. (3) Hnim chhawr tangkai leh tui pêk hi leia organic matter tipungtu tha tak a ni bawk. Hnimte hian an zungah an chaw siamsa pêkchhuah root exudates an nei a. Hei hi zawi zawia leia organic matter titamtu a ni thin. Hnim a thihin emaw a nun pawhin, organic matter a siam chhuak hrim hrim a nih chu. Kan thlai chin azirin leilung khuh tura hnim kan awmtir thiam a pawimawh hle. Tin, kawr leh lui tuiah hian ramngaw thli, organic matter tam tak a tel thin a. Heng lui leh kawrtui kan lâk a, thal laia thlai kan pêk hian organic matter kan pe tel reng tihna a ni bawk.

