RK Dawla
Mb 9366095658
1. Khawvel a thang zel a, chutiangin Mizote pawh kawng tinrêngah kan thang nasa. Internet khawvel hian kan sûkthlêk pawh nasa takin a tidanglam e. Chutih laia danglam ve mang miah lo chu, kan farming system hi a la ni âwm e. A danglam lo tih ngawt chu a dik chiah bik lo ang a, mahsela thildanga kan than ang hû-in farming khawvelah hi chuan kan thang muang khawp mai. Thil tharchhuah dan (production technology)-ah phei chuan hmanlai ata tawh kan tlangram lo neih kha mi tam zawk chuan kan la bansan hlei thei lo chu a nih hi.
2. Tlangram lo neih hian kan huan kumhlun enkawl dan tlangpui ai hian ecosystem chu tichhe nêp zawk mah se, kan thar hlawk lutuk lo thin a. Chubâkah, kumina kan hun, tha leh sum sên kha kumdang atâna chhawr zui mang miah loh a nih vang hian, tunlai khawvel atân chuan duhthu a sâm tawh lo viau âwm e. Tin, tlangram lo neih hian min nghawng pawi thin nia lang pakhat chu, thil kan zir mumal hman lo hi a ni âwm e. Kum tin insawn kan nih avangin leilung leh envinronment hrang hrangah thlai kan ching lâwr a, a hlawk dan leh hlawk loh dan tur kha mumal taka tawnhriat neih a harsa deuh thin. Thlai thenkhat – hmarcha leh aieng angte hi a kumkhatna ai chuan, a kumleh-ah a hlawk zawkin natna leh eichhetu rannung lakah pawh an chhel zawk thin a. Kum khat atân chauha lo neih hi chuan, heng hi kan tem/tawng hman ta lo thin.
3. Tunlai khawvelah chuan tlo leh daihrei bâkah, indinthar lehzel tura leilung leh thlai enkawl lam khawvelin a buaipui nasa tawh a. Regenerative/Sustainable farming tiin khawvel a intihsiak nasa tawh êm êm. Chutih lai chuan, Green Revolution tantirh vel laia India ramin chemical fertilizer a buaipui chho ang vel chauh kha tuna Mizote dinhmun a ni a, kan la hnufual êm êm – farming technology-ah hian. Rual-awh a va na thin êm… Leitha leh damdawi zuar hovin, an duhtawkin min bâwl a. A then phei chuan damdawi phuahchawp leh mi siamsa pawlhsawp zuarin an lo hman êm êm a. Mi nawlpui mawlna hmang tangkaiin tuteemaw hi an hlawk khawpin a lang! Kan ze nghet lo, teirei peih lo, thawk dêk dêk a, hlawk hluai tum rilru atang hi chuan, farming pawh GAME ang chauh a ni a. Part-time farmer kan tam lua hi a pawi ni berin a hriat. Thil nihphung kan ngaihtuah chiang peih lova, kan inzir peih lova, thlai enkawl nân ‘a nazawng’ kan hmang hreh lova, India rama state hrisel lo ber kan ni mêk a nih hi. Inngaihtuah ngun kan ngai ta khawp mai. Kan Zotlang ram nuam hi, vai damdawi (chemical pesticides) rim a nam tan mek a, Plastic bawlhhlawh tuallennaah kan chhuak mêk a nih tâk hi.
4. Kan naupan lai chuan, nu leh pate hlo thlo bulah kan tâp châng a tam thin a. Hma-lai an han chawl a, an chemkawm, ram lei kai liai luai kha hnathawh thawmhnaw uk-lai tawh takah an han tât liam luam a, fanghma tuai an han vel nawk nawk a. Chemkawma lei (soil) kai kha fanghma pangah a kâi ta ngei a. Kan han iai dawn a, “Ram lei a tenawm loh” tih pahin ram lei kâi chemkawm ngei hmang chuan an han phel zui a, lungawi takin kan ei ve leh mai thin. Ka ngaihtuah lêt hian, khatih laia kan ram/lo lei kha a lo tenawm loh tak tak a! Kan tunlai huan leh thlawhhma leite hi chu, ei chu sawi loh, kutlâwnga khawih tlâk loh pawh hi a tam ta ve ang. Hlo tûr kan kâp a, natna leh rannung thahna hmangin thlai kan kâp a, chemical fertilizers kan hmang bawk a. Chûngho thlî chu leilungah a kal zel bawk a. Tharchhuah thianghlim ai chuan, tharchhuah tam lamah kan kal na ta lutuk a, rual kan el dan hi a hrisel lul lo a ni. Chhungkaw inkawmhlim ai chuan inchhung furniture leh home aplliances etc neih changkan lamah kan inel tâk vang hian kan hlim chiah em? Hlâwkna hi sum leh pai chauha kan teh ta zel mai hi, Bible-in milem biakna (Tangka sum ngainat) a tih dinhmunah kan ding zawk mai em? Mizo fa, harh a hun e…

