JC.Zoremi Hmar Joute
Kan naupan lai chuan kan khuaah TV en tur a la vâng em em a, a neite pawhin signal manna tur in chunga Antenna her kual pahin, “A fiah em…tikhan a lang em…” tiin an au lauh lauh a, screen mûr chum chum kara milem a lo lan riai ruai chuan kan tleipui ve em em tho va, cable-in a rawn thlak hnu pawh khan mi tam tak chuan antenna chu an thiat mai phal hlawm lo.
Kum 1980 chhova mahni in chunga lawn a, “A fiah em?” tih lauh lauh kha a hun lai chuan thil changkang a ni a, mi lian leh neinung deuh chin bakin TV an la neih miau loh avangin a neite tan chuan hawi vah na tham a ni. Kum 20 a lo liam leh meuh chuan antenna ngai lova hrui thlungin, fiah leh tha takin TV kan en thei dawn tih kha kan hre lawk reng reng lo.
Keini chauh ni lovin, USA –ah pawh 1860 leh 1930 inkarah khan an veivahna ber Sakawr chu engine nei Car-in a thlak ta duak mai a. Atirah chuan, Sakawr aia car a rin tlakzia hre mah se mi tam tak chuan an ring mai ngam lo. Kalna apianga Sakawr hruai tálh ching te, Sakawra car hnuh tum te an kat ve nuk tho va, 1900 velah America ramah car 4000 vel chauh a awm lai khan kum 24 hnu-ah car nuai 35 chuang fe a awm tawh dawn tih reng an ring phak lo; Sakawr zun zamin a la phuar tlat a, car kha an la nêl vak tlat lo!
Mizoram sawrkarin IT lo thleng a hmachhawn dan hi thangtharin fiamthu thawh nan an la hmang dawn! Sawrkar hna thawk senior, computer hlau tlatte chu a thu zawk leh lal zawk an ni si a. Computer awm hmaa an hna thawh dan zunzam khan a la phuar a, an zahawmna hloh si lova hêl dan ngawt an ngaihtuah a, IT sawi hlek chuan a che che sih hlawkah an ti zel a ni ber; computer chu min chhawk zangkhaitu a nihzia hre lo khan min tihnawktu-ah kan chantir rei hle a ni.
Hun inthlak sawi nana entirna awlsam ber chu thingfak hmanna thuk atanga LPG hmanna thuka kan inthlakna kha a ni. Khawpuiah thingfak hmanna thuk atanga gas thuka kan inthlak laia tapchhak siam kha thil hautak leh buaithlak tak a ni. Gas thatzia leh awlsamzia kan hriat hnu pawhin kan la ring pumhlum ngam chiah lo va, chuvangin rapchung nei thuk, a hnuaia gas cylinder dah theihna tur kàng deuh er ur, thing tuahna tur lungthu thuk awm tel tho si, a sira gas stove awm bawk si kan siam thin a nih kha. Nulate chuan an inlengte gas hmanga thingpui han lumsak sar sar kha nuam an ti hle a, paho erawh chuan meilum ai paha chil han pik mai na tur thuk kha an la thlahlel zawk a, khawvel changkannain a ken tel gas thukah chuan lawmna reng an nei lo.
Gas thahruiin hma lam min panpui a tum a, tingfak thahruiin kan awm ngaia min awmtir a tum bawk si. Thlan tur bik hre lovin kan hmang kawp ta a, lungthu thuk mamawh chhemthei, suankual,chaicheh leh bel mawng kum, mei fawh kai thlengin kan la mamawh si a, gas cylinder chung lawkah a hlauhawmzia hre lovin meipui kan chhep hluah a, chhiatna rapthlak tak a thleng thei ang tih reng kan ngaihtuah phak lo.
Gas thuk hian lungthu a nam thlu mai a ni lo. Mizo hmanraw thumal pawimawh: Tapchhak, tapchal, dawhthleng, rapchung, thehlan, vut, chingal, sarep, saum, thinglukham, thuk thawlh, vaimim rawh, meilum ai, inting, vaibel leh tuibur…tih te chu zopa in atangin, lêt leh tawh ngai lo turin a hnawt chhuak a, museum-ah a ûm lût a, kan Mizo thawnthu tam tak chu fate han hrilh ve ngial thin mah ila mitthlaa hmuh tur leh châm tur an nei ta lo!
Thing thuk atangin gas thukah kan inthlâk a ni satliah lo. Thing phurh chu hmeichhe hna a ni thin a, thing tuah tur a awm loha mualpho chu hmeichhia a ni. Gas kan hman tak veleh gas bur a ruaha mualpho chu mipa a ni ta thut a! Gas-in thingfak a luah lan rualin hmeichhia chuan a mawhphurhna chu mipa kutah a hlan ta thut a ni ber mai. Tui chawi chu hmeichhe hna a ni a, thâl va ek chàr laia tui kang nghah pawh hmeichhe hna a ni. Tui pipe hmanga kan in chhung ngeia tui kan han herh haw ham ham hnu hi chuan tui neih loh chu hmeichhe mualphona a ni tawh lo va, tui kan neih lohvin hmeichhia kan zak tawh tlat lo!
Kan thil sawite hi kan duh reng vang a ni lo va, technology zawkin min thlâksak a ni. VC atanga Municipal kuta khawpui kan hlan dawn lai leh, hmeichhe puala ruat seat nei ngai lovin kan neih tan dawn lai tak te hi thingfak atanga gas thuka kan inhlankai dawn lai ang maia hnawk rup theih hun lai a ni. Hlawh tam zawk trained teacher aia hlawh tlem zawkte thawhna sikul ngaihsan zawk te, hlawh tam zawk Radio-a thu puangtute aia hlawh tlem zawk cable TV-a puangtute làr zawk hun te a thleng thei ang tih kan rin loh kha a thleng mek a ni.
Thubelh:
Tun laiah khuarel chhiatnain min nang nasa hle mai a, mahni in luma riak ngam lo te, neih ang tawka thaa sak sa In te chhiain, nunna chân hial kan awm nual mai. Kan tawngtai nasa tawh hlein ka ring a, hei aia nasaa Lalpa au va, kan ram min humhimsak tura ngen turin leh, chhiat tawk chhungkuate tana dil zel turin he thu chhiartute zawng zawng ka ngen tak meuh che u a ni e.
A DANGLAM TA

