RK Dawla
Mb 9366095658
1. Ruahtui hnu-nawi vângin leilung a hnâwng rei hlek a. Kan rama thilto tam ber innghahna thin, Monsoon ruahtui chu kumin atân kan thlah liam fel têp a. Ruahtuiin a recharge loh leilungte chu an khawro tanin, an hnâwnna pâite pawh boruak rovin a lâk kiamsak chho leh dawn a ni. Chutih laiin thilto hring emaw ruangin lei a khuh lei erawh chuti maiin a ro lo deuh a. A chhah that phawt chuan, pawnlam atanga tuipêk ngai 70% thlengin a chhâwk zangkhai thei thin.
2. Thlasik laia leilung khuhtu tura tangkai ber chu, thlai/thilto hring te an ni a. A dawtah chuan an ruang a ni ve thung. Nisa-in leilung a em châr tur dâltu a awm chuan, leilung kha a him bik a. Lei chhunga hnathawktu hrik chi hrang hrang maktaduai lêt maktaduai chuangte hnathawh phung a su-kuk nêp a. Chu chuan nasa takin tunah leh nakin atân leilung a siamtha thin. Thlai kumhlun bul kan mulch dawn a nih chuan, October hi a hun lai tak a ni a. November thla laihawl thleng hian a la hun tlangpui a. November thla tâwp lam atang hi chuan, leilung a ro tawh lutuk a, mulching siam mah ila, thlai zungsam an lo khawro hman tawh thin a. Tin, leilungin hnâwng a paite kha an lo kalral nasa hman deuh thin, hmunhma hawilamin a zir hle a nih ngawt loh chuan.
3. Leilungin tawih thli (organic matter) a ngah leh ngah loh hian kawngro a su êm êm bawk. A chhan chu organic matter hian ama rihna lêt 10 zet tui a keng thei a. Lei thuhmun reng pawh, organic matter pâi tam leh tlêm chu tuipêk a ngai tam hleiin, a ngai zing hlei hle thin. Organic matter tam leilung apiang kha tuipêk a hautak lovin a ngai zing lo thin. Chemical fertilizers kan hman thinte hi leilung ti khal-chârtu leh tisak bantu an ni deuh vek a. Hengho hmanga enkawl thlaite chuan, tui an mamawh hnem bik thin bawk. Tin, season leh (next season) atân leilung buatsaih a tihautak ziah bawk, chemical fertilizers hian. Leiin tui a ken theihna a ti-tlêm a. A chhan chu leilung siamthatu ber organic matter kha chemical fertilizers hian a tiriral chak êm êm. Hei mai ni lo hian, hlo tûr kan hman lâr êm êm, Glyphosate hian organic matter a tiriral chak hle bawk.
4. Mipui nawlpui hian thlai enkawlna hmanrua leh damdawite hi kan la var-pawh lo hle mai a. Tin, uluk taka inbuatsaih leh tlo tur lam kan thlûk lo hle bawk. Tlachawp deuh taka thar tawk tum kan ni fur a. Hetiang mindset atang hi chuan, thlai hrisel thar hi a huphurhawm deuh niin a lang. ‘Kan thawh chuan, ei kan hmu ang’ tih ngawt hi farming-ah a dik lo deuh a ni. Thil thleng thei a tam a, kalhmang mumal nei a ni bawk a. Chuvangin, a kalhmang leh thil lo thleng theite chhût lâwk kawngah inbuatsaih that hle kan ngai e. Systemic leh Contact pesticide pawh hre hrang lovin, chutiang damdawi hmanga thlai kan han kâp per per mai thin hi chuh! Ngaihtuah a tithui thin viau a ni. Kan ei leh in tur ngei ngei pawh, fimkhur taka enkawl nachâng hre lo khawpa mâwl kan tam poh leh, kan hnam pum hriselna hi a derthawng ting a ni mai!
5. Post-covid era-ah hian Mizote tân thu lawmawm tak pakhat erawh hriat ka nei. Chu chu, kan thalai lehkhathiamten farming luhchilh nachâng an hre chhova. ‘Bâkah, mi nawlpui hian kan eitur tharchhuah (farming) hi hna hniam leh sit-awm ni lovin, hna tha leh luhchilh tlâk a ni tih kan hre chhova. Tun atanga rei lo tê-ah chuan, BBC atangin kan farmer-te hi rawn interview pawh ni se, tawng lehsak ngai lo kan awm nual tawh a beiseiawm. Chutiang thalai lehkhathiamten, farming an luhchilh chuan, khawvel thalai dangte rual el phâkin hna an thawh kan beisei ngam ngei ang.

