RK Dawla
Mb 9366095658
1. March thla a lo nih meuh chuan, khua a rovin lo hâl leh ram kâng thâwm hriat tur a tam leh ta hle. Mipui mimir hian ram kàng pawizia leh nghawng nasatzia kan la var-pawh lutuk lo niin a lang. Ram a kan hian meikhu leh boruak chhia tam tak a chhuak a. Ruahsur hun leh ruahsur dan mumal lo a thlen thin a. Khawlum a tizualkai bawk thin. Ramhnuai a kan hian lei hâng tam tak a kâng ral a. Hnim tenau atanga bul rawn tan leh thei lovin, ramngaw awmsa a la awm ting a. Hei hian lei nihphung a khawih chhe nasa zual a. Kàngfîm, lei chhia leh a hnu kum lehzelah pawh ram chhia a hnutchhiah thin. Thing leh mau vah thlûk, hâl leh thlawh zui hnu-a chul ram rawn indinthar leh pawh a tluk thei tawh lo thin. Ramhnuai kang hian tuihnâ a tiltêm a. Ruah a lo sur leh huna leiin tui a pâi tur ang zât a pâi thei tawh lova. Lei nghet lo leh tui pâi thei lo leilung a siam a. Leimin a tam phahin ransa leh savate chenna tur leh chaw zawnna tur kha, hun rei tak chhung, nasa takin a khawih pawi thin. Loh theih lova huan/Lo tur kan hâl pawh hi kan chhiatpui mêk a. Chutih laia kan enkawl zui tur pawh ni miah lo, ram palaileng a kâng duai duai hi chu theih-paling-kawha kan vên a tul mawlh mawlh kum tin e.
2. Kan huan leh lote hi ramhnuaia thil nung leh nung lo awmte khan an thunun a. Ramngaw bawn tha kan neih tlêm poh leh kan thlai tinrêngte hian natna leh eichhetu rannung an ngah zel ang. Chuvangin, tlo leh hlawk taka leilunga ei kan zawn theih nân ramngaw dur tha tak kan mamawh. Pathianin mihringte min siam danah pawh hian, leilung leh a chhunga awmte enkawl tura siam kan ni a. A tichereu leh suasam zawnga khawsak fo hi Pathianin min duan dan a ni lo. Loh theih lova kan tihchhiat pawhin, zah tak leh nasa lo thei ang bera tihchhiat dan ngaihtuah hi mihring dik tak tihdan tur a ni. Mizoram hmun thenkhatah, cash crop tha tak a nih vangin, kuhva kan uar êm êm a. Kuhva hralhna man chauh ngaihtuah ni âwm takin, hmun âwl awm hlek chu kan hmu kuhva mai zel a. Pathianin leia to tura a duan dangte kan ngaimawh a, kuhva chauh kan rilru-ah a awm miau avangin, a mual mual, a zàu tawp tawpin kuhva hlir a cham pût a. Mahsela, sik leh sa a lo danglam zel a, vawiinah chuan chutianga kuhva chin uarna hmunte chu hmun derthawng ber ber an ni ta. Tuaingâwttê (weevil borer) te, kuhva zik tawih (Phytopthora) leh kung hmuar ro (Ganoderma) vangin, harsatna namên lo a inmung mêk a ni. ‘Dan hriat loh hi chhuanlam a tling lo’ ang chiahin ‘Leilung kalphung hriat loh pawh hi chhuanlam a tling chuang lo, a man (price) kan pe dawn tho tho. Tlo-na ni lova, hlawk thuai ringawt ngaihtuah hi mahni hma sialna tha lo tak, natna benvawn hlauhawm tak a ni e. Chutiang rilru pû farmer kan tam poh leh, kan ram hian future a nei pachhe ting mai a ni. Vawiina kan thil (harsatna) tawn mêkte hi a chinfel lailawk dan ngaihtuah piah lamah, a lo thlen chhan ngaihtuah telna hian hun lokal leh turah finna dik min pe ngei ang.
3. Mizoram sik peh sa, Mizoram leilung a nih chhung chuan, eng thlai pawh ching ila, hmunhma nghetah chuan, thil pathum pawimawh a awm a – thâl laia leilung hnâwnna ngaihtuah, thlai mal chin loh leh leilung kalral vên hi a ni. Heng zinga pakhat chauh pawh hi a kim loh chuan, tlona (sustainability) hi kan beisei thiang chiah lo deuh a ni. Zofaten farming-a hma kan sâwn tak tak hun tur chu – thlai ringawt ni lova, leilung leh envinronment ngai pawimawh chunga kan ‘farm’ hunah – a ni. Hei hi ni a chhuak a, a tla leh dawn tih tluka chiang a ni e.

