Site icon The Aizawl Post

CLIMATE SMART, SUSTAINABLE FARMING – 33

RK Dawla
Mb 9366095658
1. August thla tawp lam kan thleng a. Ruahtui a la tha a, leilung leh boruakah hnâwng a tam avangin thlai natna chi hrang hrang a hluar mêk a. Sawhthing leh hmarcha bik phei chu, an derthawn hunlai ber a ni mêk àwm e. Chutih laiin, thlasik thlai kui hun a ni chho mêk a, bean phei chu tuh a hun chho chiah, favang laia thar turin. Tin, hnim chak vanglai a ni chho mêk bawk a, hnim no hmun thlawh/sàm pawh a hnim leh hma êm êm bawk. Hnim chang tawh deuh, par tura intintuah leh pâr mêkte thlawh/sàm erawh a hnim har deuh thin. Thlai kumhlun nei tân, thlasik khawro laia leilung khuh hnâwng tura behlawi/betê chin a hun chho chiah bawk. Farmer tam ber hian hnim sawisak/suat nachang chauh kan hre hlur a, kan huan leilungin khuhtu thilto a mamawh dan leh kan thlaite tân leilung fai hlurh a that lohzia lam var-pawh kan tlêm thin.
2. Phai hniam zual lai tih lovah chuan, a ram pum ang huapa kan thlai chin uar mêk, sawhthing leh hmarcha hi, favang boruakah hian natna an chhar duh êm êm a. Sawhthing tâm hluar chhan zingah – a chi kan duhtui loh vang te, kan chin hun fuh loh vang te, khât taka buh kan chin tel loh vangte leh natna kai hmasa kan enkawl vat loh vangte a ni tlangpui a. Boruak & leilung hnâwng + lum vangin hmarcha hnah val leh kung/kuang tawih a tam thin bawk. Tin, rannung vâr, te tak tê (whiteflies) zûk vangin hmarcha leh chingit hnah favang laiin a kir duh êm êm. Hmarcha phei chu virus natna-in a man khan, whiteflies zûk vang hian virus natna hi a darh sam êm êm. Engpawhnise, favang laia natna leh eichhetu rannung tam ber vên nân hian, khât taka buh chin tel a tha hle. Farmer tam tak hian ngaihtuahna kawngkhat chauh kan hmang thin a, hei hian (experience nei tam lo tân) harsatna tam tak – eichhetu rannung leh natna hrang hrang – a thlen phah thin. Chumi/khami thlai chu kan ching vak ang a, leitha chumi khami leh damdawiin kan enkawl ang a, kan thar teuh mai ang tih rilru kan pu thin. Mahsela, kan khawvel hi chutiangin a kal lo fova, kan beisei ang diak diakin thil a kal lo fo. Chuvangin, inbuatsaihna tha leh knowledge tel lova kan hmalakna kal fuh lo vangin mi tam tak kan beidawng leh thin.
3. Kan la uar loh, uar atâna tha tak pakhat chu buhtun (millet) lam chin uar hi a ni. Buhtun lam chite hi buh leh vaimim lam aiin natna leh eichhetu rannung lakah an chhel zawk a, lei chhia an ngamin environment dik lo deuh pawh an tuar zo zawk a. Buhtun chi khat, Mizovin Faisa/Faibar kan tih mai phei chu kuhva leh ser huana chinpawlh pawhin a tha thei êm êm a. Thlai kumhlunin an mamawh êm êm, fungi tangkai chi khat, Mycorrhizal fungi an tihte titamtu a ni nghe nghe. Thlai zungah hian Mycorrhizal fungi an tam chuan, thâl khawro pawh an haw nêpin, an than a pangngai awlsam bik thin. Buhtun lam chite hi ranchaw atân leh hmawmsawm atâna process pawh a remchang êm êm. Kan rama kan neihsa, kan ram leilung milsa, enkawl hahdam zawkte aia ramdang atanga kan lâkluhte kan ngaisang zawk thin hi a fel lo hle a. Tin, thlasik thlai atân pawh, buhtun lam chite hi an hman theih cheu bawk a. Intihhmuh chi tak a ni. Ranvulh kan intihhmuh a, company ranchaw siamsa kan uar telh telh lai hian buhtun lam chite, ranchaw atâna tha êm êmte kan chin uar tel hi thil inhmeh tak a ni ve hrim hrim bawk. Kan duhzawng leh midangte chin uar ringawt chin tum lovin, kan ram leilung ngeihzawng thlai kan thlan thiam a tul tawh êm êm e.

Exit mobile version