Site icon The Aizawl Post

CLIMATE SMART, SUSTAINABLE FARMING – 38

RK Dawla
Mb 9366095658

1. Khua a favang ta hle a. Ruahtui erawh a la hul chiah lo deuh a, furpui ang êm chuan khua pawhin min bumro ta love. Article hmasa lamah khan kan sawi tawh a, rawthing tâm vanga zuva puang kan hmachhawn thei reng tih kha. Zuvate hian rawthing rah tla an tlan zawh hian, kan thlai ilo an rawn khawih mai a hlauhawm rêng a. Hmun tam takah buh leh thlai an khawih nasat thu kan hre tan. Tin, kumin hrim hrim hi, ruahtui a tamin a baw-hawk êm êm a, thlai natna pawh a hluar hle. Thlai phun nun pawh ruahtui tam lutuk vangin a harsa letling zawk mah niin a lang. Panhnah chingtute pawhin Bacterial blight leh Diaporthe tulliensis natna an sawi lâr khawp mai, kumin zet chu. Tin, Mizoram chu hmun awihpang tam zawk kan nih vangin, ruah tam lutuk nghawng tuihawk tha chak zual vangin leimin, lei kalral, luikam/kawrkam tuilianin a hawrh chhiat case a tam hle bawk.
2. Kumina kan harsatna hian farmer-te, concerned department leh sawrkar pawh min bêng harh sela. Sik leh sa lo danglam zel (Global warming) vang hian farmer-ten kan tuar zual zel dawn a. Vanduai vang engemaw chen awm mah se, kan lo chhût lâwk a, kan lo inbuatsaih chuan tam tak hi chu a inven ve theih a. Inven theih chiah loh pawh a thlen-nêp-tir deuh dan kawng a awm thin e. Ruahtui uchuak mai hi ‘Climate Change’ hian a rawn thlen lova. Ruahtui a hul ang a, thâl khawro nasa tak a rawn keng tel mêk a. Hetah hlei hlei hian, kan vulnerable – Mizoram chu. Leilunga tui khawltu ber thilto leh leihâng (soil organic matter) tiriral zawngin farm operation kan kalpui tlangpui a, khaw khêng nasa vang hian harsatna namen lo kan hmatiam mêk zawk âwm e. Hetiang dinhmuna ding kan nih mêk vang hian, kan ngaihven a ngai a, kan sawi tam a ngai a, chêt kan lâk vat vat a tul thlu ngang mai.
3. Eng pawh ni se, thlai kumhlun buaipuitute hi kan pawimawh ta berin a lang a. A chhan chu Pathian siamsa ramngaw, a hlutzia kan chhût phâk rual loh tichhia-in thlai kan va dah a. A rawn insiam thar leh tur thilto dang, kan thlaite ni lo chu kan suat reng a. Tichuan, thlaler tênau kan siam a ni ta ber a! Chuvang alawm, kan thlaite an tlo theih loh va, an hrisel loh fo ni! A ni rêng ang chu, khuarel leilung kalphung tibuaiin kan duh thlai chi 2/1 emaw chauh kan va rawlh a. Pathianin a siam phung kan pêl nasa êm alawm. Eng pawh ni se, thlai kumhlun eng pawh kan ching a nih chuan, a kawppui tur thlai dang chi 3 tal kan dah chhuak vek tur a ni – tunlai khawvel kan en chuan. Entirnan Kuhva/Coconut huan kan siam a nih chuan, kuhva aia hniam leh zung ziding nei, hnah hlai bawk si thlai kan dah tel a ngai a. Avocado hmun kan siam a nih pawhin, hnah sîn leh avocado ai sânga awm thei kan kawptir a ngai. Nature hi a ngelnghet a, chu a ngelnghehna chu dangdaihna (diversity) hi a ni. Hei tak hi a theih chen chen kan entawn thiam a pawimawh a, a tul êm êm bawk. Huan hnim pawh hi chi khat chauh tlim hmur mai ai chuan, a chi hrang tam zel hi a tha a. Tin, kan huan kumhlunah khan, hlam khat bial lekah hnim chi 5 vel an la awm a nih chuan, soil ecosystem kan la tichhe lutuk lova, chhan tlâk a la awm a ni tih a lang thin. Seasonal thlai chingtute pawhin a tlar inchhawka thlai chi 2/3 chinpawlh kan uar thiam a pawimawh. Engte nge chin pawlh chi tih pawh kha kan ram hawi zawng/san zawng leh leilung azirin a danglam thei ang a, keimahni ngeiin kan hmuh chhuah kha a rintlâk ber zel ang.
A tawp berah chuan, sik leh sa a khirh chho zel dawn a, tlo (sustainable) tur chuan, tun hnai mai ni lo, thangkhat lian thleng tal kan ngaihtuah pha hrâm tur a ni. Kan tum ang a, kan tum miau chuan theih hun a awm zel ang.

Exit mobile version