Damdawi ei lovin BP sang a ‘control’ theih em?
World Health Organisation (WHO)-in 2023-a data a tihchhuaha chuan khawvela mihring puitling, kum 30 leh kum 79 inkar zingah BP sang nei mi tluklehdingawn 1.28 an awm a, puitling zingah BP sang nei chunga an BP a sang tih hre miah si lo 46% an awm niin an tarlang bawk.
Hypertension (BP sang) hi ‘silent killer’ ti te pawhin an sawi ve thin a, khawvela natna benvawn thlentu lian ber te zinga mi niin, a natna thlen theih zingah hian lung (heart) natna, stroke leh kal (kidney) tha lo te pawh a tel. Chuvangin kan BP a san loh nan tan kan lak a, kan inenkawl that a pawimawh hle a ni.
Tun tumah hian Times of India-in US-a cardiovascular surgeon, kum 25 chuang clinical experience lo nei taw, Dr. Jeremy London-a’n damdawi hmang lo a BP sang enkawl dan ni a sawi an tarlan te kan rawn chhuah chhawng e.
Hypertension chu eng nge? Hypertension (BP sang) chu thisenzam a pressure a san lutuk a, 140/90 mmHg emaw a chunglam emaw a nih chuan BP sang tihna a ni. Mahse, BP sang reng chungin a symptom engmah mahniah inhriatna tur awm si lovin a awm reng theih a. Hetianga BP sang inhre si lo a awm reng hi, inenkawl loh chuan a rei hnuah a lo pawi ta thin a ni.
BP sang chu eng nge a symptom? BP sang tam zawk mah hian a symptom anmahni a lang chhuak engmah an hre lo. Mahse, BP chu a san lutuk a, 180/120 te a nih kai tawh chuan symptom chi hrang hrang- luna vak, awmbawr na, luhai, thawk harsa. luak chhuak leh luak, khawhmuh fiah lo, thil hmu phe, rilru a hlauhthawn vakna, rilru mang/ chiang lo deuh ruai, benga ri deuh veng veng, hnar thi leh lungphu mumal lo te pawh an nei thei.
Damdawi ei lovin BP sang chu a control theih em? Dr. Jeremy London chuan, “He zawhna hi tawi tein a chhan fel mai theih. A chhanna chu ‘Aw’ tih a ni,” a ti a, damdawi ei lova BP sang in-control tumte tana tihdan tur tha ni a a sawite chu:
- Ei leh in: Ei leh in-ah chaw hrisel ei tur a ni, nutrient pai tam chaw ei tur a ni, kan eitur te chu a nih phung atanga tihdanglam loh, a natural thei ang bera ei tur a ni. Al (sodium) a tlem thei ang ber ei tur a ni a, potassium leh magnesium tamna ei tam ve thung tur a ni.
- Exercise: BP tihhniam nana pawimawh tak chu exercise lak that hi a ni a, regular takin exercise lak tur a ni. Aerobic leh resistance training (lungphu leh thawk tirang thei ang chi exercise leh tihrawl tihchak theihna lam exercise) te hi lung hriselna titha thei a ni. Aerobic exercise, heng kea kal/tlan, cycling, tuihleuh etc. te hian thisenzam a thisen luang tithain, lung a tichak thei. Resistance training, heng weightlifting le bodyweight exercise ang chi te hian tihrawl siamin, thisenzama thisen luang a titha thei a, chung te chu BP sang control nan a pawimawh hle a ni.
- Zu in suh: Dr. Jeremy chuan BP sang control nan zu in loh a tha ber a, in lo thei lo kan nih pawhin in tam loh tur niin a sawi. Zu hian thisenzam a tisâwng thei a, lung a thisen in-pump lut tur a lo tlem phah a, lung-in nasa lehzual a hna a thawh a tul phah a, chu chuan lung a tihah lehzual thin. Zu in-ah a him tawk a awm lo niin a sawi bawk.
- Mei zu suh: Meizuk hian BP a tisang thei a, a nghawng a tizual thei bawk. Meiziala a awm nicotine hian temporary heart rate leh BP sang a siam thei a, mei zuk nasat chuan atherosclerosis a siam thei. Chu chuan thisenzamah thaubawh a siam a, thisen luanna tur hmun a tizim a, chuvangin lung-in hna a thawh nasat lehzual a ngai a, lung a tihah a, BP sang bakah heart attack leh stroke risk thlengin a tisang thei.
Engpawh ni se BP i nei a, damdawi hmanga inenkawl tawh i nih chuan mahni thua damdawi thlah ringawt loh tur a ni a, damdawi tel lo BP control kan tum a nih pawhin doctor rawn hmasak phawt tur a ni.

