Huna Kawlvawm
Lok Sabha elections puan fel a nih tawh hnuah Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal chu Enforcement Directororate (ED) in vawi tam tak Delhi Excise policy chungchang thu buaia Court-a inlan tura an tih hnua a inlan loh zel avangin an man ta nge nge a. Hemi chungchanga hian National media a luah hnem hle a, National newspaper hrang hrangin hemi chungchang an chhui chianna chu hetiang hi a ni e.
Excise policy case :
Enforcement Directorate (ED) te chuan Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal kar hmasa Ningani zan (21/03/24) zan khan a chenna in atangin Delhi liquor policy case avang hian an man a. Aam Aadmi Party (AAP) hruaitu lian he thu buai kaihhnawih vanga pathum an manna a ni ta. Delhi High Court chuan he thu buai vanga man chhuah lailawk (bail) dilna hi a hnawl a. Arvind Kejriwal hi Enforcement Directororate lamin an hnena thu zawhfiah tura an kohna vawi kua ngawt a inlan lo a ni.
Arvind Kejriwal man a ni:
Chief Minister ni lai mek hi thu buai vanga man leh tantir theih a ni em tih te, Delhi Excise Policy thu buai hi eng chiah nge a nih tih te, Arvind Kejriwal hi eng tianga thukin nge he thilah hian inhnamhnawih vea puh a nih te AAP hruaitu dangte pawh eng tiang chiaha he thu buaiah hian tel an nih tih te kan chhui chho zel ang.
Delhi Excise Policy thu buai chu eng nge a nih le?
November 2021 khan Delhi Sorkar Arvind Kejriwal kaihhruai chuan Excise Policy thar an duan chu an hmang a, he policy thar hian a tum chu Delhi khawpui chhunga zu hralh dan phung tih hmasawn leh tih tunlai (modernising alcohol sales) a ni. Hetiang hi a nih mek lai hian he Dan thar that tawk lohna lai te, vantlang hriselna a nghawng theih dan leh sum leh pai chungchang te avangin en nawna siam that hret hret a ni a.
He Excise Policy hi kum khat pawh hman a nih hmain July 2022 khan Delhi Chief Secretary Naresh Kumar chuan he Dan hi bawhchhiat anih thu Delhi Lieutenant Governor (LG), Vinai Kumar Saxena hnenah ziakin a thlen ta tlat mai a, he dan bawhchhiatna hi Central Bureau of Investigation (CBI) chhui turin thu rawn a siam bawk a. He report hian a tar lan dan chuan “Sorkar sum hlohna a awm ngei a ni,” (financial losses to the exchequer) tih thu a a sawi a, chu sum hloh zat chu Rs 580 crore aia tlem lo a nih thu tar lan a ni.
Enforcement Directorate (ED) te chuan New Excise Policy ah hian tum vang renga thil sual tih theihna bang awng (loopholes) awm saa duan a ni a, chu bang awng chu zu siamtute nen nen a man chungchang thunun tura tan rual (cartel) theihna a awm a, hetah hian AAP hruaitu thenkhat te chuan duhsakna fir tak an dawng nia puh an ni. AAP hruaitute chuan zu hmanga sum dawng lian an duhsakna dawngte hnen atangin an hlawkna atanga puan hnuai sum (kickbacks) dawng nia puh an ni a. Chung puan hnuai sum an dawn theihna tur chuan zu man tih hniam ( discounts) thu-ah te,license fee ngaih dam (fee waivers) chungchang thu te, COVID-19 hri len laia thil hralh khaihlak vanga tanpuina (relief) pek anih danah te thil a nih tur ang ni lo leh felhlel tak awm ngeia hriat a ni.
Enforcement Directororate (ED) chuan sum hmuh theihna kawnga rintlak loh tura ruahmanna siam “scam” awm ngeiin an puh a, he ruahmannaah hian zu a hlawm liana zuartu ( wholesale liquor businesses) ten a hlawm lian tham lo ( private entities) nen inkarah chhiah 12% chawi tur a ni a, chu chhiah atanga 6% chu puan hnuai sum (kickbacks) atan pek theih a ni.
Central Bureau of Investigation (CBI) chuan Delhi Deputy Chief Minister Manish Sisodia leh hruaitu dang pathumte chu an bitum ta chat a. CBI in thu buai FIR an ziah luhah chuan Sisodia leh midang 14 hming an tar lang a, chungte chu Excise policy thu buaia mawhphurhtua puh an ni ta a ni. Heng zingah hian AAP communications in-charge Vijay Nair pawh a tel a, a ni hi September 2022 khan man a ni.
Kumin March thla khan ED hian court hnena a sawi chu excise policy scam vanga sum chingpen hi Rs 292 crore aia tam a ni tih a hriattir.
Tun hnai mai khan Bharat Rashtra Samithi (BRS) hruaitu Ms K Kavitha pawh he thu buai kaihhnawihah hian man a ni a, a ni hian AAP hruaitu pawimawhte hnenah Rs 100 crore pe nia puh a ni a, he a sum pek hi new Delhi excise policy atanga hlawkna a hmuh atanga a pek nia ngaih a ni.
CM Kejriwal laka ED puhna hi eng nge ni?
Enforcement Directororate (ED) chuan new Delhi Excise policy ah hian amah Kejriwal pawh hi mimal taka inhnamhnawih leh mawhphurh zualte nena tangtlangah ED lam hian an puh a ni.
October 2023 leh March 2024 inkarah ED hian Kejriwal he thu buaiah hian amah ngei an hnena thil sawi fiah turin an ko a, Kejriwal hi vawi khat mah a inlan lo a ni. Hetiang anih avang hian Kejriwal hian man theih reng a ni tih a inhria a, Delhi High Court hnenah he thu buai vanga man loh (protection from arrest) a dil a, Court hian a dilna chu a hnawl a ni.
CM Kejriwal-an amah puhna a chhanna
CM Kejriwal chuan amah Delhi Excise Policy chungchanga ED ten an puhna chu eng dang ni loin politics thila inphiar rukna (political conspiracy) vang liau liau a ni, Central Sorkar BJP hian an lam tang lo politician tam tak an zar buai hle a ni, a ti. Senior advocate Abhishek Manu Singhvi chu Court-ah hian Kejriwal aiawhin a ding a. Kejriwal ED in an kohna zozai hi a chhan a fiahin a chiang tawk lo hle a, Kejriwal fundamental rights a bawh chhia a ni, a ti. “Kejriwal man a ni hi fundamental rights, right to life and liberty a bawh chhiatna a ni. March 16 nia inlan tura an kohna kha ECI in Lok Sabha General elections an puan ni nen a inrual a, ED hian nikum 2023 atangin inlan turin an ko (kau tih hauh loh tur) tan tawh a, thla hnih chhung (inthlan zawh fel thleng) tal an nghak thei lo em ni,” Singhvi chuan a ti.
[ Business Standard, March 22, 2024].
March 28 thleng hren phal a ni
Delhi Court (trial court) chuan ED in Kejriwal thu zawh fiah tura March 28 thleng kawl an dil chu rem a ti. ED chuan Kejriwal hi Delhi Excise Scam a mawhphurtu ber (king pin) a ni a, a chalah hian phung a tawp a ni an ti.
Supreme Court atangin inhnuk dawk
Arvind Kejriwal chu Delhi Excise Policy thu buaia ED in an man chungchang thu buai Supreme Court ngaihtuah tura a thlen tawh chu Zirtawpni (22/3/24) khan a hnuk dawk (withdraw) leh a ni. Supreme Court hian hemi hma hian he thu buai ngaihtuahtu tur Judge 3 awmna Bench a lo din tawh a, Justices – Sanjeev Khanna, MM Sundresh, Bela M. Trivedi te an ni. Arvind Kejriwal hian he thu buai hi Court hniam zawk atanga beih chhoh a tum ta zawk a ni.
New Excise Policy chu tih tawp a ni
New Excise Policy sum siam theihnaa ngaih, huaisar tak chu Delhi Lieutenant Governor-in he Excise Policy hi CBI hnena chhui tura a pawm hma ni chiahin Delhi Sorkar chuan hnuk kirin hman tawh loh turin a hnawl (scrapped) ta a ni. Eng dan emaw tlawh chhan chuan Delhi Sorkar hian zu a la zawrh chhunzawm zel chu a ni. Kum 2022-23 tangka kum chhung khan Rs. 6,821 crore Delhi Sorkar hian zu chhiah Excise duty leh VAT atangin sum a hmu a, April – September 2023 tangka kum chanve chhungin Rs 3,588 crore a hmu tawh a, Excise duty Rs 2,457 crore leh VAT Rs 1,131 crore hi zu um 27.6 crore hralhna atanga a hmuh chhuah a ni.
Delhi khawpuiah hian December 2023 dinhmun angin zu hralh chhuahna (liquor store) 684 a awm mek a ni
[ Economic Times 18/3/24]
Manish Sisodia la tâng
Manish Sisodia, AAP hruaitu leh Delhi Deputy CM Delhi New Excise Policy thu buai vanga February 28, 2023 a man a, thiam loh chantir chu tun thlengin lung inah a la tâng a ni.
HEI VE THUNG HI
Tumkau ni a lo thleng a, rilruin Good Friday lam a hawi chho mek a. Delhi CM Arvind Kejriwal hming tha tak chu Delhi Excise Policy thu buaiah pawh hian Pilata hmaa Lal Isua ding ang thawthanga ngai a, sualna laka fihlim leh a laka thu buai leh phiar rukna tur ngawt zawng ang hiala ngai tawk an awm maithei, mahse hetiang em hi zawng a ni kher lo a ni mahna le.
Source :
Business Standard
March 22, 2024
Live Law
March 22, 2024
Economic Times
March 18, 2024

