Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo
Kan thupui nena inhlat vak lovin kan rama party politics kal dik loh dante ka lo ziak tawh a. Tuna kan rama rorêlna kan siam dân fuh loh avangin kan zo nun ze mâwi leh Kristianna te chu rahbehin a awm a. Rorêlna khawl tha lo kan siam tlat avangin thil tha lo hlir a her chhuak emaw tih mai tûrin kan buai zo ta a ni ber mai. Kan politics kal dan tha lo hian engkim hi a tha lo zawngin a nghawng vek tih mai tur a ni. Mizorama pawl (NGO) YMA, MHIP leh MZP hruaitu inthlan thleng hian chu party politics hri tha lo leh tenawm tak mai chu kan kai ta zel a, sum hmanga thuneihna hlawh chhuah tum kan pung tual tual niin a lang. “Mitdelin mitdel vêk a hruai chuan khuarkhurumah an tla dûn ang,” (Mathaia 15:14) ti a Lal Isuan a sawi ang kha kan chang zo ta mai em ni le? Chuvang chuan politics a harhtharna kan chan a hun tak meuh meuh a ni. Politics thianghlim lo kan neih tlat avangin mipui kan thianghlim thei lo. Politics thianghlim lo kan neih avangin rorêlna pawh a thianghlim theilo. Kan ram rorêlna kan siam dan hi thlak danglam hlawk a ngai a. Tuna democracy, party politics hmanga kan kalpui hi Theocratic hmanga kan thlak hlawk a ngai. Politics siamtharna (Political transformation) hi kan hmabak leh tihtur awmchhun chu a ni ta! Chu politics siamtharna chu engtin nge a lo thlen theih ang? Engtin nge party politics chu kan paih tak ang? tih kan sawi dawn a ni.
Kan thupui “Democratic Theocracy Kan Mamawh” tih hi kan ram politics siam tharna tura rahbi thar kan rah ngei ngei tura ka hmuh chu a ni. Democratic tih chu “Mawhphurhna intluk tlanga siam” leh “Sawrkarna emaw rorelna leh thuneihna mipuite duh dana siam” ti pawhin a sawi theih ang. Chu mipui hmanga sawrkârna, rorêlna leh thuneihna chelhtu siam leh kalpui chu Democratic kan tih chu a ni. Mipuiin ro an rel tihna ni lovin an aiawh a roreltu tur an thlang thin. Theocracy tih chu Pathian thu hmanga rorelna, Pathian Thlarau Thianghlima rorelna, Pathian duhdan ang chauha rorelna ti te pawhin a sawifiah theih ang. Tuna khawvel ram rorélna “Sawrkarna” zawng zawng hi Theocracy kan sawi ang chu a ni lo. Theocracy sawrkar hi kan ramah pawh a la ding ngai lo. Theocracy ang deuh chuan Pathian thu kawra hmangin politics kan khel. Pathian thu chu a thu maiin party politics zawng zawng hian an sawi deuh vek a, a taka Pathian leh a thu anga rorelna chu tu man an la kalpui lo.
Kan rama sawrkarna thar lo ding tur chu amah Pathian lalna a ni tawh dawn tih hi ka dawn dan chu a ni a. Mihring lalna ni tawh lovin Lal berte Lal ber Isua Krista rorêlna tur a ni. Chu rorêlna a lo pian dan tur chu “Democratic Theocracy” hmangin a ni ang. Democratic a nihna chhan chu mipuite duhthlanna hmanga din tur a nih vang a ni. Amah Pu Rokunga hnenah hla hmanga Lalpan a lo puan lawk ang khan ‘Kan ram kan hnam min hruaitu turin Lalpa Pathian’ chauh mipuiin kan thlang tawh dawn a ni. Tuna kan vote thlak dan chu mahni hmasialna rilru puin, mahni tana hlawkna beiseiin vote kan thlak deuh vek tih mai tur a ni. Party tan bik emaw kan duhsak bik kha thlan tlin kan tum thin.
Democratic Theocracy hmanga rorêlna chu Lalpa Pathianin leiah hian din a tum a. Chu a lal ram sawrkar chu Pathianin a hnam thlanteah (Davida lal ram) a din tur thu Bible-ah kan hmu (Marka 11:9-10). Amah kan Lalpa Isua Krista pawh khan van a lawn dawnin he a lal ram din tur hi a ngaihpawimawh avangin a hlawhtlin ngeina tur atan “I Lal ram lo thleng rawh se, I duh zawng vana an tih angin leia mi’n ti rawh se” tia lo tawngtai turin min chah a nih kha ( Mathaia 6:9).
He Democratic Theocracy system hi Zofate tan a mikhual lo kan ti thei ang. Kohhran a lo ding a, Kohhran hruaitu upa tur chu mipuiin vote hmangin kan thlang a. Chu inthlanah chuan a thlangtuin a thlan tur chu tawngtainain kan ngaihtuah thin. Kan thlan turte khan anmahni tan an campaign a rem lo. Lalpa chhiahhlawh hna thawk tur, Lalpa thu ang zela thawk turte kan thlang thin. Kan thlan chhuahte khan tawngtai chungin uluk takin ro an rêl a, Pathian tih chungin engkim ama thu leh duh dan anga rinawm leh thianghlima kalpui an tum thin. Political party system hmanga kan ram roreltu kan thlan dan leh an rorêl dan nen chuan a inpersan daih a ni.
Kan rama party sawrkar hmanga rorêlna paih a, sawrkarna siam thar emaw siam that chu duh lo kan awm awm love. Tuna party politics system hi chu a tha lo a ni tih pawh kan hai lo. Hetianga kan kal zel chuan kan zo nun mawi leh Kristianna a him lova, ram leh hnam a dam dawn lo tih pawh kan hria. Amaherawhchu engtin nge party politics chu kan paih theih ang? Party tel lovin engtin nge India ram hnuaiah rorelna thar chu kan din theih ang tih hi zawhna pawimawh tak chu a ni.
Lalpan “I pianna ramah missionary turin kir tawh rawh” tia min hriattir khan a Lal ram rorelna a siam dan tur chiang takin min hriattir a. Chu chu Democratic Theocracy hmanga din tur a ni. A Lal ram Sawrkara chhiahhlawh hna thawk tura a ruat, a hriakthihte zawng turin min hriattir a, chung a mi ruat leh thlante chuan Lalpa tan bawm an hung ang a, mipuiin party candidate vote a, party sawrkar siam duh tawh lovin chu Pathian Lal Ram Sawrkar (PLRS) bawm hunah chuan an vote ang. Chung a mi thlan leh ruatte hmang chuan Sawrkarna chu Lalpan a siam ang. Chu rorelnaah chuan amah chu Lal ber a nih dawn avangin mihring lalna emaw duh dan hmanga rorel a rem ve dawn lo. A lal ramah chuan remnain tawp-in-tai a neih dawn loh avangin eptu pawl (opposition) te awm a rem ve dawn lo a ni. Mathaia 6:33 a kan hmuh ang khan “A lal ram leh a felna chu dah pawimawh ber a ni tawh dawn a. Pathian Thlarau Thianghlim hruaina hnuaiah rorêlna thianghlim kan nei tawh dawn a ni. He Pathian Lal Ram Sawrkar (PLRS) lo ding tur ka dawn hi kum 10 chuang kan ram dung leh vangah kan au tawh a. Chu Pathian lal ram lo dinna tur chuan kum 2018 leh 2023 MLA inthlanah thahnemngai takin Pathian lal ram chi tuhin Lalpa tan bawm kan lo hung tawh a nih kha.
Engkim tan hun ruat a awm tih ziak ang khan Party sawrkar paiha democratic theocracy hmanga Pathian Lal Ram Sawrkar (PLRS) kan din hun a la awm dawn. Chu sawrkarna ngei mai chu dingdihlipin kan thlir a, kan nghak mek a ni. Chu Pathianin ama duh dan ang taka sawkârna a din tur, Pathian lal ram chu a hnai tawh tih hriain party politics tenawm tak bansan a hun ta! Lalpa lal ram sawrkar tan inti thianghlim ila kan tawngtai chhanna i bawhzui zel ang u.

