*Dr. Manmohan Singh thi*
Prime Minister hlui Manmohan Singh ‘Gentleman politician’ kum 1991 a India economy sawi danglamtu tia sawi chu kum 92 mi niin chuan December 26 khan khawvel a chhuahsan thu All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) chuan a puang a.
Dr. Singh kha kumin February thla khan Rajasthan aiawha Rajya Sabha atanga chawl chauh niin, he mi hma zawng hian kum 1991 atang khan Upper House member term ruk lai niin Assam aiawhin a awm ngar ngar a ni.
Rajya Sabha member a nih a tawp ni khan Prime Minister Narendra Modi chuan fakin ‘inspirational example’ tihialin a sawi a.
“Manmohan Singh an kan ram rei tak a kaihhruai dan kha, kan democracy sawi lan a nih apiangin mi tlemte an sulhnu sawilan leh hriatreng zinga tel tur a ni” tiin Modi chuan a sawi.
Tum loh taka politician (reluctant politician) tia hriat lar niin Dr. Singh a Prime Minister kum sawm a nih chhunga a sulhnu turu bera ngaih chu Indo-US nuclear deal a ni.
Economist nia politician nizui Dr. Singh khan Left party te sukthlekah danglamna siamin July 2008 khan India-US nuclear deal atana trust vote pawimawh lutukah pawn lam atangin Samajwadi Paty (SP) te thlawpna a nei thei a ni.
Nuclear deal awm theih nan khan a sorkar kha tlu mai thei a nia, mahse, thil thaah chuan huaisen takin ke a pen ngam tlat a. Kum 2009 Lok Sabha inthlana Congress tena chakna an chan leh khan media te phei chuan “Singh is King” an tihial zui.
Dr. Singh kha original ‘Mr. Clean in Indian politics’ tia sawi a ni a, amah hriatrengna hlu bera ngaih chu kum 1991 a Prime Minister P.V. Narasimha Rao Finance Minister nia India economy hmasawn tura ‘Liberalisation Budget’ tia sawi hmanga a hawng kha a ni.
Kum 1991 ah India in economic crisis a tawhah a damdawi chawh chuan India hmalam hun a thlak danglam vek a, chutihrual chuan Dr. Singh an kum 2004 a Indian Prime Minister nia thutlukna a siam chu India foreign policy ‘turning point’ tia sawi a ni bawk.
Zawi awiin Nehruvian approach tia sawi non-alignment (zawlbik nei lo ram) chu thlauhthla tial tialin India chuan super power United States te ang chu a zawlpui tan ta a ni.
Dr. Singh kha September 26, 1932 khan Punjab (tuna Pakistan chan) a Gah ah piangin, zirlai thiamthei chungchuang a ni a. Cambridge University atangin Economics ah first class degree a neih hnuah kum 1960 tirlam khan Oxford atangin DPhil a zo leh a, economist turu tia lar niin institution tha ber berah a thawk zui bawk.
Kum 1991 a kum 58 mi nia India Finance Minister a nih hma khan top economic job an tih mai – Chief Economic Advisor; Deputy Chairman of the Planning Commission; Reserve Bank of India Governor leh Union Finance Secretary nihna te a chelh vek tawh.
Kum 1990 chhova India economy dinhmun chhe lutuk khaichhuak leh a politicial statesmanship avanga India chu Nuclear Club dahsana a hlangkai thei khan khawvel huapin ngaihsan a hlawh phah hle a.
Kum 2010 khan US President Barrack Obama chuan Toronto khawpuia G20 summit neihnaah Dr. Singh a hriatna ril leh thuk (deep knowledge) chu a fak nghe nghe a.
“Ka hrilh duh che u chu G20 ah hian Prime Minister (Dr. Singh sawina) in sawi a neih chuan mipui ten an ngaithla thin” tiin Obama chuan a sawi.

