Site icon The Aizawl Post

FAINA LEH THIANGHLIMNA

Dr. Lalsiamhnuna

Sap Thufing lar- ‘Cleanliness is next to godliness’, Mizo tawng a, ‘Fai hi Pathian anna a ni’ tiha lehlin hian kan fai phawt chuan Pathian kan ang anga, a fai apiangin Pathian an ang dawn tihna lam a kawk deuh em le? Pathian thu awih a pawimawh bera, a dawtah faina, emaw, Pathian thuawih tih lohvah chuan fai a pawimawh ber emaw, Pathian thuawih/ringtu tha kan nih chuan faina leh thianghlimna kawngah ke kan pen ngei ngei tur a ni, tih lam zawng pawhin ngaihtuah ta ila a sual vak chuang awm lo ve.
Kan fai ta: Kan veng naupang kum li mi lekin a thil eina (sweet kawr/sarang/chips bawm ruak) lek va va pah a, ‘Khawnge hnawm bawm (dust-bin)?” an ti lai hmel han hmuh chang te hian faina leh thianghlimna kawngah mimal, chhungkua, khawtlang leh ramin hma a sawn tawh zia a tilang chiang thin khawp mai. Hranghlui Zaithiam Thantluangi’n-
“Lang lo chhung lam timawi la,
I pindan, i khum hnuai,
I mut puan a fai emaw chu”? a tih kha chhungkaw tin hian chhang dawn ila, in ngaihtuah buai vak lo vin, “Fai e” kan tih hlawm vek tawh a rinawm hial e. A fai vek tak tak em, tih erawh chu thu hran. Keimahni leh kan in-leh-lo leh kan in chhung bungrua kan enkawl dante hi a changkangin, a felfai sawt khawp mai. Thil changkang, TV leh Internet kal tlanga hmuh tur a tam tawh bawk a, ram dangah pawh ‘hetiang bak a awm chuang lovang’ han tih mai tur a awm thluah tawh. Faina leh thianghlimna kawng inzirtirna hi naupangah a thawk tha a, a thawk chak bawk. Bal an ngai thei lo va, thawmhnaw fai an lawm a, an rim a tui a, uite rim an nam tawh ngai lo.
Chutih rualin-
Changkanna mawl: An u te, an mahni aia fai ngaina leh intichangkang zawk te an che buan leh tlat thung. Khawlaiah thil changkang tak tak sawi pahin an che mawl leh si thin. An thil eina kawr paih mai mai an la sim lo. Tlangvalte zingah lah Inkhawm/fellowship kal tur Baibul leh hlabu zak zeh paha, mei zial leh kuhva nena nula kalpui, changkanna emaw la ti tlat kan la awm nual bawk. An bula mei zial kan zuk hian, keimahni hriselna kan tihchhiat bakah, kan nula kalpuite hriselna paih thensakin an nun kan tihtawi sak mek a ni tih reng kan hre lo. Nge, kan ngaihtuah duh loh zawk? Kan bawhchhiatna tihpun nan kan zuk bung, duhna lai laiah kan la paih leh ta nghal a. COTPA Dan lekkawhtute kan bula an awm loh vang a pawisa chawi lo leh mualpho lo chauh kan ni tih hriat a tha. Sim hmak chi.
A hrat zual, intichangkang: Lirthei lawm ho phei hi chuan mit chu sawi loh, beng thlengin an tikham. Lirthei khalh paha mei zuk an addict-a, an nula phurh te lah chuan, khawlai a ni emaw kawnglai a ni emaw, an duhna lai laiah an thil eina kawr theh chhuakin, bawlhhlawh an tipung thin. An hmel-hmai an tifaia, khawlai erawh an titawp thung. Zawlnei putar Isaia pawh khan mi rawn hmu hlawm ve se, “Chaw ni si lovah eng vangin nge tangka in sen? Puar leh fanna ni si lovah eng vangin nge in tha in sen?” (Isaia 55:2)tiin mi rawn kamkhat ve ngeiin a rinawm. Kan LALPA ngei pawhin, “Kei ka thianghlim si a; chuvangin, nangni pawh in thianghlim tur a ni, ” (Leviticus 11:45) a tih kha. Hawh u, i sim hmak tawh ang u.
Chhiat ni- that ni-ah: YMA hun chhungah na na na chuan kan ti tha khawp mai. Meizial pak hluah hluah leh zu khu vut vut kan awm tawh ngai meuh lo. He chin dan tha hi hun dang leh hmun dangah pawh chhunzawm zel a that tawh tehreng nen, thalai hun a tawp ta maw tih veleh, ‘Siai taka’ ti ni awm takin, bula mite ngaihtuah lek lovin kan zu tan a, kan hmuam bawk a, kan chhak a, kan khu ta luih luih mai. A timi tan chuan a hlimawmin, a nuam pawh a ni mahna. A nghawng erawh ngaihtuah chian ngai tak a ni- Hnawk kan siam a, bawlhhlawh kan tipung. Hriselna paih thenin hmel-hmai kan ti-ung a, nun kan titawi. Thuhriltu chuan, “Suaksual lutuk suh la, a hek suh; I hun lo takah engah nge i thih ang?” (Thuhriltu 7:17) a ti. Faina, Hriselna leh Thianghlimna ngaihpawimawh a tul takzet ta e. Thih hma kan hreh hlawm viau si a.
Bawhchhiatna thuah hnih: Hmanni chu kan lui kal haw lam, khua a lum a, ni a la sat bawk avangin, kawng bul Chawlhbuk remchang kawtah motor kan tiding a, chawlh hahdam tuma a chhungah kan han lut chu, chawlh hahdam chu sawi loh, hah a tizual; a chawlh a chawlhna chi thlawt a lo ni lo. A hnim chu thu hran, a tawp a, a hnawk a, a rim chhe bawk. Zu leh ruihtheih thil dang tihna hnuhma – peh teh, meizial bawm ruak leh zial bung, kuhva funna sarang, chinai tahna berh liai luai, pan hnah nawi leh chhak sen ngiai nguaina, sulhnu pawr, coca cola/lion leh i’charge bur ruak let rem rum nen. Bawraw tak a ni. Kan thianfai ang nawk nawk a, hal awm chi hala, paih chi paihin, kan che sup sup a, rin ai tak chuan kan tinuam ta phian a.
Ka ngaihtuah zui a: Mahni tana pawi, chhungkua, Kohhran leh khawtlang lawm loh zawng khawih an nih ahnu hmanah, sulhnu pawr, tawp hnawk, vantlang chawlhbukah, an la hnutchhiah leh ta zel hi, Setana meuh pawh in, “Em em a..” a ti mai ang a, tih rum rum palh a awl khawp mai. Hawi khaw thawnna, thalaite fuan khawm tamna leh zin mite tlawh zin em em Sakawrhmuituai Tlang, Hmuifang Tlang, Kawtchhuah Ropui leh Saihmar tlang Helipad vela kan chet tlat duh dan pawh hetiang ai hian a nep chuang lo. Mi thahnemngai-mimal leh pawl/Zirna In te avangin lenna tlak a la ni mai pawh a. Kan intihlim duh a nih pawhin, Hremhmun rim nam kher lo pawhin a hlim theih a sin maw le. A tha ber kan tlin loh pawhin, a dawtah tal, kan thil ei-inna leh kan chet tlatna sulhnu te tal hi chu i thianfai hram hram thin ang u.
Kan fai reng dawn: Han zin kual ila, khua leh veng tin te hi, “An khawlai a fai khawp mai,” tih tur deuh vek kan ni tawh. Han inzawt chiang ila, Fai Endik hmachhawn tur an lo ni nge nge thin. Lawmman dawn tuma tan lak a that viau rualin, ‘Kum tluanin kan fai reng dawn’ tih hi nunpuiin, a thunawnah hmang vek ta zawk ila. Endik hun pawh, ‘Inring rengin awm rawh u, in rin loh hunah…’ tih ang maiin sawi lawk lovin rawn ti thut thut thin se. A langsar lo lai lai- Veng mawng, vawk in, step, side drain leh dumping ground te hian mark pu tam nghe nghe se. Khaw pawn Chawlhbuk, Park leh hmun pawimawh dang mipui tlawh zin deuh hlek te chu an YMA/YLA kutah awm se a fai rei chek ang.
A tawp nan: Heti hian kan tithei mai em? Mahni in leh a bul hnai theuh tifai rengin, khawlaiah mei-zial bung leh thil eina hnu paih miah tawh lo ila; puipunna-ah zuk leh hmuam ti lo bawkin, lirthei khalhtuten ‘NO SMOKING’ nunpui bawk se; motor atangin bawlhhlawh paih chhuak tawh lo ila, Zu leh ruihtheih thil dang chu, ‘Tun hma ami kha a tawk tawh e,’ tihsan hmiah bawk ila, a va nuam dawn em! Chu chu a ni mai dawn lawm ni, ‘Faina leh Thianghlimna Nunpui’ kan tih fo thin chu?

Exit mobile version