Site icon The Aizawl Post

|HALAITE LEH LEHKHA CHHIAR

Reuben Lalnunthara Hnamte

Tunlai khawvel lo changkang zelahInternet khawvelah kan cheng ta a ni ber mai a. Mobile phone a lo chhuak a, an han tichangkang chho zel a, computer ang hiala hman theih khawpin mi tin maiin kan lo lek ta fur mai a. Nausen thlenga awm tlei nan phone kan hmang a ni ta ber mai. Chu chuan lehkhabu tha chhiar leh chanchinbu chhiar lamah min titlahniam ta hle mai a. Tunhma kan tleirawl v echhoh lai te kha chuan lehkhabu kan atchilh kha a ni ngawt a. Cowboy bute leh lehkhabu dang chhiar tur kan neih kha chuan kan lawm em em thin a, chanchinbute kha chhiar theih ang ang chu kan chhiar vek emaw tih mai tur kha a ni thin a. Tunlaiah chuan lehkhabu chu sawi loh ni tin chanchinbu emaw pawh hi kan bih peih ta mang lo a ni ber mai. Lehkhabu kan chhiar tam loh vang nge, tunlai kan ramah pawh hian thunawi neuh neuh belhchiandawl lo a tam sawt hle mai. Social media-ah kan tawng thei hlawm hle ringawt mai a nih hi. Mipate pawh tunhma kha chuan tawng tam lo tak kha kan ni thin emaw ka ti a, tunlaiah zâwng hmeichhia ai hian thu veivir kan peih zawk emaw tih tur a ni ta.
Abraham Lincoln a khawvel mi ropui chuaithei tawh lo tur thiamna lama sang si lo lochherchhuaktu pawh hi a lehkhabuchhiar tam vang a ni. Abraham Lincolnachuan“ Lehkhabuchhiartur min hawhtirtu chu kathianthaber a ni ang” a tihial a ni.Hnamfingapianginlehkhabuchhiar an ngaina a an ngaihlubawk a, Khawvel mifingchung chuang Benjamin Franklin a pawh khan “ suanlung (khawlha, hawrawp) 26 mi pe ula, khawvel hi kathlakdanglamvek ang” a lo tihial a ni. Lehkhabuchhiar tam lo mi chubelhchian an dawl lo va, an bula awm a hahthlak thin, mi chanchin chhelam sawi an uar a, an thu a nawitlat a, mahniinrintawkna an neitlembawk. Kohhranahte an inhmangve a nihpawhin a ngiaungerpawlah an tang duh hle. Lehkhabuchhiar tam mi chubelhchian an dawl a, an bula awm a hahdam a, mahniinrintawkna an neithahlebawk. Sawi awm leh awm lo te an thliarthiam a, mi tumahchaldelh takin an tawngkhumngaihek lo. Khawkhata nu fel, pafelkan tih thinte pawh hi a tlangpuiinlehkhabuchhiar tam an lo nitlangpui thin.
Kan taksa hrisel nan pawh hian leh khabu chhiar tam hi a lo pawimawh tho a ni ang, mithiam ten an chhut danin Lehkhabu chhiar tam hnam Japan ho khi a tlangpuia an dam chen khi chawhrualin kum 73 a ni an ti a. Khawvela lehkhabu chhiar tam lo ber hnam Africa chhim lama mi dum ho khu an dam chen a tlangpuia an chawhrualin kum 35 chauh a ni an ti a ni. Tunlai hian, khâwl thil (electronic gadgets) te’n kan fate rilru leh ngaihtuahna a la nasa tawh a. Anmahni khawvel-ah a chêntir nasa em em a, thil tak tak ni lo, lemchanna khawvel ah a hruailut nasa lutuk a ni. Virtually induced threats (kan thil en nasat lutuk avanga ngaihtuahna tibuai thei, thluak lam harsatna) pawh kan ngah ta em em. Chuvang chuan, lehkhabu tha leh entawn tlâk chhiar turin kan fate kan kaihhruai a ngai takzet tawh a ni. Tunlai thalaite leh naupangte zingah chu na hri a leng nasa tawh a, depression kan tihte pawh hi a hluar tulh tulh ang. Newste pawh hi social media news ai chuan nitin chanchinbu emaw, TV news ngei hi chhiarin ngaithla ila belhchian a dawl zawk bawk.
Lehkhabu kan chhiar tam loh avang hian tunlaiah mizo tawng dik lo hman hi a tam em em mai a. |halaite zingah lehkhabu chhiar uarna chuan hma a sawn chho hret a, chutih laiin Saptawng Novel chhiarte kan uar a, a that viau laiin, mahni mizotawnga ziak ngei chhiar tam hi kan inzirtir a tul tawh. Zotawng ziakkan chhiar tam loh avang hian mizo tawng dik kan hmang tlem tual tual ta mai a ni. Kan changkang chho zel a, sap tawng lehkhabu chhiar thei kan tam tawh rual hian mahni tawng ngei chhiar lamah tan kan lak a ngai a ni. Mobile phone, tablets leh computer-te kan en nasat lutuk tawh avangin naupang leh thalaite zingah mit lam sawisel leh mit tha lo an pung tualtual bawk. Mobile phone, tablets an ennasat lutuk avangin tunlai naupang zingazirlai emaw ngaihtuah theihna (attention span) pe thei lo an tam ta hle mai. Nu leh pate pawh hian kan fate lehkhabu chhiar ngainattir hi an naupan tet lai atangin a tul tawh takzet mai. Lehkhabu kan chhiar tam loh vangte pawh a ni mai thei, thalaite zingah aia upa zahna a tlahniam sawt hle mai. Hengte hi kan kristianna leh kan mizo nun nena inhmeh lo tak a ni.
Chhungkua, khawtlang, pawl leh kohhran angahte pawh hian lehkhabu tha chhiar tam inzirtir uar a, competition hial siam thinte pawh hi kan hnam tan hian thil tha tak a nih ka ring. Tunlai thalaite pawh hian lehkhabu tha chhiar tam hi intlansiak nan hmang ta zawk ila kan hnam tan rohlu pawimawh tak, keimahni tan pawha thil tha ni si kan uar chho dawn zawk a ni. Social media inhnial vak vak emaw, social media avanga buainate pawh hi lehkhabu tha chhiar kan uar chuan a bo deuh deuhmahna. Kan rin Lal Isua pawh khan lehkhabu a chhiar tam hle tih a hriat a. Pharisai leh lehkhaziaktu ho pawh khan han tal awhtir an tum teh nangin Isua khan a hnial thla zel thei a nih kha. Dan lehkhabuah chuan tih te, zawlnei lehkhabuah chuan tih te, tih ziak a ni tih te kha a hmang uar hle a nih kha. Tunlai angah chuan ni se Isua kha Literature lama mi ril tak a ni kan ti thei ngei ang. Chuvangin finna min petu, nun belchiandawla min hruaitu, hlimna min pe a, nunkawng dika min hruaitu lehkhabu tha chhiar hi i uar deuh deuh ang u.

Exit mobile version