Rev Dr Ramengliana
Han ngaihtuah maia thil awmang ve tak, mahse han bihchiana ni miah si lo a awm a. Thu dik tak sawi mah se hriat sual theih tak, a sawi tum loh pui anga pawm laklawh tlat te pawh a awm thin a ni. A chang chuan hetiangte hian ringtute min tibuai fo thin a. Mimal nun piah lamah khawtlang leh chhungkaw nun tan pawh a hrisel tawk loh fo thin avangin a pawi hle a. A pawi ber zawk chu kan Pathianin hre tura min duh min nghilh thui tir thin hi a ni. Hriat sual avanga kan lo bo reng a nih phei chuan a pawi ngawt ang. Chutiang thil nia ka hriat thenkhat han phawrh chhuak dawn ila.
‘Chhandamna a bo thei tawh lo’
He thu hi Pathian thu sawiho nikhuaa thupui lar pawl tak a ni awm e. Inhnialna tawp hleithei lo a ni ber a. Theologian-te ngaihdan erawh chu a inang tlangpui. Chhandam tawh inti chunga chhandamna nena inhmeh lo taka nung chunga liam ta te hi chhandamna bo lo tura sawi mai an harsat tlangpui. ‘Bo thei’ titen an bosanah an ngai a, ‘bo thei lo’ titen chutianga tawlh bo santute chu chhandamna tak chang lo hrim hrimah an ngai mai a ni. Chhut mite chuan chhandamna leh Kristian nun an thenhrang hleithei lo thin a ni.
‘Chhandamna a bo thei tawh lo’ tih hi Protestant zirtirnaa intuh nghet tak a ni a. Chhandamna dik taka changte tan chuan a dik ngei ang. Mahse, pianthar theology nena suihzawma khawiah emaw eng emaw va tawn ve avanga ‘chhandamna chiang leh bo lo’ anga inngaih tlat hi him lo tak a ni. Eng emaw tak va tawn kha piantharna tak tak a nih a chiang lo va, a nunin a tichiang mai dawn a ni zawk. Kan hriat tur chu Chhandamna kan tih hian thil tam tak, sual simna te, ngaihdamna te, kraws pu nun te, sual hnehna nun, adt., a kaihhnawih a ni tih hi a ni.
‘Hausak Pathianin a phal’
Hei hian a theih anga tam sum leh pai neih tumna kawngah min hruai nasa hlea hriat theih a ni. Chutah chiah chuan kan tisual thin niin a lang. Sum ngah leh hausak hrim hrim hi hnawl ngawt thu a awm hauh lo va. Chhan tam tak avangin a hausak theih tih khan hria. Mahse hausak tuma kan thiltih tam tak hi chu Pathian duhzawng a ni hauh lovin a lang. Sum chu sum lo ni mai se ngah tuma kan hmalakna tlangpui hi chu Pathian duhzawng piah lam a ni fo ang. Chuvang chu a ni mai thei Thuthlung Thar zirtirna chuan “Sum ngainat hi sual tinreng bul a ni,”(I Tim 6:10) a lo tih ni. Sum chu thil mai a ni a ‘ngainat’ hi a tihim lotu tak chu a ni.
Eirukna avanga hausak chu Pathianin a phal hauh lovang tih a chiang a. Pathian ngaihsak hman lo leka hausak pawh a phal lo bawk ang tih a hriat thiam theih mai. Rethei zawkte hnuaichhiah zawnga hausakna han chen mai te, chapopui tura sum ngah han tum viau mai te hi Pathian phal loh a ni. Pathian leh a rawngbawlna hre fuh lo leka hausak em em mai leh midangte chan ai changa hausak hluah maite chu Pathian thu nen a inrem lo. Isua meuh pawhin mi hausa tan hausak a awlzia a sawi kha. John Calvina’n sum hlawh chhuah tam a support chhan pakhat chu ‘mahni tan leh midangte tanpui nan’ zu ni daih a.
‘Ngaihzawng neih a pawi lo’
Kan tleirawl lai atanga hetianga zirtirna hi kan hriat tawh a ni a. Heti a nih vang hi emaw ni ngaihzawng neih te hi tleirawl chhuakah chuan a tam hle a. Nei ve lote lahin hmu zo ve lo anga inngaiin hrehawm tihna ruk takte pawh an lo nei thin niin! Inngaizawngte tan tum lawk loh pawhin suala tluk an lo awlsam em em bawk a! He kan inzirtirna hian kan khawtlang nun leh hriselna hial pawh a tichhe pha hialin a lang. Kan ram thlirin ngaihzawng chungchanga kan inzirtirna te pawh hi siam that a tul hle tawh tih a hriat theih a ni.
Nupui-pasal inzawng tur kan nih miau avangin nula leh tlangvala hmel induhna leh thianghlim taka ‘inhualna’ te chu a pawi lovah ngai ila. Josepha leh Mari te meuh pawh an inhual a nih kha. Amaherawhchu, thangtharte hriat thiam dana nupui pasal inneih hmaa inhmang tawn tura lo ‘inngaihzawn’ hi chu Bible zirtirna piah lam niin a lang. Tunlai thangtharte zingah an bialnu/bialpa te hi ‘sexual partner’ angah an ngai mai an tam a ni awm e. Hetianga ngaihzawng neih chu a pawi tih kan hre vek ang. Sual kawng zawh tum lo tan pawh inthlur bing deuhva inngaihzawn te tan hi chuan suala tluk a awl hle a ni. Thianghlim taka inngaihzawn tur a nih chuan ngaihzawng neih te hi chu ‘sum leh pai heksak’, ‘hun hek’ leh thil tangkai lo tak a ni zawk.
‘Chhandamna chu a bo thei lo, chhandamte erawh chuan kan bosan thei’
Ka rawlthar laia camping ka luh vea kan Speaker min zirtir dan a ni a. A sawi fiah thiam ka ti khawp mai kha a nia. Rei tak ka vawn dan a ni bawk. Mahse, he argument hi argument chhe tak niin ka hre ta. A bo theih leh bo theih loh chungchanga kan ngaihdan chu eng pawh ni se, hetianga sawi hi chu a nuihzatthlak zawk a ni. A chhan pawh he thu hian ‘chhandamna leh chhandama/chhandami’ a then hrang nasa hle a. Chutiang chu Bible zirtirna niin a lang lo. Chhandamna awmzia a thelh thui hle a ni.
Chhandamna kan tih chu Pathian thiltihtheihna mihringa thleng a ni a. Chu chatuan nunna chu rinna kaltlanga miin a neih veleh ‘Chhandam a ni ta’ kan ti mai chauh a ni. Chhandamna kha ringtu piah lamah a hring a hranin a awm lem lo. Isua hnathawhte, Isua hmangaihna te, Isua tlanna te chu ringtu pawn lam awm a ni ngei a. Khang zawng zawng kha miin a rin hma chuan ringtu ‘Chhandamna’ a ni lem lo. Rinnaa miin a lo chhan hunah chu Chhandamna chu amahah a lo thleng a, Pathian atanga chhuak chu Pathianin a la let tawh ngai dawn lo a ni. Chhandamna tak leh Chhandama/Chhandami chu then hran theih a ni lo. Pathian chhandamna hi chutiang taka nep a ni bawk lo.
Zirtir thinte mawhphurhna
Mi tam zawk hi chuan thil hi kan chik vak ngai dawn lo hrim hrim a. Mi min zirtirna pawm thiam mai hi kan duhtawk thin. Chuvangin midang zirtir thin te, a bik takin Pathian thu sawi thinte tan mite nun tha lo pawmzam zawng leh ngaihthlak duhzawnga zirtir thiam hi thlemna nasa tak a ni thin. Mi tam tak chu thlemnaah chuan lutin an tisual thin a ni. Khawi hmunah pawh midangte zirtir tura Pathian koh kan nih chuan kan chik peih tur a ni a, kan theih patawpa thawk rimin kan inbuatsaih thin a ngai ang. Kan duh dan hian min hruaiin, kan tlin lohna sawi mam hi a awl khawp mai a. Chutiang thil laka inven a, thutak pawh thu kan inzirtir thin hi thil pawimawh ber pakhat a ni awm e.