Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo
Kum thar 2026 min hruai thlengtu Lalpa Pathian chu fakin awm rawh se. Kum 2026 Zoram Thar column-a thuziak (article) hmasa ber atan “I Bethel ang u” tih thupui hmang hian kan ngaihtuah ho dâwn a ni.
Zofa ringtûte zingah Bethel tih tawngkam hre lo chu kan awm awm lo ve. Keimahni tawng ang maiin kan hmang. Kan thupui “I Bethel ang u” tih kan sawi awmzia chu “Fianrialah i tawngtai ang u” tihna a ni. Bethel tih hi Kohhran hming atan te, mihring hming atan te, dawr hming atan te, chenna in hming leh thil dang dangah pawh kan hmang lar hle. Chutiang taka keimahni tawng ang maia kan hman lar hi a tobul eng nge? Eng vanga Bethel tih hi hmang uar ta êm êm nge kan nih? Zofate tan eng nge a pawimawhna tihte kan sawi dawn a ni.
Bethel tih lo chhuahna bul chu Bible atangin a ni a. Bethel tih chu Hebrai tawngin “Pathian In” “House of God” tihna a ni. Beth tih chu “In” tihna a ni a, El tih chu “Pathian” tihna a ni). Hmun thianghlim emaw hmun serhhran bik sawi nan te pawh an hmang thin.
Bible-ah Bethel tih ziak kan hmuh hmasak ber chu Genesis 12:8, 13:3 ah a ni a. Bethel chu Abrahaman puan in a kaihna bula awm a nih thu kan hmu. Genesis 28-ah Jakoban lung lukhama a mutna hmunah Lalpa vantirhkoh a hnenah a rawn inlar thu leh chu hmun hmingah Bethel tih a vuah tak thu kan hmu. Genesis 28:19 “Tin, chu mi hmun hmingah chuan Bethel a vuah a: a khaw hming erawh chu a tirah chuan Luz a ni.” Pathian pawhin he hmun hi a ngai pawimawh a, Jakoba a biak pawh khan “Bethel Pathian kha ka ni” ti meuhvin a hming a rawn chhal a nih kha. Genesis 31:13 “Kei hi, lungphuna sahriak i hnawihna, ka hnena thu i tiamna Bethel, kha Bethel Pathian kha ka ni: tunah tho la, he ram ata hi chhuak la, i pianna ramah chuan haw leh tawh rawh, a ti a” a ti a. Jakoba hnenah Bethelah hian Pathianin maicham siam turin a ti a, Genesis 35:1 “Tin, Pathianin, Jakoba hnenah chuan, “Tho la, Bethel-ah chho la, chutah chuan awm rawh: tin, i u Esauva hnen ata i tlan bo laia i hnena inlar Pathian tan khan chutah chuan maicham siam rawh,” a ti a, tih kan hmu. Pathianin a tih ang ngeiin Jakoban Maicham a siam thu Genesis 35:7 ah kan hmu, “ Tin, chutah chuan maicham a siam a, a u hnen ata a tlan bo lai khan chutah chuan Pathian a hnena a inlar avangin a hmun chu El-Bethel a ti ta a.”
He Bethel, Pathianin Jakoba ( Israela) a biakna hmun leh maicham a siamna hmun, “Pathian In” tia vuah takah hian eng thil pawi nge thleng ta tih kan hriat a ngai. Solomona fapa Rehoboama lal laiin Israel ram a buai a, ram pahnih ah a phel ta phawk a. Chhim lam ram chu Rehoboama lalna hnuaiah awmin hmar lamah Israel hnam 10 te lal atan Epraim hnam a mi, Jeroboama chu lalah a thu a. Chhim lam miten Jerusalem Temple an chhawm a, Hmar lam miten Temple an nei ve ta lo. Jeroboama thinlungah Setanan hna a thawk ta a, a mite tan maicham siam a duh ta a. Israel te Pathian, lala siamtu be lovin milem pathian “Sebawng Lim” siamin amah leh a mite a biaktir ta mai a. Chu Sebawng lim chu Israel te hmun thianghlim BETHEL ah chuan a dah a, Israel hnam 10 te chuan Lalpa Pathian an uiresan ta a ni. He sual rapthlak lutuk an tih avangin Lalpa thinur vawrtawp an tawng bua a. BC 722 khan Assuria sawrkar hmangin Pathianin salah a hruai botir ta a, khawvelah an darh ta vek a. Vawiin ni thleng hian hnam angin an la ding chhuak leh ta rih lo a ni.
Kum 1894-ah Zofate min rawn zawng chhuak turin Lalpan missionary te khawthlang ram atangin a rawn tir a. Kum 50 chhung lekin Zofate chu Lal Isua Krista ringtu, Kristian kan lo ni ta deuh vek a ni. Kum 1906 Mairangah harhna ropui tak chhim turin mi 10 an zu kal a. Chung mi 10 te chuan Zofate chenna leilungah ngei Pathian Thlarau Thianghlim pawlna an chang a. Chu Pathianin a rawn tlawh lehna hmasa ber hmun hming chu BETHEL tih a ni a, Aizawl Chaltlangah Bethel lung phun a lo ni ta a ni. Chu chu Zofate zinga Thlarau Thianghlima harhna thlenna hmasa ber a ni.
Israel hnam 10 ten Pathian an uiresan a, Pathianin khawvel ram hrang hrangah a hnawt darh ta vek a. Chu a hnawh darh vekte zawng a, chhandam leh turin van khawpui kalsanin leiah a lo kal a. Keini a Beram bote pawh min rawn zawng hmu leh ta a. Bethel chu a rawn tungding leh ta a ni. Hnam 10 bote zawn chhuah leh tundinna tur atan mi 10 te kha Pathianin a hmang a ni thei ang em?
Zofate zinga Thlarau Thianghlim harhna thleng tawhte zinga ropui ber tih theih tur chu “El Bethel” Pu K. Lalhmingliana rawngbawlna kha a ni. Kum 1990 khan kei pawh camping-ah ka lut ve a, kha rawngbawlnain a thupui ber chu “Fianriala Pathian pawlna” kha a ni kan ti thei ang. Ram hnuaiah kalin mahniin fianrial tawngtai kan nei chur chur mai thin a nih kha. Kha kha Bethel tih tawngkam kan hman larna bul.pawh a hial awm e. Tunah phei chuan khawtin deuhthaw hian fianriala Pathian pawlna, tawngtaina hmun hi kan nei tih mai tur a ni. Tunah Tv. Frederick Lalrindika, Bethel Ministry rawngbawlna kal tlangin Zofaten Pathian hnathawh ropui tak kan la dawng zel a ni.
Bethel=Pathian In kha tundin leh hi Pathian thil tum a ni a. Hnam bote zawng tura lo kal khan a hnam thlan- Israelte kaihthawh leh hi a thil tum a ni tlat. Chu hnam thlante hmanga a Lal ram tundin a, Leiah a Lal ram chanchintha puan darh hna thawk tura kaihthawh leh hi a tum chu a ni. Keini Zofate “I Bethel ang u” titute leh Bethel = Pathian In nena inzawm tlatte, tawngtairual ngaina hnam leh tawngtai tamte ngei hi hun hnuhnunga Lalpa Lal ram tundinna tur kan ni tih hi kan hriat a tul hle. Tlang tin leh mual tina hnehna hlado chham a “Indona chu Lalpa indona a ni a, hnehna chu Lalpa ta a ni” tia autute hmang ngei hian Setana lal ram chu thiahin a awm ang a, Lal Isua Krista Lal ram chu tundinin a awm ang tih i ring tlat ang u.
Kan thupui ‘I Bethel ang u” tih hi thu maia thamraltir lovin, Bethel = Pathian In chu keimahniah ngei hian din thar leh ila, Pathian chenna tlak ni turin kan thlarau, rilru leh taksa i hlan thianghlim ang u. Lalpa Pathianin Jakoba (Israela) hnenah “Kha Bethel Pathian kha ka ni” a tih ang khan kan taksa ngei hi Pathian In “Bethel” a ni tih hriain I Bethel ang u khai.
I BETHEL ANG U

