India leh Israel-in inzawmna nghet zawk siam
Prime Minister Narendra Modi chuan Israel a zinnaah ram venhimna, sumdawnna leh firfiak beihnaa inzawmna tihchak a nih thu a puang a, an bial chhunga venhimna lama hlauhawm dona kawngah inzawmna nghet zawk siam a ni.
Kum kua chhunga a vawi khat nan Tel Aviv a thlen hnuah Modi chuan Nilaini khan Israel parliament-a Knesset-a thu a sawinaah, “Hnam hrang hrangte invenna inlaichinna chu thawhdunna lungphum pawimawh tak a ni,” a ti.
Amah leh Prime Minister Benjamin Netanyahu-te chuan ‘sumdawnna tihzauh,’ investment tihtam leh a huhova hmasawnna ruhrel dinna tihhmasawn kawngah an inpe’ tih Modi chuan a sawi a. Nikum lama Gaza-a indona tihtawp a nih chu thawhhona ṭha zawk neih theihna tur kawng a siam niin a sawi.
“Tunlai khawvel chiang lo takah hian India leh Israel ang thawhpui rintlak tak takte inkara ram venhimna lama thawhhona nghet tak neih chu a pawimawh hle a ni,” a ti.
Prime Minister Modi hian a tlawhna kal zelah hian Israel siam missile system siamna tur order lian tham a tifel beisei a ni tih New Delhi-a he thil hrechiangtu thuneitu sang pakhat chuan a sawi a. He inremna chungchang chiang tak hi vantlang hriatah puan a nih a rinawm loh tih official-te chuan an sawi.
Israel hi kum sawm tam tak kalta aṭanga India rama ralthuam leitirtu lian ber pawl a ni a, hun kal zelah ram venhimna lama inzawmna chu a lo thang zel a, tunah chuan ram pahnihte hian drone leh missile ang chi hmanrua an siam dun tawh a ni.
Modi-a’n a tlawh hma hian Israel ambassador to India Reuven Azar chuan ram pahnihte hian ram venhimna leh himna atan inremna thuk zawk an siam dan an dap mek tih sawiin, hei hianproject pawimawh zawk-ah thawhhona a phalsak dawn tih a sawi.
PM Modi, kum 2024-a a zawna inthlanpui vawi thum a hnehna changtu a Hindu nationalist party hi Israel thlawptu nghet tak a ni a, Netanyahu nen hian mimal inzawmna nghet tak an nei a, Netanyahu hi ‘ṭhia tiin a sawi fo ṭhin. Chutiang inzawmnaah chuan a rinawm reng a, Israel ṭangrual ram dangte nena an inlaichinna chu Gaza-a indonain mihringte a nghawng avangin a buai hle thung.
US-in a rawt Gaza remna ruahmanna, a hnua United Nations-in a pawmpui chuan, “Palestine buaina ngaihtuah pawh tiamin, he biala mi zawng zawngte tan remna dik leh nghet tak siam tura thutiam a keng tel a ni,” tiin Modi chuan a sawi.
Israel leh India hi an inkar boruak a nghet chho zel a, he biala an khingpuiten inzawmna nghet zawk a siam mek lai a ni a. Pakistan – nuclear ralthuam keng ram, kum tam tak chhunga India-in vawi eng emaw zat a lo ep tawh – chuan Saudi Arabia nen venhimnaa inremna an ziak.
Turkey hian inremnaah hian tel ve a tum niin he thil hrechiangtute chuan thla hmasa khan an sawi a, hei hian boruak buai tak karah hian thiltithei zawk a tidanglam lehzual dawn a ni.
“Hruaitu pahnihte hian hlauhawm takah ram hmahruaituah an inngai a, Islamist firfiakte hlauhawmah an inngai a ni,” tiin Atlantic Council-a senior fellow Michael Kugelman chuan a sawi.
Sumdawnna hi he zinkawngah hian a pawimawh ber a ni a. Israel inbiakna neitute chuan tun kar chhung khan India ramah free-trade pact chungchanga inbiakna ṭa turin an zin a, hei hi November thlaa inremna siam tawh zuia siam a ni a. Chu chuan Israel chu khawvela economy thang chak ber zinga mi a nih theihna tur a siamsak zawk dawn a ni.
India hi Asia rama Israel sumdawnnapui ber pahnihna a ni a, kum 2025 chhung khan ram pahnihte sumdawnna hi dollar tluklehdingawn 5 vel nia chhut a ni a, heng zingah hian bungrua, service, leh diamond te pawh a tel a, defence pawh a tel lo niin Israel Economy and Industry Ministry chuan a tarlang.
Modi sorkar hi Israel ralthuam lei tam ber a ni bawk a, ‘ralthuam an thawnchhuah zawng zawng zinga 34% vel a ni’ tiin Stockholm International Peace Research Institute chuan a tarlang.
“Israel leh India chuan tuipui leh lei lam kawng (maritime and land corridor) an siam mek a, hei hian India chu Haifa lawng chawlhhmun nen a thlunzawm ang a, chuta ṭang chuan Europe-ah a thlunzawm ang,” tiin Netanyahu chuan Knesset-ah a sawi.
Hei hi September 2023-a US-in hmalakna – India-Middle East-Europe Economic Corridor tia hriat – Arab hnam leh Israel inkara inlaichinna ṭha zawk siam tumna aṭanga siam a ni.
Thla khat hnua Israel leh Hamas indona ṭan chuan he project hi tihchhiat a hlauhawm hle a; mahse, Israel Foreign Ministry-a Southeast Asia & India Bureau hotu, Sagi Karni chuan Bloomberg hnenah ruahmanna siam chu a la kalpui theih thu a sawi. Israel Haifa port chu India rama Adani Group-in a ṭhen a lei hnuah IMEC Mediterranean end-point atana hman tura primed a nih thu a sawi bawk.
Karni chuan, “Chu chuan IMEC-in hmun dang kaltlanga channel dang kalpui theihna a neih theihna chu a titawp lo a ni,” a ti.
India leh Israel-in inzawmna nghet zawk siam

