India rama tui awm zawng zawng za zela 70 te chu lei hnuai atanga lak chhuah niin agriculture atana hman an ni a, a bak za zela 30 te chu lei chung atanga hmuh leh lak niin mihring mamawh a phuhru zo lo a ni, tiin mithiamte chuan an sawi.
United Nations-a mithiamte sawi danin India-a Indo – Gangetic hmun bawr vela lei chhung tuite chu hman tur atana hip chhuah thin an ni a, hei hian tui a tih tlem phahin a hmar thlang lam chu kum-2025 ah chuan tui tlemna hmun a nih tur thu an sawi lawk a ni.
“Interconnected Disaster Risk Report-2023” leh United Nations University-in an chhuah-Institute for Environment and Human Security (UNU-EHS) report-in a tarlan danin khawvela tui awmte hi chi ruk hmanga hmanral an ni – 1. An mahni a luangral mek (Accelerating Extinctions), 2. Lei hnuaia luang ral ve mek (Groundwater depletion), 3. Tlang atanga vur tawlh luang ral (Mountain Glacier Meltings), 4. Hmunawl a luangral (Space denris), 5. Ni sa em tui (Unbearable heat) leh 6. Hmalam atana mamawhna hriat loh (Uninsurable future) ti te in an then hrang a ni.
Heng tui luang ral mai mai te hian kan lei chungah hian a hlauhawm chin an thlen hunah chuan harsatna chinfel mai theih loh a lo thleng ang a, kan ecosystem zawng zawngah harsatna lo awmin kan climate leh environment zawng zawng a nghawng buai vek thei a ni, tiin an sawi.
Lei hnuai atanga tui lak chhuah zawng zawng za zela 70 te chu agriculture atan hman an ni a, lei chung atanga tui lakte chu duh khawp lohna a nasa em em a ni. Khaw lum leh ro avanga agriculture-in a tawrh fonate chu tui chhunga khawsa thin rannungte hian nasa takin a tanpui thei a, climate change avanga harsatna lo awm zel tur venna atan thil tangkai tak a nih theih thu mithiamte chuan an sawi a ni. Report atanga a lan danin tui chhunga cheng thin nungchate hian an mahni tana himlo lamah te kalin tui hip chhuahna lamah te an kal ve fo thu sawi a ni a, hei vang hian anmahni-a an boral hun aia hma, rang leh tam zawkin an boral phah thin a ni. Tui khuah chhunga tui te a awm zat tur aia tlem a awmin loneitu ten harsatna an tawk nghal mai thin a, hei hian chaw ei tur kan lakna kailawn pumpui a tichhe thei thin a ni. Ram thenkhat, Saudi Arabia ah te chuan lei hnuaia tui hip chhuah theih tawk a him chin aia nasain an hip chhuak thin ang hian India pawhin hei hi a hlat tawh vaklo a ni tiin mithiam te chuan an sawi.
“India hi khawvela lei hnuai tui hip chhuaka hmang nasa ber ram niin US leh China te hman belh khawm ai pawhin a tam zawk a ni. India hmar thlang lam chu a ram mipui 1.4 billion te ei tur thawh chhuahna hmunpui a ni a, Punjab leh Haryana ringawt hian za zela 50 buh ei tur an thar chhuak a, za zela 85 wheat an thar chhuak a ni. Amaherawhchu, tuichhunchhuah za zela 78 te chu a nihna tur aia hman nasat an ni a, heng avang hian hmar thlang lam zawnga lei hnuai a tui awm te chu kum 2025-ah chuan a tlem lutuk tawh dawn avangin a hlauhawm hle dawn thu” report chuan a sawi a ni.
Jack O’Connor, an hruaitu leh senior expert UNU-EHS chuan, “Lei hnuai atanga tui hip chhuahna poits kan thlenin a nghawng tur thalo tak kan hre thei nghal a ni. A hlauhawm chin thlen tawh chuan let leh mai chu har tak a ni. Kan report atang hian kan hmaah thil thalo leh hlauhawm a awm thu min hmuh tir se, heng harsatna te pumpelh tur hian hmalak a tul hle a ni tih min zirtir rawh se” tiin a sawi a ni.
India rama tui hnate chu kum 2025-ah tlem hle dawn-UN

