F. Lalremsiama
Chaltlang
8415994340
Chhura kothlak ang a ni lo ang. |hal Favang, Hun nuam ber Ber thlain min nang, awl-len chawlh hahdam hun a nih tak hi, i chên ve lawk ang le.
Ka peih tawh rih loh zawk tak chu, “Ni Rapthlak, Hun Khirh leh harsa, Rambuai boruak phurrit – thawpik ziak” a ni zawk. Fiah tak maw?
Favang awllen nula puantah rim leh Mimkut aiah, Shillong-ah “|hal Favang Kut” i hmang zawk ang u. Tah chuan mumang ni lo, a tak takin ka Chairman ve hlauh tawh nghe nghe asin! He Kût lo intan dan chu, Shillonga Mizo Zirlaiten Vai Puja chawlh an awllen lai takin pungkhawmin, Har-ah Tualmei an khûka Ruaipui nen hlim takin “Hunawl hmanthatna” an neiho. (Mang N Mang = Thanpuii Pa = J. Malsawma). He Kut hi hmanzui a ni ta zel. An va tifuh kher em!
Kothlakna hun remchang a inher chhuak. Kaisanna nena 1970 January-a ka Shillong Posting chu. Assam Capital Shillong tlang mawi leh nuamah chuan kum hnih tling lo kan kham lo. Lunglei tlangval C. |huamluaia leh Khasi nula Dorothy te pawh khan an tuallenna Shillong tlangnuam leh mawi hi âm êm êm chung zelin an lo kham zo lo tawh. Sialton Official chhiar teh, Thingpui Dawr, Shillong phul, Kelvin Cinema Hall. An chiang ve vaw!
Shillong Posting nuam kan tihna chhan hrang hrang karah ngaihhlutawm leh chhuanawmin a lailum a luah. A kailawn: Tezpur, Darrang District Addl. SP atangin a tawi thei ang berin, thawhthat rah sengna leh hotute duh sakna lantirna ni ngeiin a lang. Kum khat leh thla li(4) che che chhungin tum hnih, SP chawlh vang leh a training vangin thla 2 vel zel ve ve SP charge ka lak laiin ka hote nena kan thawhnaah Hotute mit kan tlung a ni. A bik takin “All – Assam Second Oil Refinery Demand (Movement) chhung leh PM Indira Gandhi Tezpur-a alo zin lai velte khan”. He movement hi a peaceful tluan thak. Assam Sorkarin langtlang takin a thlawp. Kar khat vel lai ni tinin mipui au rualin an zi huai huai a, tlaiah Jail Gate-ah mi 2000/3000 man (arrest) an ni a, PR Bond-a chhuah leh vek Zelin, ni tin a ngai vek! Paper Work a tam mai chauh a ni. Daily SITREP te nen!!
Shillong atangin PHQ an sawn lailawk a ni hrim. DIGP Senior 2-in min thutchilh. IGP pawh zanhnih – ni 3 lai. DIGP te awmin IGP ka brief a, “Carry On” tiin min kaltir hmiah. Assam Police “a-khau-kapin Tezpur-ah” tih ang mai! An awmna vel buaipui ringawt pawh hnapui a tling. Heng kan chetvelna zawng zawngah hian ka hote nena kan thawhrimzia leh kan rinawmzia kan hotu ber ber ten a hmunah ngei an mit ngeiin min hmu! Kaisangin, Commandant – 7AP Bn.-ah, Assam khawpuiah “Shillong Posting chu”. Tunhnu Assam – Meghalaya Joint Cadre-a Shillong posting ang ngawt chu a ni lo.
Assam Law and Order Battalion kan ni a, Assam – Nagaland Ramri-ah leh District harsa Kamrup leh Goalpara-ah leh a tulna apiangah Company hnih vel chu Shillong Hq. pawna awm a ngai deuh reng. Zinkual tulna a tam a ka nuamtih zawng a ni ve hlauh bawk si. Tlangram leh kuthnathawh kan phai vaiten duh hek lo, Vacancy a tam phaha Rawngrut thar kan la thei reng bawk. Office-ah Head Clerk KL Hnuna, hnathiam, kuthnu mam leh felfai kan nei a. Mizo JCO leh NCO fel tak tak nen, kei ka han Commandant ve tak phei chuan kan phuisuia Battalion kan al viau ta nghe nghe.
7AP Bn ah Welfare – in hmunsang a chang. Ka zawm nia ka hnathawh tanna pawh Welfare leh Justice tangkawp avangin Dy. Commandant Biakhnuna pawh orderly pahnih(2) kan pe nghal (a hmain pakhat ngawr ngawr chauh an lo pe. Manual-in 3 a phal reng). SIB-a JIO Biakleta pawh Civil Hospital-ah thichhawngin a lo awm a, thisen thahnem tak kan pe naa a damchhuak zo ta lo. Pi Biakchhungi Ramthar leh Pi Sangliani Zarkawt amite hian an hria.
Bawngpui hnute tam chi (Holstein Friesian Cross Breed) pui hnih no hruai lai ve ve Unit Fund-in kan lei a. Family nena awmte, man tlawmin theka-in Bawnghnute tak tha kan pe thei a, a tihzia hle. IGP remruatnaa ti thei kan ni. A haw vanglai chuan nitin litre sawmthum(30) lai kan sawr chhuak thin!
Kuthnathawh kan uar, loh-theih-loh vangte a ni bawk. Parade Ground zauh leh chei mam a ngai. Kachcha In tam tak sak a ngai. Family Lane neih ve ngei kan duh. Hmunhmain zo lo mah se Bawng in, Sakawr in, an chaw dahna kudam sak ngei ngei a ngai. Bahrik sak belh pawh. Khasi ram thing leh mau – rua kan duhkhawp kan lak theih chuan a tawk a ni mai. Tihtur hlir a ni tawp. PT Parade tuk tin a bang chuang si lo. Awl reng a awm lo. In-sak-sen-loh a awm. Kan sa ngeitur a ni ringawt. Kan mau lakkhawm a ngil tha tha “CHERAW MAU” atan. Kan dah tha zel. Thel mam, puakkeh lo tura a châng kar verh kuak, Bu thum daih zan tur, Battalion kudam-ah kan dah tha. Welfare thil vek a ni tlat.
Mizo tha ngeih zawng takin Field Work leh Jungle Training hmingin Ramriah kan ti nuam. TA Bill theih, Chakai khawrh, tumbu khawrh, rawtuai khawrh a rem vek. Sapel pawh. Sakhi an kap ve zeuh zeuh thei reng. A rualin section hnih an detail thin. Pa ramriak hawng Nu-in an lo lawm thei hle. Chakai leh rawtuai Shillong khawpuiah lei ngai loin an hmeh thei alawm! Pa lawm bawk, Nu lawm bawk. Chu lo liam!! TA Bill kan pe thuai thei thin. Welfare-ah kan Fair.
IGP-in “Pioneer Platoon din rawh” min ti. Hei pawh Police Welfare lam thil bawk. Pu Lala Dey nge nge. Fitter (electrician), carpenter, Mason (Lung-Cement Mistiri), Thirdeng (Tin chher), Plumber awm thapna tur. Ni sawm(10) ral hma deuhin “Mi engzat nge i lak tawh?” a ti a. “Ka pu, Panga (5) pawh ka la la tling lo” ka ti a. Mi sawmhnih vel lai ka rawn kaltir kha a ti chu, inthiamlo ru deuh takin, zingah nichhuah hmain kan lokal anga, thimhlim (sunset) – ah inah min hawntir thin la an ti zel a. Rawngrut Bahrik-a riah loh ka remti si loa ka hrethiam lo a ni ka ti hman chauh a. Rina-loha uibûk sa! “Mizoramah kal la, a tam thei ang ber han la rawh. Hockey khelthiam te pawh” a ti ta daih a. Ka â duh ta bik lo. Rangva bundle nga leh a kilhna leh perek dang, Red Pine Kawngkharpui pahnih leh char-tin (4X3) 40Nos. Motor lian pakhat leh Pick-up nen JCO pakhat leh QM Havilder nen kokim takin min zui. Rambuai-ah nupui fanau hruai ka remti lo bur. Carpenter leh Lung mistiri leh thirdeng 12 vel leh Hockey khelthiam leh a dang 12 kan la. Aizawl PS leh thianthaten min pui. Hun a bichilh sia kar khat vela lakah chuan kan la tha tawk viauin ka hria. IGP Office-ah ka hmu a. Kan kalna chanchin ka hrilh a, medical exam nei hman loin mi 24 kan lak thu ka sawi bawk a. I lakte chu an tha ang. Detail Report i thehlut dawn nia a ti leh mai a. Hetah pawh zawn belh zel ula, la leh zel ang che u min ti zui leh a. Kan fel duak mai. Khasi leh Mizo leh vai pawh ka la thei leh ta deuh nual.
“IN-HEKNA” vawikhat chiah ka tawk a, a tawk chiah. Assamese Bihu Kutpui Meipuiah kan “CHERAW MAU” roh taka dah that kudam ami la chhuakin, Bu thum chuang an halral vek mai a. Ka thinrim chu insum ahnekin Roll Call-ah ka inhrithla a. Mizo Culture hmusit leh hnuaichhiahna hi Battalion-in kan do let dawn ka ti a ni. Jemader QM Bengali, Hav.QM Mizo an inhre kiu kiau hlawm si. Vai (Defensive Mechanism) finrawl thawk chuan ziakin IGP-ah Bihu hmelma, a lawmna Meipui hua tiin min hek ta a ni. IGP chuan Office-ah min ko a. Ka duhtawkin ka sawifiah a. A tawk e tiin DIGP ® PC Das hnena lehkha keng chuan, kal turin min ti a. Ani hmaah chuan uar zawk mahin ka inti emotional vel a. Ngawi rengin min ena a nui deuh rulh a, kan tawp fel ta. Mizo Culture chhanna atana Hotute hmaa ka dinna hmasa ber a ni awm e. A hma zawng aiin ka tlatlum zel zawk niin ka hre tlat nghe nghe. Thil inchher chhuan kal vel Siamtu Remruat?
Thilthleng hrawl puipui leh Politik inbuan let but but chuan engkim a ti-hnawhsarum hnuhnawh zo ta vek – 1970 leh 1971 chu.
l Assam a kehdarh. Khasi, Jaintia leh Garo hoten chhuahsanin “Meghalaya Sub-State” an siam. PM Indira Gandhi-in 1970-ah a hawng.
l Assam Sorkar CM BP Chaliha Cabinet Minister-ah A.Thanglura an lalut. Mizo Cabinet Minister hmasa ber leh Assam-a awm chhun a ni.
l Assam Capital chu Shillong atangin Gauhati DISPUR-ah sawn turin an rel fel. Office te, Minister leh Official-te chenna tur an sa nghal rum rum bawk.
l Politik lumlet leh a Mizoram Politik hisap hersual Pu Chaliha hriselnain a chhiatpui. Capital suanthlak hmain Shillong khawpuiah “State Funeral” ropui tak nen, ui em emin kan thlah liam ta.
l East Pakistan a nghing chiam, Bangladesh Liberation War-ah Sheikh Mujibur Rahman leh a hoten India tanpuina nen Pakistan an titlawma “Bangladesh” a piang! East Pakistan a bo!! India (Indira) a ropui.
l MNF tawmhimna (Sanctuary) Bukpui chhuahsan a ngai. An chhungkaw buaina namen lo vei nen Zorama hawn runpui a thleng. Zoram Hruaitute leh Central Sorkar an hmanhmawh thar a. State kailawn Union Territory ruangam leh hmelhmang an tilang chiang. NEFA thin pawh Arunachal UT-ah.
l 7AP Bn. HQ atan IGP hoin, Shillong daifem-ah “Mawiung ram” mual phir zau pui mai cheng nuai sawm panga (Rs. 15 lakhs) in kan lei. Khasi Kharbuli chhungkaw pathum ram a ni. Tah hian Meghalaya Battalion HQ. bakah North East Police Academy an dah ruau mai a, Ropui tak a ni ta. Kan tidik, a fuh lutuk tlat!
l Moon Rock State Central Library Hall-ah Governor BK Nehru ho meuhin kan en luih luih. America Thlaa inkapkai, Astronaut, Neil Armstrong-a ten Lei an rawn thlenpui, lung tlang dum ril rel – khawih hlek pawh an phal loh kha Ni thum(3) chauh Shillong-ah a châm thei!
l Sawitham loh, tê luaa ngaih theih, “Assam Armed Police Promotion Board-ah” Addl. IGP Radha C.Dutta hoin PTC Principal NN Changkakati (1955 batch) leh kei 1965 batch junior berin Assam khawpui pawimawh zualah Sitting neiin Selection kan siam. Addl. IGP hian min chuh ru ve tlat zuk nia.
l |uantul dip zawh lohin, Phuahchawp Shillong Mizo Panchayat, Pu R.Buchhawna Addl. District Magistrate/Addl. DC (Retd) hoin kan din. Member-te chu APSC Chairman R.Thanhlira, Paul Zakhuma Hauhnar, Sapbela, Thangkhuma, Lalhmingthanga, K.Tlanthanga, F.Lalremsiama. Shillong DC leh SP-te nen tangkai takin kan thawkho thei.
Hmawrbawkna atan Sakawr leh a chungchuan thu i hmang tawh ang. Sakawr, Horse ngat (Thingsakawr ni lo) Pu-ah leh enkawltu-ah min tantir phawt! PTC Dergaon-a an Sakawr tha 2 leh an Pu thate 2, thuam famkim nen kan HQ-ah IGP-in min kawltir tlat. A chhan tu man kan hre lo. Nilai ni chawhnuah leh Zirtawpni chawhnu-ah IGP office kawt atangin Shillong khawpui Laili leh lun ber laiah kan chuang chhuak thin. A tir lam phei chuan ka zak deuh viau thin. Kei kum 30 tha, IGP Lala Dey a naupang thei lo. Adventure-a intih mipa a ngai nge (a nupui Khasi milian chhung an nia) intih milen a lantir duh hrim hrim nge, a nuam-tih-zawng (passion) ka hre lo na a, Bawng leh Sakawr hi a ngaina a, a lawm thin hle tih kan hria. A hrechiang zualte chuan “Lover of animals” an ti. Assam Police Training College-a Horse Squad pawh khu amah Pu Dey-a bultuma din a ni an ti. Riding kit ka la vawng kim thaa ka zui ve tawp a ni mai. Kawr dung chho zawh leh Far hmun ramngaw fan velnaah ka zui zo lo duh bik lo, ka intihuai luia ka inti Mizo zo ve tlat! Kan lawm dunin ka hria.
A changin Fruit Garden-ah, Sericulture Farm-ah kawrdung kan zawh chho a, Laitkor tlang-ah Happy Valley lamah kan hawng a. A changin ramngaw fangin Upper Shillong lama chhuakin kawngpuiah kan hawng a. Ram kan lei tak hnu chuan chhuk zawngin Maukhar-ah Mawiung tlang kan fang kual bawk.
Police Bazar leh Bara Bazar inkar kawnah chhukin Mawprem-a an inah, a nupui leh a fapa pahnih te nen, Guard leh Sakawr Pu-ten min lo hmuak a. Sitting Room emaw Veranda-ah emaw thingpui tui tak kan in a, kan inthen thin. A nuam hle. A ropui bawk si. Chang sâng ka inti. A ropui zawk tak chu Lala Dey IGP leh a chhungte!!

