Kum 2023 kha record awm china khawvel lum ber kum a ni tihchian a ni ta a, mihringte thlen avanga climate change leh natural El Nino weather event thleng vang a ni bawk.
Nikum kha mihring tena fossil fuels tam tham tak hal kan chin tan hnua long-term average aiin 1.480C in a lum zawk niin EU climate service chuan a tarlang bawk.
Nikum khan July thla atangin global air temperature chuan san lam a pan tial tial tia sawi a ni bawk a. Sea surface temperature pawhin record a khum bawk.
UK bikah pawh kum 2023 ah khan Met Office chuan record china kum lum ber dawttu a ti bawk a. Khawvel lum zel hian international climate target siam chu a bawhpelh hnaih hle tawh bawk.
“Min khawih ber zawk chu kum 2023 kha a lum ber kum ai mahin record lo awm tawh te a khumna sang chu a ni” tiin Andrew Dessler, professor of atmospheric sciences, Texas A&M University chuan a sawi.
Khawvel chu kum 100 kalta aiin a lum tawh zawk tih chu tlanghriat a ni a, mihring ten greenhouse gases heng carbon dioxide te atmosphere ah kan tichhuak tam zual zel bawk a.
Mahse thla 12 kalta khan science body lian te chuan kum 2023 chu khawvel kum lum ber a nih an ring lo, a chhan pawh kan chenna lei climate awm dan sawi lawk a har em vang a ni.
Nikum kumtir khan ni eng emawah chuan temperature record te khumin a awm ngei a. Hun a kal hret a, kum 2023 chawhnu lamah chuan ni tinin record khumin a awm emaw tih mai tur a ni ta thung.
Nikum khan ni 200 chuangah global temperature record khumin a awm niin Copernicus Climate Change Service data chuan a tarlang a.
Khawlum nachhan hi EL Nino condition vang a ni pakhat bawk a. El Nino hi natural event niin East Pacific Ocean ah surface water lum zawk thlengin atmosphere a lum nasa zawk a pekchhuah thin vang a ni.
Mahse air temperature chuan EL Nino phase-ah hma takin danglamna a thlen nghal mai ngai lo va, a full effect tak tak chu kum 2024 kumtir lam hian EL Nino in a san vanglai a thlen hunah la hriat chauh tura ngaih a ni.
Chu tak chu scientists te lu tihaitu a ni a. “Chu tak chuan eng vangin nge kum 2023 kha a lum em em tih zawhna a siam a ni,” tiin Zeke Hausfather, climate scientists, Berkelay Earth, US a science organisation chuan a sawi.
Kum 2023 lum chu khawvel pumah hriatin a awm bawk. Khawvel lum nasa chuan khawvel hmun tam takah extreme weather event thlenin heatwaves nasa tak a thlen a, Canada leh US-ah te pawh ram ngaw kang a siam nasa a, Africa ah pawh khawkheng leh tuilian a thlen nasa bawk.
Tam tak te chu la thleng ngai lo te niin a thlen ngai loh hun anga ngaiha thleng a ni thin bawk. “Statistics piah lam zawk a ni” tiin prof Petteri Taalas, Secretary General, World Meteorological Organisation chuan a sawi a. “Extreme weather hian ni tin mihring nunna leh inhamtanna a tichhia a ni” tiin a sawi.
Kum 2023 khan Antartica sea-ice chu tlem tial tial bawkin below average ah a tla thla a. North America leh European Alps glaciers te pawh tui nasain chu chuan sea-level a tisang bawk a. Sea surface in temperature san ber tawk bawkin North Atlantic ah marine heatwaves a thleng chamchi bawk.
Kum 2024 chuan lum lamah kum 2023 a khum rin a ni a, a chhan ber pawh ocean surface heat chu atmosphere-ah a inpek chhoh nasat hun a nih vang a ni a, mahse, tuna El Nino thleng mek sawi lawk hleihtheih a nih loh avangin chian a har, tiin Dr Hausfather chuan a sawi bawk.
Hei vang hian kum 2024 chuan a tum khat nan 1.50C chu khum mai thei dinhmunah a ding tiin UK Met Office chuan a tarlang bawk.
Kum 2015 khan khawvel ram 200 chuang kalkhawmte chuan Paris-ah kan chenna lei lum lam chu 1.50C-a pel lo tura hma la turin inremna an lo siam tawh a ni.
Kum 1998 leh kum 2016 te kha El Nino vanga khawvel lum ber ber kuma chhinchhiah a ni a. Mahse, heng kum hnihte hian kum 2023-a khawvel lumna chu an phak lo hle thung.
“Kum 2023 kha kum danglam a ni a, climate records te chu khumin a awm nawn awn awn mai a ni” tiin Dr Samantha Burgess, Deputy Director of the Copernicus Climate Change Service chuan a sawi.
Khawvel ramte inremna chu thenkhatten an duhtawk lo hle chungin hmasawnna erawh a awm a, Renewable power leh electric vehicles te uar zual phahna a thlen thung.
Hmalakna leh hmasawnna tur tam tak la awmin chungte tihhlawhtlin a nih chuan climate change nasa lutuk chu la dan theihah ngaih a ni a, mahse, target siam 1.50C chu khumin a awm ngei dawna ngaih a ni thung.
“Climate change sang zel dan tumna awm lova a tawpa 30C vel kai dawrh ai chuan, 1.60C pawh kai ila, a la tha fe zawk,” tiin climate Science, Imperial College London-a senior lecturer Dr Friederike Otto, chuan a sawi.
Kum 2023 kha khawvel lum ber kum a ni

