May 15 khan Imphal East, Manipur-ah kum 18-a upa hmeichhia chu rukbo, sawisak leh pawngsual rawn a nih thu July 21 First Information Report (FIR) thehluh chuan a tarlang.
FIR-ah hmeichhia chuan hmeichhe rual Meira Paibis (women torchbearers) ‘Mothers of Manipur’ tia hriatlar ni bawk te chuan thawmhnaw dum ha ralthuam keng mi palite hnenah an hlan tiin a sawi a.
Pawngsual tawktu tribal hmeichhia hi Nagaland State a damdawi inah dinhmun derthawng taka awm dah luh a ni a, kar kalta Zirtawpni khan Kangpokpi police-ah kalin zero FIR thehluh ni tain FIR ah hian sawisak, thah tum, rukbo, pawngsual rawn leh scheduled tribes te laka hleilenna te hming hriat loh leh Meira Paibis te lakah ziah luh a ni a. Zero FIR te hi khawiah pawh ziah luh theih niin a case hi Imphal East Station-ah transfer-in a awm zui a.
Hmeichhia ten hlan
He thil hi May 3-a tribal te leh Meitei te inkara hnam anga intihbuaina thlen hnua mipat hmeichhiatna kaihhnawih sexual violence case zinga pakhat a ni a.
He hmeichhe khawngaihtlak tak hian kar kaltaa hmeichhe pathumte saruaka parade tira an zinga pakhat Thoubal-a May 4-a pawngsual a tawh thu tarlanna video tihchhuah a nih hnua a thil tawn sawi tura penchhuak a ni.
FIR chuan May 15 khan tlai lam dar 5 velah mi palite purple colour car a chuangte chuan Wangkhei Ayangpali-ah ru boin kut an thlak zui a. “Meira Paibis te kovin tualchhung mipa tam tak te chuan a chhawkin min beng a ni. Chumi hnuah hmeichhe pakhat chuan ‘Arambai Tengol’ te ko ang, a tih ka hria a. Mi pali thawmhnaw duma inthuam an kawr hnunga logos chuang leh silai kengte an lo thleng a ni,” tiin FIR chuan a ziak lang a.
Sawisak, thaha vau
Arambai Tengol pali zinga pahnih chu kum 30 vel niin midang pahnih te chu kum 50 vel an ni, a ti a. Mipui zinga hmeichhe pakhat chuan heng mi palite hi amah that turin chiang takin a hrilh a. Mi palite chuan car-ah nawr lutin an tlanpui ta a ni.
“Zawhna chi hrang hrang min zawt a, zawhna chhang pwh ni ila emaw ngawi reng pawh ni ila min beng reng tho va, an silai mawng lamin min chhu bawk a. Min kalpuina hmun chu tlang chungah a ni a, chutah chuan thah min tum ta a ni,” tiin FIR-ah chuan a ziak lang.
Min thah dan tur an sawihova an zinga pakhat chuan police ten an hriatzui a hlauh thu a sawi a. An zinga upa ber keah vuanin a nunna zuah tura a ngen thu a sawi a. “Imphal-ah ka let leh tawh miah lovang tih ka tiam a. Min kal tir ula, ka nu leh pa ka hmu duh a ni ka ti a. Car-ah min hnawh lut leh a, min thahna tur hun tha zawk an zawng a ni. Kan tlankual fe hnuah tlang chungah bawk min kalpui leh a. Car atanga min hnukchhuakin min tlawh a, min hnek a, min beng zui bawk a. Silai mawng lama min chhut nat em avangin hun rei lo te chu nikhaw hre lovin ka awm hial a. Ka mit ka men leh chuan ruah malin ka hmai a lo far a ni,” a ti bawk.
Mi pathumin pawngsual
Nikhua a hriat hnuah an ben zui leh thu a sawi a. Pali zinga pathum chuan min pawngsual rawn ta a ni, a ti a. “Chutah meuh chuan ka beng, mit leh luah te chuan thisen a chhuah nasat tawh avangin ka kawr te chu thisenin a luan tawh a. Mi pawngsualtute leh min pawngsual ve duh lote inkarah chuan inhnialna a thleng a, min thah chungchang a ni ber. Kan kal tir che chuan police ah kalin FIR i theh lut dawn a, mahse, police hnena i kal a nih chuan kan zawng chhuak che ang a, kan that tho ang che, min ti a. Min kaltir tur nge min thah tur tih vela an inhnial lai chuan pakhat chuan car inher a tumna lamah tihpalh thilin min su palh taa tlang atanga chuan min nawr liam ta a ni,” tiin FIR-ah tarlan a ni.
‘POLICE-TE KA RING LO’
Tlang atangin ka tlanchhe thla nawk nawka kawngpui ka thleng a chutah chuan auto ricskhaw ka hmuh chu min tanpui turin ka ngen a ni.
“Ka hmel a hmu a, thisena inchiahpiah nuaiin ka awm a, auto rickshaw chuan Bishnupur Police Station min panpui ta a. Vegetable a phurh karah min dah a. Police station kan thlen hnuah police kan ina min hruai tum chu Meitei community ami a ni tih ka hria a. Driver hnenah chuan kan chenna New Lambulane area-ah min dah hram tura ngenin police te ka rin loh thu ka hrilh a. May 16 khan Imphal chhuahsanin 4:30 am velah Sapormeina ka thleng a. Chumi hnuah Kangpokpi District Hospital ah treatment la turin ka kal a, ka dinhmun a that loh em avangin Kohima Hospital pan turin min ti leh a ni,” tiin FIR chuan a tarlang.
Manipur-in phalsak lo
Hetih lai hian Delhi Commission for Women (DCW) chief Swati Maliwal chuan, July 22 khan, Manipur sorkar chuan sexual violence survivor te kawm tuma kal a tum chu a phalsak lo tih a sawi a.
July 23-ah Maliwal chuan Manipur hi tlawh a tum a, director general of police (DGP) of Manipur hnenah pawh Manipur tlawh a tum thu a lo hrilh lawk tawh a ni.
Maliwal hian Prime Minister Narendra Modi hnenah pawh inrawlh turin ngenna a theh lut bawk a. “A tirah Manipur ka kal an remti a, thawklehkhatah min phalsak leh lo va. Eng vangin nge sexual violence survivor te ka hmuh an khap? Ticket pawh book vek tawh ka ni a, eng vangin nge min dan leh si?” tiin a sawi a. Maliwal hian July 30 thlenga Manipur chamchilh tum a ni.

