Site icon The Aizawl Post

MNF POLITIK LIVIR – PART 1: (Ka tawnhriat chu!)

F. Lalremsiama
Chaltlang
8415994340

Kan thupui tarlan ziak tur hian ngaihtuahna ka seng nasa hle a, a ruangam ka duang fel deuh ruak tawh bawk. MNF Politik Livir (whirlpool) bulthut te ka chhut kual vel a. Mahse Ka Tawnhriat tih hian a hual zim leh kek bawk sia ka inkhapthlu ti tih der lehnghal. Kum Sawmkaw Val tawnhriat leh Tawnloh – Hriatte chu a tam tawk, zau tawk tak chu a ni ve hrim hrim.
Zalen duh a Sorkar hna, Babudom chhuahsan ka ni lawm ni? Kalphung hlui leh Ramhlui zia chhe tinreng kalsan duhtu kha maw le?? Miten huaisen min ti si lo! Dawihzep inhrosa ve mai mai maw ka lo nih ang??? A teuhin a hnai lo e thangvan kai!!
I her sual hauh lo ang aw. Mihring remruat hi chuan Sa remruat pawh a tluk lo. Pathian remruat erawh chu a va mak em. Hriatphak rual loh a ni. Khawvel ram pumpui, thil te ber pawh a veng, thim chhahna lai ber ti engin a buaina lai ber a chingfel, Van thil nen lam. Kan Kohhran KHB No 22, chang thum chauh nei hi kan sa zing lo mah mah ka ti.
Tichuan Kum 70 liam hnu, kan inneih Champhaphak boruakin min tuam ta thut mai a. Kum 1955, November ni 22 Champhaphak Thlarau ka rui ta chiam alawm maw le!
Chumi lai chuan kei kum 23, ka nupui kum 20 chu Pastor Thanga kutah Chaltlangah kan innei a. Min dinpuitu thian pahnih R. Laltawnga leh Laltluangi te an ni. Anni pahnih hian mual min liamsan ve ve tawh. Keini nupa erawh kum 90 ral kaiin kawpchawiin kan la dam dun. Fapa 2, fanu 1 neiin, tu 12 leh tuchhuan 15 kan nei a. Kan hrinte kan rila rah 30 te nen kan la dam kim vek. Pathian zarah tumah piangsual (PwD) kan awm lo. Pianpui rilru leh hriatna kan la nei pangngai reng bawk. A va hluin a va ropui em! Grace upon Grace = Khawngaihna hlir, Khawngaihna hlir chu.
Ka nupui Lalthantluangi a tluang. A pa, fahrah, pianpui unau nei miah lo khan fapa 5, fanu 5 a hrinte zing ami hian pasala min neih hian kei Matric pass, Aizawl Bawrhsap Office-a LDC ka ni. Kum 8 kan inneih chuan BA min pass pui. Pachhunga Memorial College atanga BA Distinction-a pass hmasa ber ka ni. Lehkha zir thiamthei tak ka nih a hriaa thamral mai atan min phal lo. BA min pass pui hma hian Aizawl khawpui, Chaltlanga inhmun tha takah Kan In = Home Sweet Home, Fanau Lalpa laka kan Rochan 3-te nen kan khawrpum ve hman tawh(1962). Kum 10 ral hmain IPS-ah min luhpui thei nia.
Chutih hun lai vel zawng zawng thlarau rui chung chuan Lawmna khat liam lo lut thar zel te chuan Pathian hnena Lawmthu sawina Inkhawm-ah min hruailut ta a ni. Chaltlang Kohhran Centenary Hall-ah, Fakna Hla thlan bik (10) saa zaiin, 22 November 2025 Kan Inneih Champhaphak 70-naah chhungkhat laina, thiantha zual senior te, MUP leh Pensioner leh Kohhrana Rawngbawlpui te nen, hun tha tak kan hmang a. Pastor Pension Senior ngaihzual 3-in min uap a. Hun tawp kharin, Rev. Robawiha kum 91-in |awngtaina leh Malsawmna min neihpui. Mi 500 chuang zetin Ruai kan theh. Chaltlang K|P leh |halaiten a tul apiangah min pui. Kan lawm hle.
Mak thar, hmaih phal loh kan tawng bawk. Ka Hmar unau duhtak, Vaikhuma fate 3-in zingkarah khan kan inah “Thangchhuahpuan” tial mawi tak min rawn sintir. Chawhnu maiah Centenary Hall – a pungkhawm hmaah ka Hmar unau, C.Lalrambuatsaiha’n Thangchhuahpuan min han sintir leh chu lawmawm sawi hleih theih loh a tling, Ni khat thilthua kei tehlul dawn 2: hmasa ber leh awm chhun zuk nia aw!! A mak tawp.
Krismas leh Kumthar boruak nuam sawi nuam nen kan pehhel rei ta hle. Kum a thar a, thla a ral leh tep ta si. Engtikah tawng leh ve i maw tia indawm kun a rem tawh lo. Muangchanga khupsuk chu sawi loh, Thopazuan pawh duh belh ka tan a tul. Politik hnawk hnek hnuk leh MNF Politik LIVIR ka luhchilh nghal dawn. Lo inring rawh le.
E heu! Thlohpui rorelin a bulah: Mautam 1959-60 Tampui, Mizo National Famine Front, Tam reh dam hma hmaa Famine paihthlaa Mizo National Front pianphung, a rilin a thuk. Hnam Damna an zawng a ni. Mahse Tharum (Violence with arms)- a sual chhuah rual a ni lo. Zoram a buai, East Pakistan Tawmhimna (Sanctuary) kulhpui a chim, Bangladesh a piang, East Pakistan a bo, MNF chhungkua an buai, hotu lawk rual Khakrasuri Jail-ah khung. Thi em erawh an awm lo. A bo a bang awm loin East Pakistan chhuahsan. Zoram panin “Hawn Runpui” a thleng. Union Territory (UT |hami) nen in nang chho. MNF Sorkar Thuchhuak White Paper chuan, lungawilo rual te kha Dumpawl (Blue Group) tiin demna a chhuahzui. He chhungkaw damlohna hian MNF a chenchilh rei hle nghe nghe.
UT-ah chuan Mizoram, Mizo District huam ram chin tho-ah khan a lo piang a, Mizo Union Sorkar a piang, Legislature leh Council of Ministers te nen. Mahse Mizorama Congress hruaitute leh Central lam Congress hruaitute inbengberek nak nak karah, Pu Saprawnga te, C.M Pu Ch. Chhunga te chak zui zel duhna remchanga hmangin, AICC General Secretary Pi Purabi Mukherjee ten MERGER Congress Sorkar an tungding thei thuai. Hei hian thingtlang lam Union hruaitute leh mipui rilru a hmin zo hleithei lawk lo naa Pu Chhunga leh Pu Rawnga te chakzia a tilang chiang chho zela an ring ngam tlat.
Hetih hunlai taka vai fin kan hruaitu ber berten an lo ven senlohin min luhkhung thuk ta lutuk tih hmuin ka inhria. Pawih-Lakher Regional Council area chhunga District Council 3 lo piang ta maiah khan a chiang. Khata Chakma aiawh pakhat chauh awm ve der der khan District Council zuk nei ve ta teh reng a le. Heng thil thu UT Assembly-a an sawiho khan Pu J.Thanghuama chiah chauhin lungawi loh thu zuk sawi teh reng a aw! Midangte kha tihmawlin an awm nge, tuten emaw an ka an hup?? Vai thangah hian kan awk/min awk tam tial tiala min awk lian tual tual ang tih ka hlau fo thin.
Merger Sorkar a liam a. Buaina a dai chuang lo. Kum 1975 January ni 13 Ni Rapthlak leh Brig. Gurnam Singh Randhawa te Army Rule ang reng. Human Rights Brig. |henphunga Sailo te pawh Phairam Jail-a tan laite, Kei CRPF-a min barh luih lai hun a liam zel bawk a. PC Party CM Brig. Sailo hun pawh, Congress Au Hla Ropui “Remna leh Muanna” boruakin a luah lan, Pu Lalthanhawla ho 1984-ah Sorkarin 1986 June ni 30 “Mizo Accord” hmingthang leh hlawhtling chhuanawm, Interim Sorkar, “State Puitling” 1987 leh Inthlanpui nen, Pu Laldenga CM Sorkar (MNF) kan nei ta. Speaker Pu J. Thanghuama, Alpha leh Omega a che thei chuang lo. An Number-in-a daih tlat lo. MNF MLA lungawi lo Pu R.Lalawia leh Pu H.Hrangdawla te lah an sangawi zawngpuite chuan Pu Hawla te tanrualpuiin an MNF Sorkar chu an namthlu ta bul mai!!
President Rule-ah Governor Pu Saikia hoin. MNF Founder Leader Pu Laldenga hrisello zui, Sapramah thiin, a ruang, War Memorial kiang, Treasury Square-a ama thlan an siamsak-ah zalh a ni ta bawk. Kum 1989 January Inthlanpuiah chuan Congress Sorkar CM Pu Lalthanhawla hoin a ding leh ta. Heng thil hnuah thil mak a lo lang a, kan thupui tarlan kan thleng ta a ni.
Chhui sen loh thil mak thenkhat chu: India Independent hnu daihah Mau tam tur(Cycle) chiang tak tlawhchhanin lo invenlawkna nasa taka ngentu Hruaitute “Auchhuak” thangkhawkin Assam thuneitute ngaihsak a hlawh lo! Pu C. Rokhuma thahnemngai lar ber chuan “|amdo Rokhuma” tih chiah a hlawh. Sazu suat rem tumin Sazu mei lei a ni. Mau a tam ta ngei. Kan tam ta ngei. Pu Rawnga a rawng thei lo. Assam CM (Kan CM?) a rawng zawk daih? Kan mangang tak zet. MNF pian chhan “HNAM CHHAN” hai rual loh a lo lang.
Ih maw. Hetih lai hian AZ Phizo-a Naga hote chu Vohbik takin an leng. Shillong khawpuia College zirlaite Tribal Scholarship chu, Naga zirlaiten an hmu tam fal daih, an hawicham. 1960-ah Naga Hills-Tuensang Area (NHTA) Shilu Ao hoin State anga ngaih a piang tawh. Keini lam ve thung. Aizawl-Silchar Road metal loh tawpa Bagha Bazar chu an khawchhung metal vek, alkatra luan mam, dum hnum hluau, vaivut khu awm thei miah lo maw le! Ka paltlang ve. Tun tuma ka ziakte hi official record emaw Archives emawa ka hmuh ni lo, ka hriatchian em em an ni vek si! Thanpuii Pain a hai lo, “Kan Mizia” chhiar la, chhiar nawn leh thin teh! Hnam chhantu ni turin MNF nih kher a ngai lo. Pu J. Malsawma (100) Padma Shri a MNF ngai lo.
Anih leh eng vang nge kha leh chen hnu pawha MNF Politik Livir (Whirlpool) -a ka tawnhriat sawi a tul? Eng dang vang mah a ni lo, Zofate Political history pawimawh thenkhat, kilkhawr deuh luhkhungin kan chhuia kan ziak a ni mai. Research based tur ka nei lo, ka analytical mind neih ve chhun chhete ka chhawr ve hlek a ni mai thei. Ka hriatte hi ka hria, ka ziakte hi keima mawh vek! Thlemna tinreng hual velin ziak teuh ka lo duh leh thina ka do zo lo a ni ber mai.
Pathianin rem a tih chuan kum 1990 – 2000 kum 10 chhungah kan intuituah dawn nia. Part 2-ah chuan zial mum tum ila.

Exit mobile version