Muttui nan
Zana tui taka mut chuan a tuk zing kan tho pawh kan harhvang deuh nge nge thin. Mut hi a nuam kan ti a, kan taksa hriselna atan pawh a pawimawh a, chutih rualin zan mut that theih loh erawh a hrehawm duh hle a ni. Tun tumah hian Times of India health section-in zan muttui theih dan tur tha ni a an sawi te kan rawn tarlang e.
1. Zan mut tui tura pawimawh hmasa chu mut duhna rilru neih hmasak a ngai a, mut chu kan ngaihpawimawh a ngai a ni.
2. Zanriah puar lutuk a ei loh tur a ni a, chutih rualin riltam chunga mut chuan mut a tui thei chuang lo. Chuvangin, a puar tawk chauha chaw ei tur a ni. Kan ei tlem lutuk chuan ei belh chakna kan nei thei a, chu chuan mut a ti tui lo thei bawk.
3. Mut hma darkar chanve velah mut pindan a blue light te tihthim tur a ni a, mut hma darkar chanvel velah phone leh computer khawih tawh loh tur a ni. Phone leh laptop atanga blue light rawn chhuak hian kan thluakah zan la ni lo a hriatna, chhun êng anga hriat a siam a, chu chuan mutchhuak tur a tibuai thei.
4.Tryptophan pai tam chi chaw ei tam rawh. Badam (peanut), sap sa-um (cheese), artui, spinach, thil chi (seeds) leh bawnghnute te hian tryptophan an pai tam a, tryptophan chuan hormone serotonin insiam chhuak tur a titam a, serotonin chu mut tichhuaktu a ni.
5. Pum hrisel neih a pawimawh. Pum nuam lo chung chuan mut tui a har a, pum tha lo te hi an zan mut a buai duh khawp mai. Pum hrisel nan probiotic a pawimawh a, dahi (dhoi, yoghurt) hi probiotic tha tak a ni a, chaw eikhamah ei ziah theih a tha. Chaw paitawih lamah harsatna kan neih loh nan processed foods an tih ang chi, thil ei theih tawh sa, ei theih danga siam leh chhawn (entir nan sausage ang chi te hi, sa a ni a, sa chu ei theih a ni tawh a, mahse, ei theih chi dang sausage te an siam leh a, sausage kha processed food an tih ang chi a ni tawh, hei bakah hian hriat awlsam theih nan ei mai theih tur ang chi a pack ho te pawh hi processed food an ni a, frozen food ang chi te pawh) ei tam loh tur a ni a, processed food-ho hi pumin a ngeih lo tlangpui a, pum tihrisel lo thei an ni. Pum hi kan thluak pahnihna an tih hial a ni a, a hrisel loh chuan thluakah thu a thawn tam a, mut tibuai thei a ni thin.
6. Mut hunbi neih a tha. Mut tam a pawimawh rualin, mut dan dik pawh a pawimawh a, mut hun leh thawh hun mumal tak neih hi muttuina pakhat a ni. Zan men rei a, zing mut rei hian kan body clock a tibuai thin.
Muttui nan

