Zobiakvela(Masena)
MZP ten MPSC-a buaina hrang hrang chungchang ni hnih chhung ‘Peaceful Protest’ an neih hnuah, ni thum chhung MPSC Pisa kai tur an dan leh hnuah MPSC Reform Committee din a nih tak avangin, MPSC Pisa kai tur dan hna chu an chawlhsan ta a.
1979/80’s vela Agriculture Director, Malika an tih mai; Mizoram chhuahsan tura zirlai pawl (MZP) te’n an nawr dan leh Police te nena nasa taka an inhmachhawn dan te, MNF leh India sorkar inremna tura an hmalak dan te, 1992 kuma Mizo Students’ Joint Action Committee (MSJAC) ten MBBS zir tura IPS officer, Kiran Bedi fanu leh hnam dang (vai) panga (5) ngawt thlan an nih vanga lungawi lohna lan tira an hmalakna te kha theihnghilh a har khawp mai.
Zirlai pawl te hian hna tha leh pawimawh tak tak an thawk thin a. Ram siamna kawngah te hian party politics ang zâwnga innawr ringawt hi chuan innawr kawlh emaw, luhlul chhuah tlat emaw a awl thin a. Chutiang hunah chuan zirlai pawl te hi an tangkai thei hle a. Chutiang chu, China-ah te, Philippines-ah te, Hongkong leh Taiwan-ah te pawh kan hmu tam mai.
Zirlai pawlte hian tih hlawhtlin rual loh an phût lui tlat emaw a nih loh chuan, ram tana thahnemngaia an thil tihte hi a hlawhtling duh khawp a. An tih theih chin pawh an hre viau zêlin a hriat thin. Sawisel duh tâwk leh ngaitheilo pâwl te pawh han awm bawk mah se, an tangkaina bûk-lung hi a rit zâwk ve hrim hrim.
Sorkar nikhua loh vang pawh ni chuang lo, ram danpui hnuaia chhechhám te tána tih remchâng lo, ram tana pawimawh tak ni si hi a awm hrang ve a. A chunga kan sawi, technical course zirna-a hnam dang thlan ang chi te, Chakma leh Tuikuk Electoral Roll leh Inner Line Permit thu-ah te, Scholarship leh Ramri chungchang thleng pawhin a ni ang, hetiang thilah te hian sorkar tána chét remchâng lo, tul tak ni si hi a awm thin a. Hêngah te hian tun aiin sorkar hian zirlai pawl te hi hmang tangkai thiam se la, kan tih theih tâwk leh tih tur chinah kan tanrual thiam phawt chuan chu chu ram tan a hlâwkthlak khawp ang.
Zirlai pawl hruaitu hlui tam zawk mah hi chuan an term a zawhin politics an luhchilh deuh zel a. Hei hi Mizoram chang ni loin state thenawm leh central politics-ah pawh an hnuhmâ hmuh tur a tam mai. Sorkar hnathawk kum 60 an nih hnua pension, political party-a lutte aí chuan zirlai pawl atanga politics luhchilh te hi an lâktlakin, an zei-hawi tlangpui zâwk em aw!.
Tunhma lama MZP hruaitu hlui – P. Siamliana te, TC Kapmawia, Andrew Lalherliana, PC Zoramsangliana, Lalhmingliana, Rochhunga Ralte, Zokailiana, Zosangliana tihte kha an larin thusawi pawh an thiam viau zel a. MZP din thar leh hnuah – K. Vanlalvena, Lalmuanpuia Punte, R. Vanlalvena, Lalchhandama Ralte, Lalruatkima, PC Laltlansanga leh mi dang dang pawh an larin; politics an luhchilh hnuah pawh an awmna party-a tangkai zui thiam tak an ni tlangpui bawk. An party hotute paw’n pawl ti-nungtu leh political debate, TV show-ah te hawlh lawr takah an hmangzui deuh zel mai.
Zirlai pawl hruaitu hluite hi MLA leh Minister dinhmun han chelh pha hial pawh kan nei ta nual a. Rajya Sabha MP kalchhuak chiah, Pu K. Vanlalvena ngat phei kha chu Parliament chhungah a danglam riauh lehnghal a. Khati em êm-a India ram rorelna khawl sâng ber, Parliament a han ngam mai te, tunhma lama kan MP te chanvo nei sawi tur kan hriat mang loh laia, Mizoram mamawh a au chhuahpui nasat tawhzia te ngaihtuah hian, thil danglam tak thlen tir-tu chu a ni chiang khawp mai!
Kan sawi tam tak kârah hian zirlai pawl te hi pawimawh hlê se la kan duh a nih pawhin, ‘inti-pawimawh’ nih erawh chu a hlauhawm a. Eng emaw lai khan (tunah ka hre vak lo na a) MZP hruaitute kha an lal lutuk hman thelh niin an sawi thin. An pawimawhna leh an zahawm ve-na te kha an hloh mai ang tih kha a hlauhawm hman rum rum a.
Khawi ilo kal dâwn ni khua-a sorkar motor beisei tlat te, an nawm an mâka sorkar petrol leh pawisa beisei tlat te, thuneitute zah thiam tâwk lohna ang chi te hi mahni leh pâwl tih zahawm lohna a ni thei a. Mi kan púr fo chuan an lakah kan hniam hret hret zél a, kan tlâwm zêl a ni tih hi hriat tel tlat a pawimawh.
Ram hruaitute an ni emaw, officer lian te pawh ni se, zirlai pawlte min hmaizah vang maiin thil engemaw min tihsak zel mai chuan kan hriat loh rualin hnung lamah, “Kan zirlai hruaitute lah hi… An nihna an hre lo lutuk… An zahpuiawm a nia,” ti a min sawi ruk sep sep chin-ah chuan a pawi tawh thin.
Kan phût leh kan díl vang ni lovin, kan hnathawh a that vang zâwkin mi te’n min pui châk se la, keini’n “A ngai love,” lo ti zâwk i la, chu chu a mawiin a zahawm em em. Hetiang hi zirlai pawlte awm dan atana mi tam tak duh dan leh beisei dan niin a lang a. Chutiang chu a tlo ang a, a zahawmin a ngaihsânawm zawk bawk ang tih hi huai takin a sawi ngam a ni.
MPSC tha zawk beisei a, tun leh tuna hna dil mekte tana MZP te an duhtui chhan hi thil tihawm tak a ni a. Thuneitute pawhin MPSC kaldan felfai zawk an siam chhuah theih ngei beisei ila. MZP te pawhin tha thlah loin an vilzui zel se la, Pisa kai tur indan ringawtah tawp lovin, an hmalakna hian rah tha leh duhawm zâwk chhuah mawlh teh se.

