Site icon The Aizawl Post

PIANG LEH THI CHHINCHHIAHNA (Registration of Birth & Death)

T.C Jonunsanga MPE&SS

Thuhma: Kan thupui hi han en thuak pawhin a pawimawhzia a lang nghal uar awm e. Sawrkarin a ngai pawimawh takzet a, hemi tel lo chuan ram inrelbawlna leh sawrkar kal phung pawh a fel thei tawh lo, tiin sawi ta ila a sual awm love. A pawimawhzia hriain India sawrkar ropui tak pawhin tha thlah hauh loin a buaipui a, hnathawktu tam tak ruaiin ke a pen mup mup reng a ni ber. Mizoramah chuan Economics & Statistics Department chuan he rawngbawl hna ropui tak hi a keng kawh a, Sawrkar laipui nen fel taka inkhaipa diatin, thingtlang hmun kilkhawr ber thlengin thawktu Registrar of Birth & Death a dah chhuak vek a ni. Ram leh hnam hmasawnna kal mekah thil pawimawh tak a nih avangin a nih phung, a kal phung hriat hi khua leh tui tha tan tih makmawh a ni, kan ti thei ang. Chuti taka pawimawi a nih avang chuan theih ang tawkin Civil Registration System of Birth & Death, Mizorama kalpui a nih dan, a nihphung kan sawi ang.
|o Bul : Registration of Birth & Death Act hi kum 1969-a siam niin, India ram state tam zawkah April 1, 1970 atangin kalpui a ni. Mizoramah chuan July 1, 1985 atanga hman tan a ni thung. Mizoram bikah chuan hemi Act 1969 zul zui hiankum 1978 atangin Rules duan a ni a, tuna kan Rules hman lai hi 2007ah Legislate niin tunah hian, ‘The Registration of Births & Deaths (Ammendment ) Rules, 2007 hnuaiah kalpui mek a ni.
July 1985-ah Aizawl District leh Lunglei District-ah bul tan niin, kum 1986-ah Saihaah tan leh a ni. Kum 2021 atang chuan District zawng zawngah kalpui a ni ta a, Mizorm pumah RBD Unit 858, Local unit 746 leh Institution unit 112 a awm mek a. District hrang hranga Unit awm zat chu hetiang hi a ni :- (1). Mamit District – 80 (2) Kolasib District – 44 (3) Aizawl District (Rural area) – 72 (4) Municipal Area – 104 (5) Serchhip District – 49 (6) Champhai District – 60 (7) Lunglei District – 133 (8) Lawngtlai Districtt – 135 (9) Siaha District – 62 (10) Hnahthial District – 35 (11) Saitual District – 48 (12) Khawzawl District – 36 (13) Medical Institution unit – 112, a vaiin 858 zet a ni.
Registration Hierarchy:
National Level : Ministry of Home Affairs hnuaiah awmin, Registrar General of India – Comminssioner Census chu a hotu ber a ni.
State Level : Economics & Statistics Department hi Nodal Department niin hotu ber chu Chief Registrar – Secretary, Planning Department a ni a, a hnuaiah Joint Chief Registrar – Director, Census Operation, Mizoram leh Additional Registrar – Director, Economics & Statistics Department-te an awm a. A taka enkawltu chu Addl. Chief Registrar – Director, Economics & Statistics niin Joint Chief Registrar chuan Ministry nen an inkarah palai hna a thawk thung.
District Level : District tinah Deputy Commissioner – District Registrar chu lu ber niin a hnuaiah a taka enkawltu, hna thawktu chu Addl. District Registrar – District Research Officer, Economics & Statistics Department a ni.
Village Level : Khaw tinah Registrar of Births & Deaths (RBD) an awm bakah Medical Institutions (hospital) tinah Registrars an awm bawk. Village levelah hian Unit… awmin Medical institutionah unit…, a vain unit …an awm mek a ni.
Piang leh Thi chhinchhiah (register) dan :
(1) Pian/thih atanga ni 21 chhungin pianna/thihna Damdawi in hmunah emaw Veng chhung Registrar of Births & Deaths hnenah a in-register theih a.
(2) Ni 22 – 30 chhungin late fee Rs 10/- leh Certificateman Rs 100/- chawiin a chunga sawite hnenah hian registration a tih theih a, damdawi in lam hi chuan an lo register (chhinchhiah) fel nghal vek tlangpui.
(3) Ni 31 – 365 chhunga registration ti turte chuan pianna/thihna hmun bialtu (authorised office) atanga phalna lain late fee Rs 100/-, Certificate man Rs 100/- chawiin, thiltel ngaite thil telin a tihfel theih bawk.
(4) Kum khat chhunga in-register hman lote chuan Deputy Commissioner – District Registrar (Executive Megistrate) hnen atanga form la-in, ziahfel ngaite ziahfel hnuah, thiltel ngaite (form-ah a inziak vek a) thil tel hnuah, Village level RBD ten an endik ang a, annin seal nen hming an lo ziak (sign) ang a. Certificate man Rs 100/-, late fee Rs 1000/-, search fee Rs 100/- leh NAC (Non-Availability Certificate) fee Rs 100/- (A vaiin Rs 1300/-) chawiin a in-register theih bawk a ni. Engmah chawi ngai loa piang leh thi register hi a pawimawh hle.
Hriat ngei turte: Registration of Births & Deaths Manual 2012, phek 203-ah chuan, ‘Birth Certificate hi nationality (citizenship) tihchianna a ni lo’ tih min hrilh a. Kan ram (state) chhunga hnam dang kan register-te hian Mizoram khua leh tui nihna an nei lo. India mi tawh phawt chu, khawi hmuna piang pawh nise, register zel tur a ni zawk. Ram dang mi India rama piang pawh register tho tur a ni a, India mi ram danga piang pawh register dan a awm a, kan sawi zel ang.
Hun kal zelah harsatna kan tawh loh nan dam chhunga hming kan put hlen duh ngei tur ziahluh a pawimawh hle. Tin, pian ni, thih ni hi Danin thlak theihna a sawi loh avangin vawi khat ziahluh (registered) tawh chu tihdanglam theih a ni lo. Nu leh pa hming pawh a hnu lama buaipui hrep ngai lo turin, ziah fimkhur a tul hle. Hnam hming, sap hming, hnam dang hming, Christian name put thu hlaah pawh a hnu lama buai ngai lo turin uluk takaaa ziahluh a pawimawh takzet a ni. Naute nuin naute pa hming a sawi duh lo emaw sawi tur a hriat lohin a emaw zawt lui kher loin pa hming tel loin nau piang chu register theih a ni.
Publication : Registration of Births & Death hnuaiah hian Publication pawimawh tak tak chi hnih The Annual Reports on the Working of Births & Deaths leh The Annual Reports of Medical Certification of Causes of Death (MCCD) a awm a. Tawikim deuhin sawifiah ta ila.
The Annual Reports on the Working of Births & Deaths : Kum chhira tih chhuah thin a ni a, he report buah hian thla tina Registrarten piang leh thi, nausen thi saa piang (still birth) an thehluh khaikhawm a ni a. Thla tin report dawn a nihrualin office lama khawihtuten online-in Sawrkar laipuia Registrar General of India office-ah an thawn chhawng a. District tin atanga thehluhte chu Directorate of Economics & Statistics-a RBD Wingah khaikhawm leh vek niin, chuta tang chuan a bu-a chhuah a ni. Ram leh hnam tan Publication pawimawh tak a tling a ni. A hnuhnung ber kum 2020-a tihchhuah chu vawi 35 a chhuahna a ni.
The Annual Report of Medical Certication of Causes of Death (MCCD):
Kum tina chhuah thin tho a ni a, kum 2004 atang khan kum tin khel lova tihchhuah zel a ni. Medical institution/hospital-ten monthly report an theh luh khaikhawmna a ni. Mitthite thih chhan Code fel taka pek thin a ni.
Heng publication pahnih hian Mizoram hlimthla a tarlang tha hle. Hriselna kawnga Sawrkarin hmalak a tulna lai bik, hri danna beih ngai, mitthi tamna ram bial a hriat theih a. Tin, naupiang tamna bial, hmeichhia nge mipa piang tam zawk tithe, nau chhiat tamna laite hriat a tih awlsam avangin heng publication hi a pawimawh em em a ni.
Inter Departmental Coordination Committee (IDCC): Sawi tawh angin Civil Registration System hi Act leh Rules fel tak hnuaia kalpui a ni a. Tuna kan tarlan loh a taka hman tur rel fel ngai then khat a awm thin. Chung thil tul rel tur chuan Committee sang ber The Inter Departmental Coordination Committee (IDCC) hi a awm leh a. Economics & Statistics Department hi Nodal Department a ni nain, amah maia kal phung rel lovin IDCC-a memberte, Major Department atang leh Department officer-te nen IDCC ah hian member 40 vel an awm mek a ni.
Mi bo Registration chungchang: Indian Evidence Act, Section 107 leh 108-a a sawi angin mi bo chu a bo bo atanga kum 7 hnuahCompetent Court-in an document neih an gang atanga enin a thih ni a hranpaa a puansak loh chuan Court-a an report ni kha a thihnia rin tur a ni.
India ram pawna Registration chungchang : Indian Citizen Act 1955 (55 of 1955) leh RBD Act 1969 (Sn 20 (1)-in a sawi angin India I, India ram pawna piangte chu an awmna rama India Consulate-ah a register theih a. India rama an lokir leh a nih chuan an lo thlen atanga ni 60 chungin registration pangngaia tih theih a ni a. Ni 60 pelh hnuah erawh Section 13 thu angin delayed registration-a tih tur a ni thung.
Tin, India mi, ram pawna thi chu India-ah register theih a nih loh avangin India Consulate under the Citizen Act 1955 angin Consulate-a register tur a ni. Chutiang chu RBD Act pawhin Valid Certificateah a pawm a ni.
Digitisation Certificate : Tunah hian Nodal Department Economics & Statistics Department chuan chak takin Civil Registration System hi a kalpui mek a. Mipui awlsam zawk nan Digitisation Certificate pawh District Office tin atangin a pe chhuak mek a. Mizoram leh hnam tan hmasawnna ropui a tling a ni.
Tlangkawmna : Mizorama Civil Registration System hlawhtlinna tura lung tangkai leh pawimawh em em chu Village Levela thawktu Registrars of Births & Deaths (RBD) te an ni a. A lawmawm hle. Tunah hian India ram pumah reporting level-ah chuan Mizoram hi pahnihna a ni mek a, registrationah chuan 100% (za-ah za) dinhmunah kan ding mek a ni. Kan hmai a chhe lutuk lo a, thil lawmawm tak a ni bawk.
‘Registration of birth & death is the interest of individual and the nation’

Thu lakna :
1. Pu Thanglura, Research Officer (rtd)
2. Pu Manliana, Research Officer
3. Pu J. Ramdinmawia, Inspector of
Statistics
4. Pi Sappari, Inspector of Statistics

Exit mobile version