Zoliansanga Tlau
Father of Mizo Love Songs tia an sawi, Lalzova Chhangte khan love song chauh phuah lo vin, Pathian hla tha tak, sual nih inhriatna leh sual sim pawimawh zia, ‘I Sualna Zawng Chu Simin’ tih hla pawh a lo phuah reng a. Chutiangin, Lallianmawia Pachuau paw’n lengzem hla chauh phuah lovin Pathian hla tha tak mai ‘Ama’n Engkimah Min Hria’ tih hla a phuah bawk.
Pastor C. Saikhuma pawh khan sual nih inhriatna lian tak a nei a, hei vang hian chhandamna a ngai hlu a, vanram thlengin a ngai ngawih ngawih a ni tih a hlaah a lang tam khawp mai. A hla tam zawkah hian hetiang hi a tel deuh vek niin a lang hial nghe nghe. A hla phuah thenkhata sual nih inhriatna chungchang a tarlan kan en ho dawn a ni:
Ka pianpui nungchang min timualphotu,
Ka Chhandamtu Kros min timawitu;
Misual beisei bo, hremhmun hmabak mai,
Chhandamtu ngaiin ka lo rum e” (‘Ka Pianpui Nungchang’ Pastor C. Saikhuma)
“A van ropuina hlipin a lo kal,
Kei misual ber tan a lo thi ta
(‘Hmangaihna Langchhuak’ Pastor C. Saikhuma)
Engtin nge maw lei leh van Lalber fa si,
Kei misual ber chhandam nan i lo kal? (‘Awmkhawhar Châng Ni Hian’ Pastor C. Saikhuma)
Ka sual famkimzia leh,
I hmangaihna tawp nei lo,
I Kros-ah ngei ka lo hmu (‘Thildang Zawng Zawng Ai Leh’ Pastor C. Saikhuma)
Ka Chhandamtu’n min hmangaih vangin,
Ka hman lai sual min ngaihdam sak a (‘Ka Chhandamtu’n Min Hmangaih Vangin’ Pastor C. Saikhuma)
A hla phuah dang atanginlâk chhuah tur a tam mai. Tun tumah chuan duh tawk ta mai ila. ‘Literature Zunzam’ tih Dr. K. C. Vannghaka lehkhabuah khân Rokunga hla phuah hmasak ber leh a phuah hnuhnung ber chungchang bakah Lalruali hla pahnih a tarlang a, heti ang hian :
“Mizo hla phuah thiam Rokunga hian kum 28 mi a nihin kum 1939 khan a hla hmasa ber, ‘Van hnuai khuavel sakhming chhiarin’ tih hla a phuah a. May 7.1969-ah a hla hnuhnung ber, ‘Sualin bo mah ila’ tih a phuah a. A thla leh deuh lawk, July 12.1969 – ah a thi ta a ni. Mak ka tih em em leh ka rilru tina deuhtu chu, a hla hmasa ber, ‘Van hnuai khuavel sakhming chhiarin’ tih chang tawpnaa,
Isu, kan hnenah lo chêng rawh,
Zan tlai rei pawhin;
Lawmin tlai khua min varpui rawh,
I hming chawimawi turin tia Isua a sawm hnu kum sawmthumah, kohhran Upa hial a nih tawh hnua
Sualin bo mah ila,
Tu dang ka thlang chuang lo;
Ka dam chhan ber ka lo hre lo,
Lalpa min ngaidam rawh” a ti hi a ni.
Mizo hmeichhe hla phuah thiam Laruali pawh khan kum 1965 velah, ‘Hneh theih loh nun ka nei, Lal Isua min pek kha’ tih hla a phuah a. Chumi atanga kum 28 vêl, 1993-ah khan
Hun kha leh chen min kaihruaitu,
Hre lo hian maw ka lo vakvai ;
Sual thim zingah hlimna zawngin,
Ka tharau tuihalin a chau va tih hla a phuah bawk. Hei hian Kristian nun hi a lo tluang reng lo va, chauh hun kan nei tih a tilang chiang hle awm e. A enga pawh chu ni se la, Rokunga chuan,
Ka thla chau a chawl ta,
I thisen luangah chuan,
A ropui dâwn mang e,
I chhandamna hmun ralmuanga,
Ka chawlh kumkhua tur chu tiin a lei kum chhiar zova a damchhung thawnthu titawpin chatuan ramah thlamuang taka chawl turin min kalsan ta” tiin.
Rokunga chungchang hi Lalhruaitluanga Chawngte-in Mafaa a thlahna thuziakah khan – Mafaa’n Rokunga kha upa a nih reng laia kohhran duh loh zawng leh Pathian duh loh zawng a tih avanga ‘Sualin bo mah ila’ tih hla lo phuah chhuak ta a nih a rin loh thu ka lo chhiar a. Ani Mafaa kha chuan miin Pathian a hnaih zawh poh leh mahni sualna a lang tam thin tih kha a thu vuak thlak a ni awm e.
Ni e, Pathian nena inzawmna thuk tak nei te reng reng chuan mahni sualna lai an hmù lian ber a, an mamawh Isua an ngai a, an au a, an rinchhana, Isua chu an felna niin an hmachuan leh innghahna ber a ni thin. A tlangpuiin hetiang mite bula awm hi a nuamin, a hahdamthlak fo.
Kei misual ber min tlanna turin
Van lal fapa sual rêng nei lo;
Ka thih aia thih tuar turin
An hruai ta maw kulh pawn lamah tih hla te hi a va han mawi tak êm, a phuahtu Lalbiakdika Chhangte hi kawm ka chak ngawt mai.
Isua Krista bulah chuan kan thil tih sual lam a ni ber lo, Isua Krista felna leh thatna avang chuan misual ber, tling lo ber niin kan inhmu thin. Hetiang rilru hi kan chhungkuaah, kan kohhranah, kan hna thawhna hmunah te hian pu thei vek ila, sual ber angin han inhmu vek thei ila chuan, tun ai hian buaina a tlem deuh ang em.
Amaherawh mahni sual inhriatna emaw mi sual niaa inhriatna hi hman sual ve theih a ni ang; sual intih lutukna avangin Pathian ngaihdamna chang zo tawh lo emaw, mahni indah hniamna, inngaih hniamna emaw neih theih a ni. Mahse, chu chu tuna ka sawi tum a ni lo.
Mi tin hian mahni sualna lai inhmuh chhuak thin ilang chuan chaponate, mahni induhtawknate, fel intih lutuknate hi a tlem deuh mai thei. Misual nih inhriat ringawt a tâwk lo va, sual simin Isua Krista chu kan felna leh kan mawina ber a ni tur a ni.
Inngaihtlawmna hi kan thupui ber lo ni teh se. Mi a inngaihtlawm zawh poh leh midang sualna a hmuh lenna leh mahni intheihnghilh thak khawp a, midang sualna a buaipui thin te chu simin, ama sualna a hmu lian ber tawh ang a, a buaipui ber tawh zawk ang. Tichuan, a tawp khawk tak takah chuan a sualna ching fel theitu buaipui tham Isua chu a buaipui ber tawh dâwn a ni. Billy Graham-a’n, “Kristiante tana pawimawh ber pathum chu inngaihtlawmna, inngaihtlawmna, inngaihtlawmna te a ni” tia a sawi hi i hre reng ang u.

