Site icon The Aizawl Post

SUSTAINABLE, INTEGRATED FARMING IN MIZORAM – 12

RK Dawla
Mb 9366095658

1. March thla tawp lam kan thleng leh ta a. A ram pum huapin leilung tuihâl lutuk nachhâwkna tur tâwk velin ruahtui kan dawng hlek a, a lawmawm hle. Thilto leh leia hrik leh nungcha tinrêng tân, thal na lutuk tur vêng turin hetiang ruah hmahruai hi a pawimawh êm êm. Chutih laiin khuhtu hnim ro emaw hring nei lo huan leilung erawh chuan a khawro zawngin ngai a awh rang hle thung ang. |hal khawro hi chu a na êm a, chawlhkar khat lek nisa pawh leilungin a tuar rang êm êm thin, kan ram leilung tlangpuiah hi chuan. Chutih laiin ramngaw leh ramhnuai, mihringte inrawlh tam lohnaah erawh thil a danglam êm êm a. 10mm ruahtui dawng rau rauah, kan huan leilung leh ramhnuaiah chuan tui a cham rei hlei êm êm a. Effective rainfall a sâng bîk hle thin. Ruah a lo sur a, leilunga rawn tla zawng hi actual rainfall an ti a, thiltote chhawr theih tura leilung chambâng chin zawng hi effective rainfall. Kan sawi thin a, fur laia ruahtui tam lutuk manage leh thal laia khawro lutuk tur manage hi Mizoram ang, ram lum, hun bi neia ruahtui dawng leh hmun tam ber awihtlan tâna kan hnapui ber chu a ni mai a. Hei hian kan farming operation pumpui hi a khaikhawm hneh viau âwm e.
2. Fur laia ruahtui tamin a rawn hrin chhuah, hmuh theih langsar ber, hnim (weedy species) buaipui lamah chuan, farmer nawlpui hian a nachâng kan hre viau a. Pi leh pu atang tawha fur hlo thlo thin kan nih vangte pawh a ni mahna. Chutih laiin, kan theihnghilh fo chu – fur laiin a hnim lutuk ven a, thal laia a hnim lo lutuk tur vên – a lai lâk a tul tih hi. Thlai kumhlun chinna hmunah phei chuan, hnim lutuka dah leh fai lutuka dah hi a that loh dan a thuhmun reng a, sustainability kan thlir chuan. Tin, point hmasa lamah kan sawi zuai tawh a, farmsoil leh ramhnuai leia thal ruahtui tla daihzai leh tlo hleih dan kha. Ramhnuaiah hi chuan diversity a tha a – thilto chi hrang hrang an awmza a ni. Heng thilto chi hrang hrangte hi ni eng mamawh tam dan thuhmun lo te, tui mamawh dan inang lo te, chawtha (nutrient) mamawh dan inang lo te an ni tih kha lo chhinchhiah hmasa phawt ila. Tichuan, ramhnuaiah chuan eng thilto mah kha zuva leh natna-in a tipûl puk puk ngai lo. Tin, kum a rei telh telh a, ramhnuaiah chuan thitote kha hnuai lam lei hrûlah an thawl telh telh a, chunglam sâng lehzualah an buk nasa telh telh thung.
3. Tun tum episode-a kan sawi tum ber chu – diversity hi sustainability a ni – tih hi. Thlai mal chauh chin (mono-culture) hi enkawl a awlsam a, mechanise a awlsam a, a hnakhat niin kan ngai a. Farm lian thamah chuan thil tihchi tak a ni thei ang. Mahsela, Mizoram farmer nawlpuite hian farm lian tham kan enkawl meuh lova. Mechanise theih hmunhma nei kan tam lo êm êm. Hmun zim kan enkawl a, kan mono-culture lehnghal a, kan hlawk thei lo a, kan sustainable ta chuang bawk si lova. Hei tak hi kan retheihna bul pakhat chu a ni. Hmunhma hleihluak (extreme area) a nih ngawt loh chuan, Mizoram leilungah hian diverse takin thil a to tlangpui a. Chu diversity chu kan ram leilung pianken a ni. Diversity hi kan Farming system tur a ni. Kan nature chu diverse ecosystem a nih avangin, chu nature do zawnga farming kan practice chuan, kawng khat emaw a dangin emaw kan tuar ngei ngei dawn a ni. Chuvangin, seasonal thlai a ni emaw, annuals a ni emaw thlai kumhlun eng pawh ching tura hma kan lâk dawn rêng rêngin, sustainable mindset hi nei hmasa ila. Tichuan, kan ram hmabâk a êng ang a, kan tu leh fate rochun tlâk huan ngelnghet leh daihrei kan siam thei ngei ang.

Exit mobile version