Reuben Lalnunthara Hnamte
Ziaka thil dahthat hlutzia leh pawimawhzia chu kan hre theuh awm e. |awngka mai hi chu a dik tawk thei lo va, hriatreng hleihtheih pawh a ni lo va, thu a tling tawk lo bawk. Bible pawh hi ziakin lo awm lo se chuan hetiang taka thiltithei hi a ni lo maithei a ni. Ram changkang leh ropui zawkahte chuan Literature leh Arts hlut zia an lo hrechiang a, an rohvin an dah pawimawh hle a, chu chu ram ropui an nihna pakhat pawh a ni. Mizoramah pawh hian arts leh literature hi kan hlut ve ta tulh tulh a; tunlai thangtharte pawhin hlutzia an rawn hre zel a, hei hei kan ram hmasawnna pawimawh tak pakhat pawh a niin ka hria. Bible hi khawvela lehkhabu hlu ber leh thiltithei ber a ni a, dodaltu ngah leh tihchhiat tuma beih tawk zing ber pawh a ni hial awm e. Lehkhabu ziaka dah hrim hrim hi thilnung pawimawh ber a ni, Bible phei chu a nung mai ni lovin, thiltihtheihna ropui tak nei a ni. Ringtu intite zingah he ti khawpa hlu leh thiltithei, nunna nei a nih lai hian kan hlut tawk lo va, kan chhiar peih lo em em mai hi kan nuna buaina tam tak kan neih chhan hi a ni.
Khawvel ram thenkhatah Bible hi an khuahkhirh nasa a, Bible kawl ringawt pawh thihpuina tham leh Jail tan theihna a nih laiin, kan ramah erawh a zalen em em a, chutih lain kan chhiar peih lo lutuk hi a hlut zia leh ropuizia kan hre thei lo. Bible dah pawimawh leh ngaihlu tak chhungkua hi chhungkaw belhtlak loh tak an awm tlem hle ang. Mimal nunah pawh nunkawng min kaihruaitu pawimawh tak a ni a, Bible chhiara dahpawimawh tak mi chu an nun belhchian a dawl thin. Tunhma khan British parliament-ah pawh an thutkhawm reng rengin Bible an chhiar hmasa ziah thin a, an ram khu a ropui reng mai a nih khu. America-te pawh khuan Bible hi an ram rorelna innghah nan an hmang thin a, an presidentte pawhin thu an tiam dawnin Bible chungah an kut an nghat thin a nih kha. Chuvang chuan America ram ropuina leh hauhsakna khu a chuai hlethei lo kan ti thei ang. Kan sawi tawh angin Bible hian dodalna leh tihchhiat tumna hi a lo tawk nasa ngiang reng a, kan sawi vek seng lovang.
|um khat chu Bible bu mal tê tê zuartu hi Sicily ram ngaw kârah suamhmangin an lo rawk a, a thil zawrh chu hâlral vek an tum ta a. Mei an han chhêm chuan ani chuan bu khatah bung khat zêl ring taka chhiar hmasak a dîl a, an phalsak ta a. Sâm atangin bung 23-na a chhiar a, Matthaia ziak atangin bung 5-na a chhiar a, I Korinth atangin bung 13-a Paula’n hmangaihna thu a ziah kha a chhiar a. An hotupa chuan, “Kha, lehkhabu tha tak an nih kha maw le, kan hâl lo vang, min han pe vek rawh,” a ti ta mai a. Hâlsak lovin an lâksak vek thung a. Kum eng emawzât a ral hnua an inhmuh leh chuan, suamhmang hotupa chu Pastor a lo ni daih tawh. Pathian thu hian thil a lo va han tithei tehlul êm! China ram President hlui, Jiang Zemin-a chuan, “Râlthuam kenga min beitute ai chuan Bible zakzeha min beitu Missionary-te hi nasa takin an hlauhawm zâwk,” a ti a. Bible thiltihtheihzia hei hian a hrilhfiah chiang hle mai!
Bible hi a belchiang leh a chhiar nasa a piangin a thiltihtheihzia hi an hria a, an hlut em em bawk. A chhiar tam lo a piang hi an nunah buaina an nei hnem a, rinna kawngahte an buai an buai mai a ni. Samuel Chadwick-a chuan, “Bible thu hre mi zîngah mi mâwl an awm lo va, zirna ngaihthah thin zîngah mi fing an awm hek lo. A phêk inkeuvah hian zîng a intan a, ka hnathawhna bulah ka vawng reng thin a ni. A tel lovin khawi mah ka thleng ngai lo va. Ka hlimna zawng zawng thlentu a ni.” a ti. Kum 1985 April ni 14 khan Bihar Auxiliary Secretary Rev. P.M. Matthew-a chu a driver nen Jamshedpur panin an kal a. Branch Annual Meeting an nei dawn a. Ranchi leh Bunda inkar National Highway-a an tlan lain suamhmang ten an lo suam a. Pawisa Rs. 1,100 leh Bible-te an laksak a. A hnu kum 4-ah mi pakhat hian lehkha a rawn thawn a. “Ka pu, mi ngaidam ang che. Hmana suamhmang nangmahni suamtute zinga mi kha ka ni a, i Bible latu kha ka ni a, ka chhiar a, Kristaah nun thar ka lo nei ve ta,” tiin a ziak a ni. Rawad-a, India rama suamhmang hlauhawm, luman hial nei chuan a hote nen India rama thingtlang khaw pakhata in an rawk a. Lehkhabu kawm dum te reuh te hi a chhar a, paih a tum zet a, a ak tha ta zawk a. A hnua a’n en leh chuan an tawngin a lo inziak a. A chhiar a chhiar ta mai a. A lo pianthar phah ta a. Police hnena inpein jail-ah a tang a. Jail chu a mission field a lo ni ta a, mi tam tak Krista hnenah a hruai a. Chu lehkhabu kawm dum chu BIBLE a ni.
Kan ram pawh hi rau hi kan uar mah mah em aw ka ti thin. Lal Isua chuan “tih ziak a ni” tih hmang zelin Setana a kha a hneh a nih kha. He ti em em a, pawlchhuak kan rama a tam mai pawh hi Bible kan thlir dan dik lo leh kan innghah tawk loh vang em ni ang tih hi ngaihtuah tham tak a ni. Piangthar da leh lah a sing a sing tam kan awm a, mi thenkhat sawi danah phei chuan “ piangthar ai hian a da leh hi a let fein an tam zawk” an ti hial a ni. Tute thupuan emaw, ‘zelin a awm’ tih vel leh mumang ngawta innghat lo hian Bible-in engtin nge a sawi tih hi kan innghahna ni hlawm se chuan kan buai lo deuh mai tur. Kan ram rorelnaah te, Department hrang hrangahte, inchhungkhurahte hian Bible hi min kaihruaitu ni se, zui ngam ila; tichuan, thil dik lo leh sawisel tur pawh hi a tlem deuh maithei a ni. Nupa inthen leh chhungkaw kehchhia pawh kan tlem deuh ngei ang. Mahni finna leh ngaihdan ni lova Bible thuina min hruaina anga kan kal chuan ram hmasawnna leh ropuina pawh kan hmu zel ang. Christian tamna state ni si a, heti em a, sualna leh eiruknate a tam kan tih chuan Bible thu anga kan kal loh vang a ni mai. “Tih ziak a ni” tih hi ram rorelna, khawtlang leh chhungkuaah kan innghahna a nih phawt chuan ram nuam leh chhungkaw nuam kan hmu zel ang. Bible hi finna, rorel thiamna, nun dan thiamna leh engkim a engkim a ni a, a thiltihtheihzia hi hrechiangin engkimah i hmang tangkai lehzual ang u hmiang.