Dr. C. Lalrampana
VIP Culture tih awmzia chu mi pawimawh ‘Very Important Person’ te, sorkar hotu te, thuneitu leh sum neite chu mi pangngai aia chungnung leh hamthatna bik neia ngaihna nunphung a ni. Mizo tawngin “hotu nihna chawimawi luat” tih a ni thei awm e.
Hetiangah hian thil pahnih thliar hran a pawimawh: VIP Protocol chu himna leh hna thawhna atana tul, dan hmanga ruat a ni a. VIP Culture erawh chu nihna baka inchawimawi leh tihlenna, mipui suma mahni nuam tih zawng zawnna a ni.
Thutiam chu: Kum 2023 inthlan campaign lai khan kan CM ni ta Pu Lalduhoma hian Zoram mipui hmaah ring takin “VIP Culture kan nuai bo dawn. Intih VIP em em, motor-a designation plate tar chunga Biak Ina inkhawm te, khawhar Ina kal te, designation plate an tar chuan ‘e hei mi naran ka ni lo minister ka nia aw’ tiin kawng tluanin an tlangau ang a ni,” tiin a au chhuahpui thin. Chu au aw chu social media-ah a darh nasa hle.
Sorkar a lak hnuah pawh a sawi nawn leh: December 8, 2023, CM atana lakluh ni a Press Briefing ah: “The financial situation in Mizoram is bad… Our government would maintain strict austerity. Each Minister would be allotted one vehicle plus one backup vehicle. I request the public to stop inviting Ministers and MLAs as chief guests.” Mizotawngin “Mizoram sorkar sum dinhmun chu a chhe hle a ni. Sorkar enkawlnaah sum hman ralna tihniam zawnga fimkhur taka kalpui dan (strict austerity) kan kalpui ang. Minister tin hnenah motor pakhat leh a thlakna atan motor pakhat (backup vehicle) chauh pek an ni ang. Mipuite ka ngen duh chu, hun hman nazawngah Minister-te leh MLA-te chu Chief Guest ni tura sawm tawh lo turin ka ngen a ni.”
December 12, 2023, Assembly-ah khan “My government would strictly follow austerity measures, including discontinuation of certain facilities enjoyed by legislators earlier.”
Mizotawngin: Ka sorkar chuan sum hman ralna tihniam leh sum hman dan fimkhur taka kalpui dan (austerity measures) chu uluk takin a zawm ang. Chumi ang chuan MLA-te’n an hman thin mamawh leh hamthatna (facilities) thenkhat an lo hman tawh thin pawh chu tih tawp a ni ang.”
Hei hi ZPM manifesto “Kalphung Thar – VIP Culture leh Chief Guest chin tihtawp” tia an lo ziah tawh kha a taka puan tanna a ni a, mipuiin mak tiin kan lo lawm hle. Mahse, vawiin thlengin a tawp ta em?
Kum 2 leh thla 10 (ni 1058) an sorkar ta. Hnai lo tak a ni. A zual zawpui vailen hlo ang maiin a thang lian zual zawk emaw tih tur a ni.
Zin chhuah apiangah Thar + Scorpio + Bolero + Pilot Car 3-4 laiin an inzui duah duah a, khuangruang angin an inzui luih luih a, Chief Guest nih nuam an ti tual tual bawk. Bible-in “Thu tiam a, hlen si loh ai chuan tiam loh law law a tha zawk.” (Thuhriltu 5:5) a tih kha kan hriat a tha.
Austerity kan tih kha khawiah nge?
Chenna In chei that: ZPM sorkar tirhah “Bungalow chei that loh, lirthei lei loh” tiin an puang. Mahse, PWD tarlan danin CM, Speaker, Minister 2, Dy Speaker leh Adviser 3-te chenna chei that nan chauh Rs 2.27 Vaibelchhia hman ral a ni. Austerity nen a inkalh chiang hle.
Midang pun belh: CM Adviser 4, OSD leh Personal Staff hrang hrang lak belh an ni a, hlawh leh senso a pung. Sorkar chuan “hna thawk tur an ngai” a ti. Mahni insawimawi nan a hmang leh ta em ni?
Zin leh thil lawmna senso: Finance Dept data-ah Travel Expenditure 2024-25 ah a pung nasa. State function leh thil lawmna (celebration) senso sang tak tak a tam. Police Motor Rs 33.8 Vaibelchhe ASUMP hnuaia Centre sum 90% a ni a, mahse, bulletproof Fortuner 3 lei kher hi a “tul lo” a tih theih.
Hetih lai hian kan sum hman tamna ber chu hlawh leh pension 52% a ni a, hmasawnna atan sum kan nei lo a ni.
VIP Culture tihtawp nan eng nge pawimawh? Dan siam ringawt a tawk lo, ngaihdan thlak a ngai.
a) Sorkar atanga bul tan: Minister 1-ah motor 1+1 bak hman loh. Pilot Car hranpa a tul lo. Lehkhabu tlangzarh, YMA Day, infiamna hawng tura Minister sawm kher ngai lo.
b) Security leh Protocol siamthat: Mizoram chu state ralmuang ber pawl a ni. India ramah pawh CM convoy tlem ber pawl kan ni thei. Police Manual-ah “CM chu mi pangngai angin a kal tur” tih ziah ngam a ngai.
c) Dan zawm vek (Rule of Law): VIP-in signal bawhchhe lo se, Toll pe ve se, Airport-ah line-ah ding ve se. Damdawi In leh Sikulah VIP room hran siam lovin mipui zingah awm ve se.
d) Mipui rilru thlak: Keimahni ngei pawh hi kan dik lo. Sorkar mi kan beisei sang lutuk a, an lokal chuan pangpar leh zai nen kan lo hmuak a. Chuvangin, anni pawhin VIP nih nuam an ti zual thin.
A tawpna atan chuan Lalduhoma khan “Kalphung Thar” a tih khan a tum chu ‘Sorkar mi chu hotu ni lovin, rawngbawltu (servant) a ni’ tih lantir kha a ni. Chu chu motor tlem emaw, thusawi mawi emaw ni lovin, mipui ruala awm ve ngamna hi a ni.
VIP Culture hian harsatna lian tak a thlen:
– Sorkar sum a hek;
– Mipui leh hruaitu inkar a ti hla;
– Thuneihna hman sual a awl;
– Democracy nihphung a tichhe vek.
VIP hamthatna zawng zawng paih vek tur tihna a ni lo. Mamawh tak tak, hna thawhna atana tangkai chauh vawn tur a ni. Chuvangin, ZPM Ministry hian VIP Protocol leh VIP Culture hi a hre hrang lo nge, a hre hrang duh lo zawk? Hei hi kan finchhuah tlan a ngai ta e.

