February ni 20, kum 1987 khan Mizoram chu State puitlingah hlàn kài niin, khatih laia Prime Minister, Rajiv Gandhi khan a hawng a. Mizoram chu Indian Constitution article 371-G hnuaia Special Status pêk a ni a, he ni hi Mizoramah lawm thin a ni. Mizoram hian eng emaw chen buaina han tuar mah ila, remna leh muanna thuthlung ziah a nih hnuah kum 37 zet, ‘State râlmuang ber’ ti hiala chhàl ngam turin Lalpa’n min lo hruai ve ta reng mai.
Hun liam deuh tawh mah se hemi pual hian eng eng emaw han sep rawtui ve ka châk tlat. Thawhlehni kha State Day a ni a, kan Governor hovin a lawmna pui ber Vanapa hall-ah neih a nih kha. A thu sawi hmasak ber chu, “Kawng tinrenga hma sawn tur chuan remna leh muanna a pawimawh hmasa ber,” tih a ni a. A dawtah chuan sawrkar ngelnghet neih a ni; heng thil te hi Mizoram hian kan nei ve ve a, kan hma lam hun a êng hle tih a sawi bawk. Ngaihthlak nuam em em mai chu, kan Chief Minnister-in a lo puan tawh, ni 100 chhunga tihhlawhtlin tur chak taka kalpui a nih vanga a phûrzia a sawi te, sawrkar thar hnuaia kut hna thawkte chawi kàn tumna leh sum leh pai renchem nana hma lak dan hrang hrang tha a tihzia a sawi te khan mi a tiphûr a, sawrkar thar laka duhthu kan lo sàm rûk ve thin leh beiseina meichher kan lo chhawm alh sauh sauh te pawh min tiphûr zualin ka hria. “Mizoramah inthlanpui ralmuang leh fel fai, thianghlim bawk si kan nei thin te, House chhhunga kan MLA ruàl ten fel fai leh hahdam taka ro an rel thin te hi hmun dangah chhuang takin ka sawi thin,” a ti. Hnam dang, State dangte tana en tawn tlak nih tum sauh sauh ila, kan nunin Krista chanchin tha hril tel zel rawh se.
Khual zahawm Chief Minister Lalduhawma sawi, “Mizoram, State a nih hma kum 25 chhung khan State dangte chuan kawng tinrengah hmasawnna rahbi an lo tuk tawh a, kum 25 chhung hian mumal takin India ram chuan hmasawnna programme, 5 year plan vawi nga lai a kalpui daih tawh a, heng hun hlu tak kan hloh hnu-ah chuan kal muang thiang kan ni tawh lo. Midangte ûm phâk tur chuan midangte kal dan aia chaka kal a ngai tawh a, midangte aia thawhrim leh thawh tam a ngai; kan vision te tihhlawhtlin kan tumna kawngah ke pen sual thiang kan ni tawh lo,” a ti hem mai! Hei hian thla a timuang a, awm hmuna lo Pathlawi mangpui mang nuih vur vur a awl khawp mai! NGO hruaitute leh sawm bikte thusawi a ngaihnawmin a ropui hlawm a, ram leh hnam hmangaihtu tak tak ten tunah hian kan ram hi min hruai mek tih hi, a pawmin ka pawm thlap mai; Mizo nih hi a va nuam thin em!
Kumin kan State day hman dan chu kum kal ta zawng zawng aiin kan la hmang thain kan la hmang ropui ber awm e. A pawimawh hmasa bera Pathian dahtu kan sawrkar thar chuan sual ngaihdam dila tawngtai beihpui an buatsaih a, kan CM meuh hova Lalpa àuva han tawngtai mup mup mai chu(h)…ropui ka va’n ti em! Eirukna avanga leiba kan ngahzia te kan hria a, eirukna leh hlemhletna um bo a nih chuan kawng thui tak kan intodelh dawn a ni tiin tawngtaina thupuiah pawh eirukna a bo theih nan hman a ni. Kan budget a hniam si, leiba kan ngah si, eirukna leh tul lova sum hmanna a nasa thei ang bera kan control chung pawhin kan ba rulh tur hi la sâng vah vah tak mai a ni a, ram hruaitute tan chuan thlunglu a luh lo thei dawn lo.
Sawrkar tharina a ngaih pawimawh hmasak leh an au hla atan pawha an hmatheh fo chu, ‘kut hna thawktute chawikan’ a ni a. An chunga rinna nghat tlatin thingtlang lama kan unaute paw’n an thlang tling chiang vai vai hlawm khawp mai. TV leh chanchinbu lam han bih pawhin kan hotute hi an thu mai mai ta hauh lo mai. Zoramin khawvar kan hnaih a, hlemhletna leh ram tana tûr chang thei thil tha lo lam chi reng reng chu khawvar lam Arsi ang pharh a lo ni ta. Engkimah Lalpa rawn chung zelin, Lal hmaa thingthi-a ngen chunga kan ram hi min hruai zel a nih ngat chuan, India rama state ral muang ber chauh ni lo, State hmasawn nasa ber nih kha kan hmabak chu a ni mai.
Kan kut hna thawktute pawh thasuih chhum tuia bual zawh hlim ang sara tha zâ leh dam, phûr leh hlim an nih chhoh thuai i beisei ang u. Hah takin, a sûr a sa hnuaiah, ni tin khuantevikah kâwla ni chhuak chhiarin an feh chhuak a. Leia luh an tum ta mai emaw tih tur khawpa rimin sa dâi êk an ham a. Khawpuia an rualpuite aia lang tar báwih khawpa mahni taksa pawh duat thei lovin nang leh keia ei tur buaipuiin an hmanhlel a ni. Sawrkar atanga tanpuina, lei tha atanga rannung kahna hlo, thlâi chî te, an mamawh hrang hrang awm thei ang ang te chu an lawmna tawk a ni a, lawm takin an hmang a, hlim takin an tuh rah an seng a. An chan tawkah lungawiin, hnam taima kan nihzia lantirtu an ni. Kan sawrkar tharin an thlai, buh leh bal thar chhuah hralhna kawngah puih a, hma lâksak a la tiam zui; a va phurawm ta leh zual em! Titi leh nunphung, tawngkam leh kawng hrang hrangah pawh keini teh thlâwt ai chuan thingtlanga kan kut hna thawktute hi an la ‘zo’ zawk fê a, ngainatawm tak an ni bawk e.
Zoremi Hmar Zote

