Site icon The Aizawl Post

AN SAWI ‘THE MIZO MARRIAGE AND INHERITANCE OF PROPERTY (AMENDMENT) BILL, 2026’ CHU LE

Debbie Rinawmi

Ni 24, Ramtuk thla, 2026-ah Law & Judicial minister leh Chief Minister ni bawk Lalduhoma chuan ‘The Mizo Marriage and Inheritance of Property (Amendment) Bill, 2026’ chu assembly session-ah a pu lut a, Mizo inneih leh ro khawmna dan kan neih sa tihdanglamna tur niin mipui aiawh MLA te bakah reserved category-a tling MLA kan neih te pawhin lungrual takin sawi leh tih awm lovin an pawm tlang a ni.
THE MIZO MARRIAGE AND INHERITANCE OF PROPERTY (AMENDMENT) BILL 2026 CHUAN ENG NGE A SAWI?
A hmasain a sawitu tawngkam han la chhawng mai ila- “Inneihna zawng zawng kha mipa hmeichhia a huap vek khan siam a ni a, tunah erawh hi chuanin he kan danin a huap tura hi chu a hmeichhia leh a mipa Mizo ni a huap ang a, tin a mipa zawk Mizo a nihin a huap ang a, hmeichhia chu a huap tel tawh dawn lo a ni. Kan hmeichhia ten hnam dang an neih khan an Mizo-na a tawp dawn a ni, an fate’n tribal an nihna te an claim thei tawh lo vang a, kan dan hnuaiah hianin an awm tawh dawn lo tihna a ni a…”
Hemi bakah hian rokhawmna chungchungah hmeichhiain sum a chhuahin an thil neih zaa sawmnga a chang ang tih te, mipain nupui pakhat aia tam neih loh tih te hi thu khel lar zual te an ni a, thil dang thlak danglam zingah hian tel a la awm bawk a ni.
TRIBAL NIHNA HI STATE SAWRKAR IN A HLIP THEI RENG EM NI?
“…an fate’n tribal an nihna an claim thei tawh lo vang a” tih hi chiang hle mah se, thenkhat tan chuan inhnialna tham a tling ve tho mai. ‘Claim’ tih hi Latin tawng ‘clamare’ atanga lak a ni a, French-ah lut lehin kum 1250 atanga 1300 chhungin Anglo-French ho kaltlangin Middle English-a lakluh a ni a. JF-A Dictionary chuan ‘chuh, hauh, dika chhal, mahni chanpual or chanvo hauhna, thil hauh’ tiin a hrilhfiah a. Hemi awmzia nia lang chu miin thil eng emaw a claim theih loh chuan a chanvo a hauh thei lo tihna a ni a. Kan thuah pawh hian ‘tribal an nihna kan hlihsak’ ti lo mahsela tribal an nihna chanvo an nei thei tawh lo tihna a lo ni a, tribal a nih anga a thiltih theih leh dikna chanvo a neih te chu rahbehin a awm dawn a lo ni a. Mi, an chanvo chang thei lo tura rahbeh a nih chuan thiltih naa telh loh, a lai lum luah phak loh tura siam ‘marginalization’ a hring thin a, chu chuan an zing ami ni lo, pawn lam mi angin a lo dawngsawng thin a ni.
Indian Constitution article 341 leh 342-na chuan tute nge Scheduled Caste leh Scheduled Tribe-ah tel dawn tih chu tih a sawi a. Article 342 (1) ah chuan henga tel tur te hi President thuneihna a nih thu chiang takin a lang a, state-ah chuan Governor rawn an ni bawk a. A belh leh paih thu-ah chuan Parliament thuneihna a nih thu article 342 (2) ah a chuang leh a ni. Heng erawh hi chu a hnam anga belh emaw paih emaw a nih thu hre ta ila. Mimal angah erawh chuan a khawtlangin an pawm theih leh theih loh a ni deuh berin a lang.
“Kan hmeichhia ten hnam dang an neih khan an Mizo-na a tawp dawn a ni” han tih te hi thil lian tham lutuk a ni a, Mizo an nihna hnawl emaw pawm lohna ti tein a nem zawngin han ngaihtuah ta ila. Hnam chungchang hi hman atanga sawi fo leh khel hlawh tak a ni a. Kristian sakhaw vuantu kan nihna angin Mizote min siamtu chu Pathian a ni tih hi kan pawm dan a ni a, kan hnam pawh hi min din a ni tih chu kan pawm dan a ni bawk. Vana rah anga helaia lo awm ve ngawt kan ni lo tih hre thar ila. Dan kalh ni mahse, veng atanga hnawh chhuah te, khua atanga hnawh chhuah te kan hre fo va, Pathianin Mizo hnama a siam, a hnam nihna hauh thei lo va lo hnawl emaw lo pawm loh hi a huaisen thlak ngei mai. Bible kan thlir chuan inhmangaihna thu a ni Isua pawh khan min zirtir ni, midang tanpui te. ‘Miin “Pathian ka hmangaih,” tiin a unau haw si se, mi dawthei a ni; a unau a hmuh renga mah a hmangaih si loh chuan, Pathian a hmuh ngai loh chu a hmangaih thei lo vang’ (1Johana 4:20).
Rokhawmna chungchangah te pawh sawi ve ila. Hmeichhe pawngpawrh viau turah dahna leh pasal then chu sum um anga ngaihna a lian hle tawh ang, chutih laiin Mizote chu induh tawnnaa innei thin kan ni tih hre chhuak fo ila. Indian Constitution article 366 (25) chuan Scheduled Tribe te chu inneihna leh inthenna leh a chhehvel atana dan the Hindu Marriage Act, 1955, section 2(2) lakah min dal a, kan hnam leh kan nunphung min zahsak avangin kan ‘customary law’ hmanga ro inrel turin min phalsak a ni ber mai. Indian Parliament chuan Panchayat (Extension to Schedule Tribe Areas) Act, 1996 chu a danah a siam a. PESA hian tribal mite chu politiks-ah te, ro inrelna kawngah te India chu thuneihna hlan chhawng turin a nawr ti ila kan sawi sual tam lo vang chu. Rokhawmna chungchanga hmeichhiain chan a neih ve chungchangah hian kan hma lo hle a, hnam dang, ram dang pawh kum tam tak liam ta atang khan an buai an buai ve tho a ni. India ram bik sawi ila, the Hindu Succession Act, 1956 chuan an thil neih (property) ah neitu nihna pumhlum (full ownership) a pe a. The Hindu Succession (Amendment) Act, 2005 chuan hmeichhiate chu rokhawmna chungchangah mipa nen angkhatin a siam a, hei hian dodalna pawh a tawk hle.
Ei zawngtu ber mipa, eizawngtu hmeichhia kan awm a. Heng eizawngtu zinga sum thawk chhuak chauh hi hnaa ngai tan chuan sawiselna tur tam tak a awm ngei ang. Kum 2026 huna awmpui lak man hi thla khatah 8000-10000 te a ni a, a tlem lama chhutin kum khatah Rs 96,000 a ni a, kum nga chhung chauhin Rs 5,760,000 a ni. Hmeichhia chauh a ni lo, mipa pawh in lam inenkawl a, fate enkawl tam tak an awm, tuition hi a tlawm deuh pawl pawh darkar khatah Rs 300-500 te a ni. Chuvangin, kan ngaihtuah danah te a innghat a ni ber mai e.
|awngkam leh kan sawi duh danah chuan Mizo hmeichhiate chu an dinhmun a tha tawh, an sang mah mah tawh, mipa tan kan ngai tih te hi a ni. Mi hmasawnnain an hnuk hniam nia ngaitu chuan mi hlawhtlinna pawh an hmu thei lo ngei ang. Tin, an dinhmun a that leh that loh chu chiang takin a lang e. Titi chhunzawm zel ila, State Day of Prayer langsar leh urhsun taka hman a nihnaah rimawi tumtute hmeichhia vek hman an nia, sawi zui a hlawh hle. Hmeichhe dinhmun hniam tawh lo chu ni se, hun tha (opportunity) nei ni se, ngaiah kan nei ang a, sawi zui turah kan ruat lo vang.
Mizo hmeichhia, an pasal neih azira zan khat thil thua Mizona hlauh thei te tan chuan Pathianin intluka min hmangaihna, duh duhin an thlarau thawh dan azira hrilhfiahna dang pek theih loh bak hi chu culture leh identity chu sawi pawh a ngamawm ta lo ve. Mipa leh hmeichhe thenkhatin an en tleuh ‘feminism’ in a tum chu hmeichhia, hmeichhia an nih avang ngawta an chan tur chang pha lova awm te, hmeichhia an nih avanga rilru leh taksaa na tuarte dawm kan a, heng hmeichhe chunga dik lo leh tha lo thlentute do hi a ni, mipa chunga awm va tum lam a ni lo ve. Hmeichhe hmasawn avanga mipa hniam ta ruai ruai anga ngai te hian mi hlawhtlinna hmel an hmu thei ngut ang emaw. Hmeichhiate a taka min represent-tu MLA kan neih hunah chuan a hlawhtling emaw hlawhtling lo emaw hmeichhe tana aw chhuah ngam kan neih hun tlumte thlirin kan thlir rih a ngai a ni e.

Exit mobile version