Site icon The Aizawl Post

China hlawhtlin laiin India nasa zual zel

India leh China te chuan harsatna nei dunin air pollution chuan a bik takin thlasikah a khawpui lian te chu a tuam hlup thin a. Ram pakhat zawk erawhin hlawhtling takin chu harsatna chu a su kiang tawh thung.
China chuan a khawpui lian ber Beijing leh industrial town te kum tina boruak chhiain a bawhbuai thin chu a siam tha tawh a. Chutih laiin North India lama ram zau tak chu boruak chhiain thlasik laia temperature hniam lai, thli awm loh laiin a bawhbuai nasa hle thung.
November 9 atang khan thla khat vel lai chu boruak chhia micro particles PM2.5 chu Beijing aiin New Delhi ah a let 14 in a sang zawk a. Nikum khan khawvel khawpuia boruak chhiatna ber 100 zinga 65 lawih chu India rama khawpuite a nih laiin China chuan 16 chauh a nei thung niin air-quality tracker IQAir te chuan an sawi.
Tun hma chuan heng list-ah hian China khawpui a tam ber thin a. Kum 2017 vel lai kha chuan IQAir tena khawvel khawpui boruak bawhhlawh an tehnaah China-in a nei tam ber thin a, khang hun lai kha chuan India-in 17 chauh a nei.
India pollution crisis hi climate leh environment lama khawvel huap leh ram chhung angah pawh a ngaih pawimawh lohna in a hrin nia ngaih a ni. Ram chhung inthlanpui neih mai turah pawh leh Prime Minister Narendra Modi an term thumna chelh tuma hma a lak meknaah pawh agenda a tling pha meuh lo. Chutihlaiin air pollution avangin kumj tinin Indian 2.18 million in nunna an chan phah tih a ni thung.
Khawvela mihring tamna ber mihring 1.4 billion chenna India ah pollution epidemic thleng mekin khawvel ram lian zinga economy thang chak ber a ni bawk a. World Bank tena June thlaa report an tihchhuahah chuan India boruak chhia chuan a annual GDP growth 0.56 percentage in a tihniam a ti a, a chhan chu worker productivity leh capital formation tihhniama a awm vang a ti.
Air pollution chuan business assets tam tak productivity a tihniam bawk a- solar panel te dawn tur ni zung a dang a, electronic circuitry tichhia in thlai thar a tibuai bawk niin kum 2021 a Clean Air Fund report chuan a tarlang.
“Air pollution hi urban India-in harsatna a tawh lian ber a ni mek” tiin Karthik Ganesan, fellow and director of research coordination, Council on Energy, Environment and Water, Delhi think tank chuan a sawi a. “Harsatna nasa zawk min la siam dawn a, a chhan chu kum 50 leh 60 chunglam te chu a bik taka enkawl ngaiin an awm dawn,” tiin a sawi bawk.
Kum sawm kalta kha chuan China chuan crisis-level air pollution a khawpui lianah te a nei ve tho va, chu chu hmasawnnain a hrin leh emission pekchhuah nasat vehicles, heavy industry leh coal-fired power plants te vang a ni. China thil tawn chu khawvelin a ngaihven a, US Embassy chuan Beijing air pollution data a puang chhuak thin a, pollution nasa lutuk chu ram chhungah lungawilohna lantirna thlentir hialtu a ni bawk.
China chuan a tirah duh lo viauin foreign embassy te chu air-pollution data te tichhuak tawh lo turin a tihial a. Mahse, sorkar chuan pollution level sang zelah hma a la zui ta a ni. Kum 2014 khan President Xi Jinping chuan air pollution chu Beijing in ‘harsatna a tawh lian ber’ tihiala sawiin chuvangin $270 billion lawih budget a dahin national plan siamin hma a la zui ta a ni.
China chuan Beijing, Shanghai leh Guangzhou khawpuia car tlan theite khuahkhirhna a siam zui a, emission pechhuak nasa heavy iron leh steel industry te tihniamin coal-fired power plants te chu hmun thenkhatah phei chuan a khap hial tiin Energy Policy Institute, University of Chicago, or EPIC chuan a tarlang a.
Air pollution chu kum 2013 atanga 2021 inkarah 42.3% lawihin a tlahniam zui ta reng a, China air pollution tlahniam chu khawvel huap pawhin a tlakhniam phahna a ni ta reng a ni.
Delhi-ah thung chuan heavy air pollution chu ni tina thil tawn la ni rengin, pawn lama hnthawh ngai leh chenna ina air purrifier te nei ve lote chuan an tuar tlawk tlawk mai a ni.
India national politics-ah pawh pollution crisis chuan ngaih pawimawh a hlawh chuang lo. New Delhi air quality a chhiat zel vangin thla kalta khan Delhi a Chamber of Trade hotu Brijesh Goyal chuan PM Modi chu northern Indian state hotu lawk te nen air crisis chungchanga meeting neia hma la turin a ngen zui hial a, sorkarin channa a la pe chuang lo.
Chungte ai chuan unemployment leh corruption te chu Modi a party Hindu nationalist agenda pawimawh niin nakum inthlanpuiah pawh chung te chu auhla an neih tum leh neih mek a la ni zawk.
“Inthlan auhlaa neihte hi mipui te duh thil a ni thin. Mipui ten boruak thianghlim duh se chuan inthlan auhlaah a awm ngei ngei ang” tiin Parthaa Bosu, executive director, EPIC India chuan a sawi a. “India khua leh tui te hian air pollution hi kan la ngai pawimawh em em lo a ni ber,” tiin a sawi.
India thuneitute chuan air pollution beihlet nan hmalakna chu a nei ve tho. Kum 2019 khan sorkar chuan National Clean Air Programme duangin khawpui lian ten hma an lak theih nan sum pawh a pe chhuak a.
A bakah chuan local level a hmalakna hrang hrang erawh awmin New Delhi-ah chuan public transport tihthat te, city bus te natural gas hmang tura tih te, loneitute huan hal tihtlem te pawh a tel.

Exit mobile version