“China kan hlau” tiin sangha mantu Benjo Atay, Philippines-a a lawng lian vak lo hmanga sangha mantu chuan a sawi a.
Ruahsur nasa tak hnuaiah a thuihhruaite a tlangpuiin a chhung leh khatte chu thupek pein lawngchawlhna atangin an inkar chhuak a. Tuipuiah chuan an huh sa tawh a, mahse khawchin chu an hlauh a ni lo.
“Chinese lawng ten min hualin min hliah thin a ni” tiin a sawi a. “Lawng kan khalh thui deuhin min haw luihtir thin,” tiin a sawi bawk.
Philippines chu South China Sea a Beijing nena tuipui ram inchuh mek zinga tel a ni a.
Tun hma chuan Manila chuan China-in a sangha mantute lawng a dan chungchangah te dawih aw zawk a chhuah thin a, mahse tunah chuan Washington leh thawhpui ram tena an thlawpna avangin huaisenna thar a nei ta thung.
“Boruak a sosang thei tih kan hria a, mahse chu chuan min ti tim lo” tiin Jonathan E Malaya, assistant director general of the Philippines National Security Council chuan a sawi.
Tun hnaiah Philippines chuan US hnenah military base pawimawh te an hman remtih sakin ram pahnih te chuan joint military drills lian ber an nei dun bawk a, South China Sea a Beijing chet dan an duhlohna an lantir bawk. Philipines leh Chinese coastguards te an inbakkaih fo rualin Manila chuan a sangha mantute chu tuipui-ah humhimna turin training pek tur a ti bawk a.
“Filipino i nih chuan sorkar emaw private sector-a thawk i ni emaw politics lama i hawi chu eng pawh ni se, China huangtauna thlawp emaw chhuanlama siam emaw i nih chuan ram hmangaih lo tu, Philippines leh mipuite phatsantu i ni” tiin Jay Tarriela, West Philippines Sea a coastguard thupuangtu chuan social media-ah a tarlang.
China chuan South China Sea pumpui deuhthaw a ram angah chhalin Philippines leh Vietnam, Taiwan, Malasyai leh Brunei te nen tuipui ram an inchuh nghal a. Chu chu thil thar a ni lo chungin tun hnaiah China chu a huangtau zual deuh a ni.
Tun hnaiah mainland China atanga chhim lam tawp Ayung shoal an tih leh Palawan island atanga 120 miles-a hlaah China chu a huangtau zual a.
Chinese vessels te chuan Philippines coastguard te chu Ayung shoal hnaiha an kal loh nan water cannon leh laser ten a kap thin a ni. Heng hmun hnaiah hian Manila chuan helai bial vel veng tur indo lawng Sierra Madre chu a dah a, a khat tawka supply pek reng ngai a ni bawk.
He Ayung shoal hi kum 2016 khan international court a inkhinnaah Philippines ram tih a ni a. International tribunal chuan Beijing in South China Sea pumpui deuhthaw a ram anga a chhan chuan dan tlawhchhan engmah a nei lo a ti.
Heng hmun te hi sangha manna hmun tha leh hlawk ber ber niin Ayung shoal chu a bul hnaia Reed bank, oil leh natural gas tam tak awmna atana pawimawh em em a ni bawk.
Chinese chetlakna dodal zuiin Philippines chuan a lawng Sierra Madre a supply pek chu tum nawnin hlawhtling takin an pe zui thei ta thung a ni.
“Davida vs Goliatha a ni ringawt” tiin Malaya chuana sawi a. “Mahse David ang bawkin kan resource te humhim nan leh Philippines hma lam hun zel atan kan bei zel dawn,” tiin a sawi bawk.
Mahse chutiang chuan Beijing chuan a thlir ve lo thung. Sierra Madre chu a sovereignty bawh-chhetu a ram tuipuia awm angah a ngai thung. Chuvang chuan supply pek tum Philippines lawng te harsatna siam chu a tih tur ve reng a ti.
Manila chuan harsatna awm te chinfel a nih theih nan hotline an siam thu sawiin mahse Beijing chuan a chhang duh lo a ti a. “He harstana hi chinfel kan duh,” tiin Malaya chuan a sawi a. Mahse hmasawnna a muang a, tun dinhmunah chuan inhmuha sawihona pawh a awm lo tiin a sawi bawk.
President kalchhuak ta Rodrigo Duterta, China sawisel aia court thu ngaichang ang lo takin president thar Ferdinand “Bongbong” Marcos chuan Washington langsar takin a hnaih nghal zawk a. Philippines coastguard tena Aying shoal-a an indo lawng supply an pe thei lo a nih chuan tanpui turin US a hla vak lo tiin a sawi nghe nghe a ni.
South China Sea-a China ‘huangtau lutuk’ chu chhanlet ngei a ngai tiin tunkar tir lam khan US Navy Seventh Fleet commander chuan a sawi hial a.
Vice Admiral Karl Thomas chuan Manila chu US-in a thlawp tlat thu a hrilh bawk a. “Ka sipaite chhan tha tak vangin an awm reng a nia” tiin a sawi a. “Grey zone a chetla mek te incho let a ngai a. An nawr reng che u chuan nasa zawka in nawr let pawh a ngai a ni,” tiin a sawi.
Tun hma chuan Washington chu South China Sea a Beijing chetdanah a dinna hriatthiam har takin a awm thin a, tun thlengin ram thenkhatte chuan US chu rin ngam tur a ni em tih an la chiang lo. Mahse, thuneihna inthlakin ken a nei tel thin a. Tunah chuan US chuan Asia rama a thahwpui ram te chhan a tina ta hle tia sawi a ni thung.
Kar kalta khan US, Japan leh Australia te chuan Philippines te nen joint drills an nei bawk a, Manila a Tokyo ambassador phei chuan ‘defence lam chhinchhiahtlak pawimawh’ tiin a sawi nghe nghe.
China lakah Philippines khauh thar zel

