Site icon The Aizawl Post

CLIMATE SMART, SUSTAINABLE FARMING – 46

RK Dawla
Mb 9366095658

1. November thla tawp kan thleng a. Sikni eng nuam takin min chawi a, sehfa leh khawlum uap hrehawm a kiang a. Farmer tam tak chuan, an thawhrim rah an seng mêk a, thenkhatin thlai thar rang (seasonals) chingin bul an tan mêk bawk. Eng pawh ni se, hnathawhna hun nuam tak kan neih hi, a tangkai thei ang bera hman daihzai a hlu e. Thingtlang khaw tam takah, nakum atâna lo-ram theh tan mêk a ni bawk a. Pi leh pu atanga kan practice tawh, vawiin thlenga kan la kal pelh hleih theih loh, tlangram lo neih hi, ngaihtuah chian a hun tawh hle a. Khawvel lo changkang zelah hian, hnathawhna kawng tinrengah, khawl leh hmanraw tha zawk leh tih dan tha zawk hmangin hma kan säwn zel a. Jhumm cultivation-ah erawh hi chuan, chutiang tunlai hmanrua leh thiam thilte chu bilh luh a har êm êm a. Production mumal tak kha a har thin a. Hemi system-a innghat kan la tam viau chuan, kan ram agriculture economy hi a stable tak tak thei dawn lova, kan mentality pawh a nghawng lo thei lo thin. Nomads ang deuha kan hnathawhna hmun a kual a kual reng chuan, rilru nghet put a har thin a. Kan planning leh hmathlir kha kumkhat chhung chauh a nih avangin, tlo tur thil ngaihtuah thiam leh theihna kawngah kan hnufûm lo thei thin lo. Sawhthing leh Hmarcha pawh hi, permanent farming-a kan luhpui vat loh chuan, kan environment hian a chhiatpui viau thei ang. Chutih rualin, kan plantation neihsate pawh, environment siamthat lam hawia kalpui vat a pawimawh. Keini generation chauh ngaihtuah lovin, kan thlahte, chhuan lokal lehzel turte hma ngaiin tunah hian chêt kan thawh a fuh ber.
2. Veiawm êm êm chu, a hnam pum angin Pathian tihna kawngah kan harh a ngai. Pawn lam lang thei awlsamah kan buai nasa lutuk a. Kan chhungril thup nân pawnlamah mawina kan zawng a, Bible-in ‘Tangka sum ngainat hi sual tinrêng bul’ a nihzia min hrilh lawm lawm a. Keini erawh chuan a theih dan danin sum neih kan tum a, kuttling lova hausa tih hriat ngawih ngawih pawh kan hmusit ngam lo a nih hi! Pathian hian dik leh fel taka kan hausak hi a phal êm êm, kan chhiatpui loh nan min chherin min tuaihriam rih thin a. Helai tak hi hrethiam lovin, Israel Lal Saula, a lo inthawi mai ang khan kan hmanhmawh luatah, Pathian duhdan kan lo chêtkhalh a, sum leh pai bawih-ah kan tâng ta thin. Chu hmanhmawh mindset bawk chuan farming-ah pawh hian hlet a rawn chhuah ta a. Hausak deuh hluai beiseiin, renchem miah lovin, ram kan vât duai duai thin a ni lo’m ni? Kan thlai chin turte zir hmasa leh enkawl thiamna neih tum hmasa lovin, kan che bawrh bawrh a. Pesticides kan uar êm êm chhan pawh hi kan duhâm (greedy) vang a ni pakhat. Tha chuang tlêm sên hleka inven mai theih rannung leh natna tam takte hi, vawilehkhata tûr hmanga chinfel duak kha kan rilru puthmang a ni fo. Hetiang mindset leh practice fahrah tak nên hi chuan, kan Zoram khawvel hi a dingchhuak lul lovang.
3. Veiawm leh deuh pakhat chu, sustainable mindset kan nei lo thin hi. Nimin lawk khan Thenzawlah Sial Farm kan tlawh a. A hmunhma a nuamin an vawng fel êm êm. A êk an pho rova, an hralh a. A zun erawh drain tha tak siamin an paih thung! Sial 50 rualin zan khata an zun-êk thlauh hi ram acre engzat chawmna tham nge niang aw tih kha ka ngaihtuah mai mai a. Sawrkar pawisa tam takin Sial kan vulh a. Kan tihthat viau rualin, hmasawnna tur kan la nei – Integrated Management. Sial chaw tur hi ram zau tha takah Signal grass chin a ni a. thal laiin Signal grass hi a ro ve a, leilung hnawn lai erawh chuan chawr hring a chhuah reng thung a. Sial zun hi harvest ni sela, tui nen chawhpawlhin fodder hi phuh kualtir ni sela, englai pawhin grass hring tharlam a awm reng ang. A êk hi vermicompost-ah siam nise, sial enkawlna senso thenkhat phuhruk tham tur a awm. Hetiang hian, ngai leh ngaia che reng lovin, kan comfort zone chhuahsan nachâng hria ila, kan ram hi a danglam ngei ang.

Exit mobile version