Daily Newspaper

DARPAWNGI KHA (Zoremi Hmar Zote)

207
                                                                                       Zoremi Hmar Zote

Mihringte hian kan tui zawng tak hna pawh thawk ila, nuam ti takin thawk thin mah ila, intihthawven hun, rilru la pêngtu leh min chhâwk zângkhaitu kan lo mamawh theuh mai a lo ni a; kei pawh damdawi in atanga chhuakin, ka’n inla fit te te a, Aizawla tawm churuk reng lovin ka han hawi khawthâwng teh ang tiin, khawpui thâwm leh motor, in lian pui pui ngawt lo deuh, Pathian thil siam mâwi dang hmuh thlahlelin, Chhingchhip lamah, lova feh ngei ngei tumin ka kal ta vuah vuah a.

Opposition party chaw ei titui lo rawih khawpin kawng a thain a nuam ve teh mial a! Muallungthu dâiah kan pêng thla zauh a, ‘pâikhài road’ an ti. Tuirial kan thleng thla a, a lo nu em em mai. Khumtung kan thleng leh a, khaw taima, Balhla lârpui khua an ni. ‘Buhkàng kàwn bazar’ an tih mai chu thlengin, rei lo tê kan châwl a, ràla khaw dang lo lang iarh te, inthlahrunna nei lem lova tlâng dang khûm vek khawpa =âwi tlâng lo mu phei zuah mai te leh, rengchal kîu vàng váng ri te chuan nun an tidam raih mai a, chu hahdamna hlu em em mai chu thlifim rawn thaw heuh heuh chuan a rawn nemnghet ve chiah mai bawk niin ka hria.

Kan chawlh lai chuan nu tling pa tling, feh haw tih hriat taka bâl niau mai te, a vùma vûm thár khawpa rawtuai eng ilo phur te chu an rawn châwl ve nak nak a, an hmel, nisa-in a em nasat avanga ung thial mai te, an hnathawh thawmhnaw, rawng mumal pawh nei tawh mang lo nen, thlifim dawnga an han thu diai mai te chuan lunglèn a nghawk tho va, Mizo nu ka nih vanga inchhuang thar riau ang mai hian ka awm a, zozial pet uai dàr chunga thosi an han vai kiang láp lap te chu hmuhnawm ka tiin ka ngaina ngawt mai!

Chhingchhip kan thleng ta. In 1000 atanga 1200 vel niin an insawi. Khaw lian ve tak niin an in leh lo te a thain khaw taima an nih a langin ka hria. An khaw luh tan tirha meikhu rim lo nam chèm chém chuan keia Zonu hnâr chu a verh nghal zar mai a. Eng emaw ti tak hian ka lunglèn a hnêm riau mai bawk a. Naupang tual lo châi nàk nák thâwm leh Vawk ngêk ri nen lam chuan hah an tidam nghal sàwng sáwng thei!

Khawlaia tei rawlài an tlem hle a, puitling chin chu ram lama hna thawkin an feh bo hlawm niin a lang. Lo sûl haw kan tâwk zut a, mi tin mai hmêl chuan chan tawka lungawi hmêl an pu a, no leh nalh khel ve hman miah lo khawpa lei dài ham a, kâwla ni chhuak chhiara hna thawk tura chhuakte chuan thawmhnaw brand tha inbel ngai lo mah se an intodelh! Lawmawm em em mai bawk chu, he khua hian lehkhathiam leh hna zahawm tak tak thawk an lo ngah riau mai bawk a lo ni! Kut hnathawh kawnga taima chu zirna kawngah pawh an lo taima nge nge a nih hmel e.

An hmel hmuh a nuam a, kei takngial pawh ka thlen in nu, Nu Sângtei’n min duat em avangin ka ‘chhak tlâng dung khual ngampa’ awm ve nghal hmak. Zing dâr kua velah lo chu kan thleng ta a. A rim mawlh mai kha! Buh hmui chi, kâwng thleng deuhthaw tawh thle nghial nghial mai te, vaimim leh fanghma, dawnfawh leh thlai dang rah hmuh te nen, thlâma thingpui sen thlum tui em em mai, no khawk nian tawh hmang ngei maia han in te kha ka taksa hian a ngeih ngawtin ka ring a ni! Hlim hi a hrisel a nih si chuan, khami ni khan Mizo nuho zingah ka hrisel ber ang!

A, hei hi ka sawi tum ber a la ni lo. Chhingchhipah hian kan Mizo history-a thil pawimawh tak mai pahnih a lo awm; hla phuah thiam Dârpawngi thlân leh Mizo nula hmel tha hmingthang, Ruanzawl khaw nula, khual khua thang hat khawpa hmelthaa an sawi Chhingpuii, Chhingchhip khaw dâia râlin an thahna hmun te ka han hmu a. Rilru a kal thui a, a eng hian nge maw mi mawlh teh reng ni, ka lung a lêng em em mai bawk. Chhingpuii leh Dârpâwngi khawngaih luatah hnuk a ulh lek lek mai.

Dârpâwngi hi a hming chu in hre deuh vek tawhin ka ring a, ka ui luatah leh ngaihsan luatah ka sawi ve reng reng châk tlat! Hla phuah thiam em em mai niin, Kum 1845 vel khan a piang a, 1907 khan a thi a nih kha. Dârpâwngi pa hi sawi lan zeuh ni ve mah se a nu leh pa chanchin hi chiang taka hriatna a awm lo niin ka hria a, ka hre lo mai mai zawk nge; a naupan laiin Lâisawral lal, Lalchema inah a awm thin tih leh, a tleirawl hnu-ah Vûta fapa, Lalkhuma inah a awm thung tih hi ka hriat theih chin chu a ni mai si a. Lalkhuma fapa Lalbuta chuan a ngaizawng a, nupuiah a nei ta hial a, ani Dârpâwngi lah hnamchawm nula a lo ni si. Sailo lalnu atan meuh chuan an iai deuh ni tur a ni, an mâksak ta daih mai a!

Lalbuta lungleng chu a tap a tap mai niin an sawi. Dârpâwngi pawh chutia an mâk tak si-ah chuan a pu hlui, Lalchema bawk a bêl leh niin sawi a ni a. Hla phuah thiam a nihna mai bakah hian zài a thiam em em bawk a. Rual pâwl thiam tak niin a pu Lalchema chuan a hlimpui viau mai a. Chutih lai chuan a pa-in an in lama hruai haw a rawn tum a, Lalchema chuan phal lovin, “Ka bâwih a ni tawh, ka ta a ni,” a lo ti ta tlat mai a. Lal thu chu Lal thu a nih miau avangin Dârpâwngi chu Lalchema bâwih angin a awm zui ta a, mahse bâwih tak tak anga en leh cheibawl chu a ni chuang lo.

Hmangaihna lamah a vanduai hle mai a, hei vang te pawh hi a ni ang, hla mawi leh lungkuai tak tak, thinlung dek zar mai tam tak a phuah ta nghe nghe. A hmasa berah Lalbuta a nei tih kan sawi tawh a, hetia lal bâwiha a awm lai hian Thanglianpuia nen inngaizawng lehin, Thanglianpuia chuan lal mâkpa nih chu a duh leh ta lo va, a rîm duh leh ta miah lo mai a. Dârpâwngi chuan a la na em em a, Thanglianpuia nena an fa a’n sûn leh ta nghal bawk nen, “Virthlilêngin phunbûng a her tliak, kan cho loh kâwla awmlâi lêngin, ka tuai châwnban a kài e,” tiin, chei pawh inchei duh lo va, intuaihnûm peih lovin, bawrchhawr zetin a vâk a vâk mai a, a lu te chu a hrêu bè bú mai a, hla a phuah a phuah mai a ni an ti.

Chutia Dârpâwngi, chan hai leh baihvai taka a awm chu Thawmpawnga chuan lo hriain, a nu hnampui a ni ve bawk nen, a awmpui ta a. Thawmpawnga ina awm ve tho Chawngbawnga nen chuan innei lehin, an fapa chu a sûn leh bawk. Dam chhung rei lo tê-a mi pakhat tawn atan, hmeichhia lehnghal tawn atan chuan a hringnun hi bumboh ve tak a ni. Mahni puala hla bu pathum lai nei thei, a hla thlûk tuma tâwm ve theih loh khawpa phuah thiam, mi bîk lutuk a nihna hi ngaihsan loh har tak a ni. A hlate hi thuang thuma then niin kan ziak lang sêng dawn hauh lo va. A lusun hla phuah leh a thinrim hlate hian a hun laiah min hnûk lût ve a, mitthlaa a hringnun harsa tak mai chu chhuipui vein, kum za chuang fé hnu-ah pawh hnuk ulh teuhin kan la chhiar chu a nih hi.

(THE AIZAWL POST – Article)

The Aizawk Post

Full>> ePaper Subscribe

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

Your email address will not be published.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More

Privacy & Cookies Policy