Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo
Kar hmasa lama kan sawi tawh ang khan tun tumah hian Harhna hmasa ber pawchhuaktute chanchin kan ziah chhun zawm leh dawn a. Tun tumah chuan Tirhkih pahnih (1) Parima leh (2) Khuma te chanchin tawi kan ziak dawn a ni.
Tirhkoh PARIMA
Tirhkoh Parima hi Hnahchang khuaah kum 1860 khan a lo piang a. A pa chu Lalbawiha a ni. A nupui Hnemzuali nen inneiin fa pali an nei a. An fate leh an tute chu-
1. Lalnghaka – A fate (1) Valmawia (2) Lalkunga (3) Chhandama
2. Lalngena – a fa 1 Laltawni
3. Lalhlira – fa 1 P.C. Lawmsanga
4. Lalenga – fa 6 a nei (1) Maichamthangi (2) Lalhuma (3) Remsiami (4) PC Vanlalngaia (5) Lalzara (6) Remruata
Tirhkoh Parima hi Hnahchang atangin Valchenah an pem a, reilote awmin Thiltlangah an pem leh a. Chuta tang chuan Hnahchangah bawk an let leh a. Hnahchang atang chuan Pangzawl ah an pem. Kum 1902 khan Sethlun khuaah Baptisma a chang a. A rual hian Thangkunga, Tlawmi leh Lengkaia te pawhin Baptisma an chang. Amah hi Tirhkoh hna a thawh avangin a zin kual reng a. Hnahchangah a thlan chu a awm a ni. Pathianin a hmang ve hle a, Tarpho khuain tui an nei lova, Parima a tawngtai a, tui a lo chik chhuak ta a, Pu Rima Tuikhur tiin vawiin thlengin Tarpho khuaah hian a la awm a ni. Rim taka a rawngbawl sak Lalpa hnenah kum 83 mi niin 11.1.1943 khan a chawl ta a ni.
Tirhloh Parima hi ringtu a nih atangin rawngbawlna ah atangkai hle. Ringtu hmasa Zathanga, Lengkaia leh Thankunga te nen khan an zin kual a, an thiam ang angin chanchintha an hril thin. Vawikhat chu Parima chu Thanga nen an zin dun a, Lungchem bula Sedal khuaah an lut a, he khuaah hian thlenin an hnawng a. Lal leh upate hnenah thlenin zawn sak tura an ngen pawhin an zawn sak duh lo. Parima thinrim chuan “Lo ngai reng rawh u, keini min duhlo in nilo, Pathian duhlo in ni. Hei kan ke a vaivut kan thing thla e, he khua hi a tha rei vak hauh lovang” a ti a. A sawi ang chuan a lo thleng ta a, an khua chu a kehdarh ta a. Chutianga a keh darh tak avang chuan an khaw lal pawh chu a pem ta a. Chuta tang chuan Zofaten Kristian tihduhdah thatlohna leh hlauhawmna an hre tan a ni an ti.
3.6. Tirhkoh KHUMA
Tirhkoh khuma hi kum 1881 khan Ngentiang khuaah a piang a.
A pa hming chu Liankhuma a ni. A nupui chu Hlunziki a ni. Zofate zinga ringtu hmasa leh Baptisma chang hmasa ber niin July 25, 1899 khan Baptisma a chang.
Khuma hi pa te lam a ni a, a hriselna pawh a pan deuh. Zirna lamah school te kal lo mahse mahniin ziak leh chhiarte a in zir ve a. Pu Buanga leh Sap Upate hnen atangin chanchintha a lo dawng a. Kristiana a in pek hnu hian a phak ang tawkin chanchintha hrilin a zin kual thin. Baptisma a chan pui Khara khan rinna a phatsan leh hnuin a rawngbawlna a chhar thar Duma nen an in zui thin a ni. Khaw hrang hrang an tlawh a, in tinah lutin chanchintha an hrilh a, chaweia an sawmte hnenah chawei hmain chanchintha an pawm leh pawm loh a zawt thin an ti. Chu bakah chuan hremhmun hlauhawm thu leh Kristiante chu ramhuaiin an khawih ngam loh thute a sawi thin. Kristian hmasa Hlunziki nen an innei a. Hlunziki hi Pawngi thiannu kha a ni a, Harhna changa lam hmasa ber kha a ni. Khuma hian Zosapte thla zar hnuaiah rawng a bawl thin rualin Duma pawh a kai hruai thin a. Hei bakah hian Thanga pawh a hruai thin a, Zoram chhim leh hmar khaw hrang hrangte chanchintha hrilin an fang kual thin a ni. Vanduai thlak takin a nupui nen fa an nei lova, thlarau fa erawh chu tam tak an hring thung. Kum 1917 August 13 khan rinawm taka a hnung zui Lalpa hnenah a chawl ta.

