Bena Ralte
Hei le, KTP Bial Conference chu Pathian zarah kan zo fel thei ta a. A lawmawmin a hlimawm viau mai le. A tawp zan (28/01/2024) khan Hyderabad-ah ka la awm a, zing dar 1 thleng pawh khan status an lo la up chur chur a. An zai lai te, thianhoa an lam lai te leh photobooth-a an thlalakna te chu an rawn up chuah chuah a, ‘a nuam, a hlimawm,’ tih te chu an thumal lam ngun ber a ni awm e. Chutianga an hlima status an up chuah chuah lai chuan ka rilruah zawhna pakhat a rawn lut a, ‘Tuin nge he Conference hi hlawkpui le?’ tih hi a ni. Chu zawhna chhanna zawng chuan ka status en tawh hnu leh la en loh te chu ka en leh ta char char a, ka contacts zingah khan hlawkpui an awm lo nge, ‘hlawk’ tih tawngkam reng reng ka hmu ta hauh lo mai. Hmelhriat thlarau mi lo tak tak ka neih vang zawk te pawh a ni ang e.
25-28th January, 2024 chhung khan Telangana, Hyderabad-ah National Student’s Consultation Programme hmangin kan chhuk a; chuta Rev C.B Samuela thusawi chu ka bengah hian a cham reng mai, “Many Churches, in the process of trying to be relevant with the young people, ends up entertaining them,” a tih kha a ni. Aw…ka ngaihtuah thin, Mizoram chhunga kohhran leh thalai pawl hrang hrangte pawh hian thalaite zinga tlaktlum (relevant) kan tumna lamah hian kan va’n lo chawk hlim (entertain) ringawt nasa thin tak em! Drama leh skit kan chang nasa a, lam paha zai (action song) te pawh kan uar chho telh telh a. Hengte hi ka sawisel dawn lo; a chhan chu tunlai khawvelah chuan thalaite huikhawm nan a ngai tawh miau a, hmanraw tha tak tak an ni. Nimahsela, ka zawhna chu hei hi a ni; heng programme-te hmanga kan hui khawm tâk thalaite hian an thlarau mamawh phuhrukna tur tuihnang chu an rawn hmu ta teh reng em le? An mit leh thinlung fah zawng programme hrang hrang hmangin kan ko khawm a, kan va’n lo chawk hlim (entertain) ringawt nasa thin em! Kum 1954-a KTP din a nih khan KTP chuan thil tum 4 a nei an ti a, chungte chu:
1) Isua Krista rinna leh amah anna kawnga thalaite hruai.
2) Kohhran kut ke ni tura thalaite buatsaih.
3) Kohhran hnathawh tihpuitlin.
4) Krista Chanchin tha puan darh.
Kan thil tum 4-na hi chu kan inkhawmnaah leh kan Conference zawng zawngah kan tihlawhtling vek a, thil tum 2-na leh 3-naah pawh hma kan la tha viau. Music leh light & sound lamah kan inzirtir tha a, committee member tha leh hruaitu tha, rorel thiam tak nih kan inzirtir nasa bawk a. Khawtlang leh Kohhran kut ke ni tura inzirtirna pawh hi khawi pawl dangah mah inzirtirna a tam âwm bik lo ve. Amaherawhchu, amah Isua ngeiina Matthaia 28:19-a min lo chah lawm lawm, hnungzuitu (disciple, follower) ni tura hruaina leh KTP ina kan thil tum pui ber, ‘Isua Krista anna kawnga thalaite hruai’ hi kan tihlawhtling thei ta em aw?
KTP kum tawp report-ah chuan kan sum thawh chhuah zat leh hman chhuah zat te, kan programme huaihawt te leh Branch dang kan tlawh zat te, kan hnatlan dan te leh kan hma lakna hrang hrang te kan tar lang thin a; amaherawhchu, kan rawngbawlna kal tlanga ringthar, baptisma chang emaw, missionary-a inpek tum tate emaw report tur an va vang em! Kum tira kan thil ruahmante kan tihhlawhtlin vek theihna hi em ni hlawhtlinnaah kan chhiar dawn? Kan programme huaihawta member tam tak an rawn kal theih hi em ni KTP in hlawhtlinnaah kan chhiar? Thlarau lama inpuahchah thaa Chanchin tha kan lo hrilh a, ni tina an nuna nghawng a neih chhunzawma, Pathian pawl nachang an lo hriat tawh zawkna kha a ni kan thil tum leh hlawhtlinna ber chu. Chu kraws thutak chu tam takin an lo ngaihthlak theih nan koh khawm dan tur kan zawng a; Gospel / Evangelical Concert, Beat Night etc. te kan huaihawt a, Advance Krismas te buatsaihin drama leh skit te kan chang a, thalaiten nuam an lo tihzual theih nan video viral thenkhatte chu remchangah lain an tih dan te chu kan zir a. Kan chhaih nui hawk hawk a, anni ho paw’n nuam an ti a, a dawtah pawh chuan an thiante an rawn sawm belh zel a.
A tam thei ang ber kan hui khawm theih nan tan kan la nasain kan sum sen pawh a tam chho telh telh a. Nimahsela, kan hriat loh hlanin khang programme kan huaihawt chhan ber kha kan lo mangnghilh leh thin a, thlarau chaw hawn ta loa kir leh an va tam thin tak em! Ruai ropui kil turin veng mipuite leh veng dangte kan sawm luai luai a, a sa tak (main dish) ei ta lem loa haw erawh a zatve aia tam an ni thin. Tui um man to tak, rangkachaka thuam, a chhunga tui pai chuang hauh si lo chu tuihal tan chuan eng nge maw a hlutna chuang le?
Kalvari Kraws aiin Kalvari tlang leh a chhehvelah kan tap rei ta! Piangthar hlimte’n fianrial hun an hman thatna buaipui hmasak aiin an inchei dan leh inthuam dan te kan lo buaipui hmasak sak a, thu kan sawi dawnin Pathian aw ngaihchan hmasak aiin material source kan dap hmasa thin zawk bawk a. Programme kan huaihawt dawn reng rengin thlarau lam inbuatsaihna aiin mihring lam inpuahchahnaah hun leh tha kan seng nasa thin zawk bawk a, Tirhkoh Paula’n, “Mahni thu/chanchin kan hril si lo va, Krista Isua chu Lalpa a nih kan hril zawk thin a (2 Korinth 4:5),” a tih laiin Branch thenkhat chuan ‘KTP’ tih thupui tawp te hi an sermon thupuiah te lo hmangin KTP anga an hma lakna te, KTP ram an tih zauh dan tur te leh KTP tana inpe zel turten an lo infuih a. Mahni (KTP) chanchin hril tur kan ni lo, kraws chanchin tha hril tur kan ni zawk a; chu kraws chanchin tha hretu chu mahni chauhin rawngbawlna zau tak a nei thei lo tih a hriatna chuan pawlah a rawn inhmantir dawn a ni. Dah hmasak tur kan dah hmasak a tul.
Serthlum mu/chi hi lei thaah kan tuh a, a thlaa thla, a kum a kum tui kan pek hnu chuan serthlum thlum tha em em mai a rawn rah chhuak a…Mizo Kristian tam tak hi chuan Isua Krista neihna rah (thusawi nunna, insum theihna leh dawh theihna, taimakna leh tumruhna, sim theihna leh hmangaihna ngahna) te hi kan buaipui hmasa thin nasa thin lutuk a; ni tina chi intuhsa, Baibul chhiar leh tawngtaina kal tlanga tui pek tang tangna hi buaipui hmasa thin zawk ila, rah duhawm tak tak lawh tur a lo awm thin mai dawn a ni. KTP ang zawnga kan hma lakna tur tak niin ka hria hei hi. ‘Pathian pawlna’ tih hi kan chang thlan leh mi malina kan buaipui nasat em em atana thil tul a ni. Dah hmasak tur (tui pek tang tang) hi dah hmasa ila; tichuan, member kan hui khawm tam theihna aiin a kal chhunten programme an lo hlawkpuina chu ‘hlawhtlinna’ kan teh dan a ni chho zel dawn a ni.
Bial pakhata an Half Yearly Meet-ah chuan Sawma Pakhat leh Faith Promise luh tamna vengte hi Branch chak leh chak loh hriltu a ni tia sawite an lo awm a, chu Branch chak chu entawna pawisa thawh belh zel tura infuihna mak tak chu kum 2 dawn lai liam tawh mah se ka bengah hian a la ri nawn tluk tluk mai. Thu tha leh thil tha (moral ethics) inzirtirna aiin Kraws chanchin tha hi uar nasa lehzual ila, Krista kan hmangaihna chuan kan remchan ang tawk zelin sumte chu min lo thawhtir mai thin zawk dawn a lo ni.
Mi pakhatin Lammual panna tur kawng min zawt a, “Manta Bazaar-ah sawn phei la, Bungkawnah i chho ang a, i kal phei zel ang a, kawng kawi pathum pali a lo awm ang a, i kal zel dawn nia,” tia a panna tur kawng ka hrilh kha ‘Chanchin tha hril’ hna chu a lo ni a, “Kei pawh Lammualah ka kal ve dawn a, mi rawn zui rawh ka hruai ang che,” tih chhanna hi mi dang ‘hruaina’ nun chu a ni. Chanchin tha puan darh hna chu kan tlin viau a; nimahsela, Krista anna kawnga mi dangte hruainaah erawh tan kan lak thar a ngai viau mai. Eng Ministry maha inhmang lo hian Mizoram chhunga Ministry tam taka ka hmuh chian em em chu; Isua Krista hnungzuina (discipleship) dik tak an zirtir tih hi a ni. Isua Krista hi Pathian fapa a ni tih kan awih (believe) ringawt a tawk lo, ramhuaite pawn an awih ve tho; a hnungzuitu (follower, disciple) leh amah an tumtu (imitator) kan nih chhunzawm a ngai a, chu hnungzuina nun inzirtirna chu KTP-ah hian a tam lo hle. Tan kan lak thar ngai viau mai.
Isua Krista hnung zui leh amah anna kawnga thalaite hruai hi programme anga huaihawt tawp chi a ni lo a, kan hruaitute’n an nun hmanga thu an sawi a tul a, “Hei hi Isua Krista awm dan a ni,” tia an nun an kawh ngam a ngai a ni. Isua Krista ang thei tura kan ngaih ber kan hruaitu thenkhatte chu kan han en a; inkhawm ban rual rualin an meizukna hmun te chu an pan khawm a, kuhva leh shikhaar te chu inthehin a hmei a pain an zial te chu an pak khu tap tap a. Inkhawm lai lahin lo muthlu tawk leh phone biha games lo khel tawk an awm reng bawk a. Sub-committee, Branch Committee leh OB an nihna anga an rawngbawlna leh rorelte sawipui nuam em em mai, Pathian thutak sawipui leh theih chuang hauh si loh te hi an va tam ta em! ‘Non- alcoholic beer’ alawm tia mahni leh mahni inthiam chawp KTP hruaitu ka mit ngeia ka hmu phei kha chu mak hi ka la ti bang thei lo. Veng pakhata an KTP leader phei kha chu Chawlhni tlaiah an venga thalai hote nen Tuirial lamah an lo zuk ride a nih kha. Hetiang chung hian engtin nge Isua Krista anna kawngah thalaite kan hruai theih teh reng ang? Zep thu a cheng lul lo, kan tum pui berah kan thelh niin a lang (thahnemngai tak tak erawh chu an awm teuh tho tih hriat a tha, kawng tirualrem lotu thenkhat ka tarlang mai chauh a ni). Amah Krista ngeiin, “Tu pawh mi ring chuan thil ka tihte hi a ti ve ang,” a ti asin (Johana 14:12). Isua Krista hi tunlai khawvelah cheng ve ta se hetiang hian a khawsa ang em? Chawlhni a va han serh dawn chiang tak em! Kan taksa, kan chhunga awm Pathian hnen atanga kan hmuh Thlarau Thianghlim in (1 Korinth 6:19) hi thil tha lo leh hrisel lo (meizial, shikhaar, dildar, beer etc.) hmangin a tibawlhhlawh ve duh ang em?
Ka tan hlawm vang ni lo se; tleirawl leh rawlthar naupang te te, zial zuk hrat deuh deuh ho hi dem theih an ni thin lutuk bik lo asin, an entawn tur berte hi heti mai hian kan khawsa hlawm si a.
KTP hi ka hmangaih; inhman nuam ka ti a, inhman zel pawh ka tum. A ziaktupa ngei pawh hi Pastor nih chak em em leh thalaite zinga rawngbawl nuam ti mi tak ka ni.
Amaherawhchu, thian thain a thian hmangaih tak tak te kawng dik ziktluak lo an zawh a hmuha a zilhhau thin ang vawiinah pawh hian tawngkam kha tak tak hmangin kan rawn tawng chhuah a tul ta a ni. Ka hmelhriat pakhat chuan ka hnenah, “Hengte hi ziah kher a tul em ni? Dik chu an dik hlawm viau a; nimahsela, miin an hmuh hê phah che ang a, Kohhran hmu rau lo emaw an lo ti che ang e? I thuziak fir tak tak te hmangin i nun an chhiar tawh ang a, i ngam dawn em ni?” a ti a. Kei lah chuan Revd Dr.Chuauthuama tih dan entawnin, “Nangni’n in ziak ngam si loa,
keini’n kan ziah mai loh chuan,” tiin a rul tawk lekin ka chhang a.
KTP bei ngawr ngawr te pawh kan lo ang ta e. Ka inhmanna pawl awmchhun a nih vanga sawi ngam mai chauh ka ni a. Thalai pawl dang; SAY, PYD, TKP etc. te huap vek a ziah a ni a, ka hmangaih KTP mawng ka hlimna hi pawl dang ten inenfiahna darthlalang atan lo hmang thei hlauh se heng thu kha tak tak te hi biahthu thlum an chang ngei ang.
Kan thu ziah tak ho zawng zawng tlangkawmna i han siam teh ang. KTP hian kan tum pui berah kan thelh niin a lang a. Isua Krista anna leh a hnungzuitu ni tura hma lakna a tam lo khawp mai. He hnung zuina nun hi programme anga huaihawt tawp chi a ni lo a, ringtu tinte kuta innghat zawk a ni (Mattthaia 28:19). Hruaitu thenkhatte nuna Isua Krista anna hmuh tur a tam thin loh em avangin thil tam tak chu kan hriat loh hlanin kan lo palzam thin (mei zuk, inkhawm laia mutthluk/phone khawih, etc.). Kohhran hnathawh leh Kohhran kut ke ni tura inzirtirna aiin Isua Krista anna kawnga ke pen a hmasa zawk a, chu Isua hnung kan zuina atang chuan Kohhran hna thawk tur zawk kan lo ni. Branch thenkhatte chu thalaite zinga tlaktlum (relevant) an tumna lamah anmahni leh anmahni an inhloh zo a, an hriat loh hlanin thalaite an lo chawk hlim (entertain) kual vel mai mai thin a, sa tui tak tak ei tura koh khawm te chu chawtania intem puarin an haw leh ta thin a ni. A huhoa Pathian pawl kan uar a; nimahsela, chungte chuan kan nunah nghawng a nei thin si lo; fianriala Pathian pawl tura inzirtirna leh inkaihhruaina a tam loh thin em avangin. A tawpah chuan, mahni leh mahni intihlim ringawtin kan programme hman te chu kan chhuahsan leh ta thin a ni.
Hmangaihtu chuan sawisel ringawt lovin buaina chin fel dan tur (solution) a chhawp chhuahsak tel thin a, chu buaina chin fel dan tur chu ka thuziak dawt leh ‘Vaiho hnen atanga lehkhathawn’ tihah kan chip chho leh ang.

