Daily Newspaper

INPHAL AWMZIA

19

-Rempuia R. Lûtmâng

Keini aia naupang ve lehchhâwng ni ngei tûrah ka’n ngâi ngawt a, mi \henkhat hian zana mut dâwna kan induhsakna \awngkam mâwi tak hi r^pthlâk te an lo ti a, “Min ‘mang \ha’ suh, i tirâpthlâk lutuk,” te hi an ti mai ngam a. Tun hnaiah nge ni dâwn, kan \awngkam pangngai, thil \ha sawina pakhat “mi inphal” tih te pawh lo hmu mâwi lo an awm a ni âwm a. Mahni duh zâwng leh mahni hman duh dân chauh hi kan \awng hrilh fiahnaa hman mai tum an awm \hin a. Mi dang lah hi hêng mite lakah hian an hmin zung zung zel mai bawk si. Tunah pawh tlangval \henkhat chuan an bialnute an ‘mang \ha’ \ha ngam tawh teuh lo mai.

Chutiang bawk chuan mi \henkhat chuan ‘mi inphal’ tih hi \awngkam mâwi lo emaw an ti tak tak tawh mai thei. An ngaih dân hi a dik tak tak em maw an tih hlen hmain kan sawi kan sawi ve a \ûl \hin. ‘Mi inphal’ chungchang hi fiah tak maiin Dr JT Vanlalngheta khan a ziak tawh a, ka la duh khawp lo deuh a, ka han ziah belh ve ang e.

Kan pi leh pute kha kawng tam takah zahmawh sawi hrât leh sawi hreh lo viau ni âwm takin thil hming hi hraw pui pui min hnutchhiah \euh mai a. Sialinuchhu, makpazangkang, kawhtebel, aidusentil, anuchhudam, adt. tih thil hming, naupang bula sawi \hat ngam mang loh tura ngaih theih te hi a \hen chu ei chi te a ni daih lawi a. Zahmawh lam hawi hauh si loah hian \awng zahmawh pui pui hi min hmantir ta zel a nih hi.

Chutih rual chuan a awmzia hriat ngh^l theih loh thukhuhna \awngkam an ngah leh viau mai bawk a. Mipa leh hmeichhia inchichunûla han inkherawlai vel chu pehhêl takin “mu dun” an tih loh leh “inngai”, “che sual” an ti leh a; chutiang zel chuan mipa laka an thianghlimna par mawi lo dawh leh mai \hin nulate chu “an inphal/inphalrai” te an ti bawk. Mizo \awng thumal awmzia ngawr ngawr hre ve ringawt tan chuan bo theih deuh tur a ni a, chutiang mi chuan tunlai hian “mi inphal” tih chu an hmu mâwi lo ta rêng a ni.

Tawng reng reng hi a nihna kan sawi dawn chuan a \obul chhui hmasak a pawimawh hle a. Chumi dawtah chuan a awmze pangngai hriat a pawimawh leh ber a. Sap dictionary te kan en chuan thumal an han sawi fiah a, a hmasa ber hi a awmze pangngai a ni tlangpui \hin. Semicolon hmanga an daidan diat diat chuan a awmze dang hret hret an tlar phei tihna a ni thei. |awngkam tam tak hi a awmze pangngai pêla hman a tam em em mai a, chutianga kan hman tâk avang chuan a awmze pangngai kha a dik ta lo tihna a ni chuang lo a, a dik ber a la ni reng zawk \hin.

‘Tlangval’ chu kan hria a, tleirawl lian deuh tawh a\angin nupui neih hun tawh tak tak thleng khan mipa chu tlangval an ni vek mai a, hei hi a awmze pangngai a ni. Mipa naupang an awm a, “I va tlangval ve aw,” kan ti a, kan \awng dik tak a ni a, hei hi a awmze pangngai pêla kan hmanna a ni thung a. Putar te pawh, “Ka pu chu i va la tlangval em!” te kan ti a, hei pawh \awngkam dik a ni a, kan hman dan \hin a ni. Hetianga kan hman avang hian nupui nei rual uaih tawh kha ‘tlangval’ an ni ve ta lo e tihna a ni lo a, a tlangval dik taka ber chu anmahni zâwk kha an la ni char char tho. Hetang chiah hian ‘nula’ tih pawh kan hmang.

Mipa leh hmeichhia an awm dûn a, nupa an la ni si lo a, nupa chauhina an tih tur kha an ti ta a. Chu chu a nihna ngau ngaua sawi loin ‘mu dun’ an ti a, a hre thiam tur chin chuan an hre thiam mai a ni. Mahse, ‘mu dun’ awmze dik tak, a pangngai zâwk erawh chu thil an ti emaw, ti lo emaw, mu dun ve hrim hrim kha an ni mai. Nu leh a fanu te, pa leh a fanu te, nu leh a fapa te, pahnih chauh an nih chuan an ‘mu dun’ fo, thil tenawm a ni lo. In tinah ‘mu dun’ tâwk hi an awm vek ang. Thukhuhnaa ‘mu dun’ kan hman avang hian a awmze pangngaia ‘mu dun’ tih hi ‘inpâwl’ sawina a nih phah lo. A hmanna hun a awm hrang mai zâwk a ni. Nu berin, “Ka la hman lo, i pa nen khân lo va mu dûn rawh u,” te ti ta se, a mawi lo reng reng loh a ni tih kan hre vek ang.

“Mutpui” tihte pawh a chunga mi ang deuh thoa thukhuhnaa hman a ni a, tlangvalin nula a mutpui chuan an tih kha puitling hriat deuh chi bik a ni. “Paa, i fanu kha lo va mutpui teh, a mut a chhuak tawh a nih kha,” kan tih erawh chuan a awmze pangngai, a awmze dik tak zawk kan hmang tihna a ni.

Hetiang chi bawk hi “inphal” tihah hian kan hmang a. Nula chu tlangval laka a inphal chuan thil \ha a ni lo tih chu puitling chuan kan hre vek mai. Thukhuhna \awngkam a nih avangin naupang erawh chuan an hre thiam ve kher lo ang. Mahse, ‘inphal’ tih awmze dik tak, a hmanna pangngai zawk a awm a, chu chu kan ni tin khawsakna leh thil tih tur pawimawh leh \ûla mahni thâ emaw, sum leh pai emaw, an thil nei \angkai tak emaw ‘ui lo’ sawina a ni a. Mi fel tak sawina a ni a, an thilphal a, an kawm (uikawm) lo a, khawtlâng tân mi \ha tak an ni. Chu chu a awmze dik tak zawk chu a ni a, heta nula thilphal sawina kha chu a awmze pênhleh, thukhuhna atana kan hman mai mai a ni a, a awmze dik tak z^wk hmêl a tibâl phâk lo.

Thupui hlapui vaina leh chanchin thar iloah “mi inphal” tih kan hmang nasa a, \awng dik leh mâwi tak a ni a, hman zel atan a \ha hle. A awmze penhleh z^wk kha sawi leh ta zauh i la, nula kha tlangval lakah a ‘inphal’ tiin \awngkam kan han chhep tak na a, ‘mi inphal’ tih chuan kan sawi ngai hauh lo tih kha i hre leh bawk teh ang u.

Hetiang hre thiam lo \hangthar (ti ve mai teh ang, Khuanu’n zahngai se) kan awm ta mai hi buaithlak hle mai a, kan awm naran mai ni loa a hmanna dang, a hmanna awmze pangngai zawk sawi hnawm z^wnga khawsaa mi dang hnial ngam kan awm ta zel mai phei hi chu a manganthlak tak zet a ni.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

Your email address will not be published.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More

Privacy & Cookies Policy