Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo
Tunlai Zofate buaina ber pakhat chu Israel kan nih leh nih loh chungchâng hi a ni. Mizorama kohhran pawl lian ber Presbyterian Kohhran pawhin puitling Sunday School zirlai sawihona ah pawh kan chai laih laih a. Pathian hnam thlan Israel kan nih leh nih loh thute kan buaipui mêk a ni. Kan buaina ber chu kan thlahtu kan lo hre lo hi a ni awm e. Kan Pathian thu thiamte hian Nova thlah kal zelte- Hama, Zapheta leh Shema te zingah tu thlah ber nge kan nih hi an lo chhui chiang lo. Bible hmanga thlahtu chhui lovin khawvel historian ten chianglo taka an ziah ah khan kan lo in nghat rei lutuk kha a pawi hle a ni. Bible tehna dik-lo-theilo atang hian kan thlahtu kha lo chhui hma ila tun thleng thleng chuan kan buaiin kan bo lo tur.
Zofate hian chanchintha kan lo dawn a, Kristian kan lo nih atang khan “Keini chu Pathian hnam thlan kan ni” kan ti thin. Hei hi Pathian hnam thlan kan nih leh nih loh thu a zawhna chhanna atana tan chhan tha tak leh ngaihtuahzui atana pawimawh tak chu a ni. Engati nge Pathian hnam thlan kan ni kan lo intih ve tlat? Sap missionary te khan nangni hi Pathian hnam thlan in ni tia min hrilh pawh an ni si lo. Chanchintha hrila kan kalnaah ringthar an lo awm te hian “Kan ringthar” kan ti tlat a. Hnam dangten Isua an lo rin ve te hian kan ta leh kan nihna min rawn tawpui ve leh lo tel ve anga ngaihna lian tak kan nei. Chuvang chuan hengte hi Zofate Pathian hnam thlan kan ni ngei tih tichiangtu pakhat chu a ni.
Pastor Suakchhawna hnena Pathian inlarna dawna kan hriat lar berte chu – Hnam lirpui a lo nghing tih leh Hrui khat vuan ula ka thenkai ang che u tih hi a ni awm e. Hei hian kan thupui Israel nih a ngaih kher leh ngaih kher loh chungchang kan ngaihtuah tur pawh a hril dawn a ni. Zoram Thar lo pian dan tur leh pian hnu a awmdan tur hmutute hian Israel-na nen thil inzawm turin an lo hmu deuh vek a ni. Pator Suakchhawna inlarna dawn a hnam lirpui a lo nghing a tih pawh hi Israel-na a kan harh tur a lo hmuh lawk a nih ngei a rinawm a. Hrui khat vuan ula ka thenkai ang che u, tih pawh hi Israelna a kan inzawm vekna tur a sawina a ni ang. Israel-naa kan harh a, kan pawm vek hnuah chuan kan awmna ram tur leh kan awmdan tur dik takah Lalpan min hlangkai tawh dawn tihna a nih a rinawm.
Tunlai mi tam tak chuan Isua Krista tlanna kan chang tawh a, Israel nih kher a ngai tawh lo an ti thin a, a dikna chen pawh a awm. Amaherawhchu chhandamna hi hnam tinte tan a nih rualin Pathianin a hnam thlan bik Israel hi a ngaipawimawh êm êm a, khawvel tawp hawlh tlang hnam thu a thlung tih kan hriat a ngai. Pathianin leia a lal ram a dinna tur hnam leh a dinna tur ram pawh hnam thlan Israelte awmna ah a ni dawn. A hnam thlan bik a hi a ngaihpawimawh tlat avangin keinin kan lo hnualsuat leh dah pawimawhloh ve ringawt kha a rem lo.
Hun hnuhnungah Israel te zawng zawng chhandamin an awm dawn tih hi Thuthlunghlui zawlneite hmangin Lalpan a lo hriattir tawh. Tirhkoh Paula pawh khan Rome 11:26 ah ti hian a lo sawi “chutichuan Israel mi zawng zawng chhandamin an awm ang; “Zion atangin Chhandamtu chu a lo chhuak ang a, Jakoba hnen ata Pathian ngaihsak lohna a ti bo vang,” tiin. Vawiin ni thleng hian Judate chuan an khenbeh Isua kha Messia a nih tih hi a hnam angin an la hre thei rih lo. An unau hnam sawm darhte atangin an la hre dawn a ni tih hi zawlneite hmangin Lalpan a lo sawi daih tawh a ni. Israel hnam sawm bote, chanchintha hmanga zawn chhuahte hian Israel nihna ah kan harh hma chuan Judate an harh dawn lo tihna a ni. Hosea 6:10-11 ah chuan hetiang hian Lalpa thu kan hmu “Israel chhûngkuaah chuan thil rapthlâk tak ka hmu, Ephraim-ah chuan nawhchizawrhna a awm a, Israel chu a bawrhbâng a ni.Ka mite saltânna ata ka hruai kîr hunah chuan, Aw Juda, i tân pawh rah seng tûr ruat a ni.” Assuria sala BC 722 a hruaibo an nih atang khan Pathiain milembiate awpbehna lak ata a mi Israelte a la din thar leh rihlo. A din thar huna Judaten Messia an lo rin tawh tur thu sawina a ni.
Tirhkoh Paula chu Jentail-te hnena chanchintha hril tura ruat a ni a. Amah pawh Israel dik tak Benjamina thlah a mi a nih kha a chhuang hle. Israel te thawhleh hun ropui turzia hmutu leh puangtu a ni. Amah kan Lalpa Isua Krista ngei khan Israel nihna a kan harh hma loh chuan Jerusalem pawh rahbeh a awm tur thu chiang takin a lo sawi. Luka 21:24 Tin, khandaihah an thi ang a, hnam tin hnenah sala hruaiin an awm ang; tin, Jentailte ni a kin hma loh zawng Jerusalem khua chu Jentailte rah behin a awm ang. Jentailte nikin tih hi Jentail ni lo, Jentailte zinga awm, jentail anga in ngai leh Jentail awm a awm hun tawp tur sawina a nih ngei a rinawm. Chuvangin Israel nih kher loh chuan emaw Israel nihna a kan harh loh chuan Jerusalema Judate an harh dawn lo tihna a ni. Jerusalem Temple pawh tunah Jentailte kutah a la awm a, Judaten Temple an la nei thei tlat lo. Lal Isuan fapa tlanbo thu hmanga a sawi fapa naupang zawk Israel hnam sawm kal botate lo haw leh hunah fau Juda in nghakte kha an harh ve dawn chauh a ni.
Thil mak tak chu Zofate zingah Israel ngaisang êm êm tu, Israel rama thil hming zawng zawng chhawmtu, Bible a thuziak, “Aw Israel” tih ziak hmanga kohhran mipuite autirtute hian Israel nih hreh leh tlatte kan awm. Rinna a Israel kan ni alawm, mahse Israel thlah kan ni lo titute hian kan thlahtu Israel ni lo, midang min thlahtu sawi tur an hre leh bawk si lo. Israel, Pathian uiresan tawh, Pathian hnam thlan nihna hloh tawhte kha van khawpui kalsan meuhvin min rawn zawng turin a lo kal a. Kross-ah a thisen seng meuhvin Israel nihna thar nen min tlanin min lo zawng chhuak leh ta a ni. Israel kan nih leh kherna turin khawvelah a lo kal avangin Israel hnam beram bote hnenah lo chuan tirh ka ni lo a ti a nih kha (Mathaia 15:24).
Kan nihna tak Israela min din thar hi Pathian thil tum a ni. A lalna ram leh hnam hmang hian khawvel hnam tina mite tihdam hi a tum a ni. Lal Isuan “Tlang chhipa khaw awm chu thuhrûk theih a ni lo” (Mathaia 5:14) a tih ngeite kha kan nih a rinawm. Chu a hnam thlan Israel te hmangin a Lal ram a din ang a, chu a hnam kaihthawh te hmang chuan khawvel hnam tinin a mah an chawimawi ang. Mathaia 5:16 Chutiang bawkin in êng chu mi mit hmuhin eng rawh se, chutichuan in thil tih thatte an hmu ang a, in Pa vana mi an chawimawi thei ang. A hnam thlan Israel, amah uiresantute hnam Israela din thar leh kher hi Pathian thil tum a nih tlat avangin tuma dan rual a ni lovang. A hun leh nite chu tunah hian a thleng tan mêk a ni tih hria a, Pathian mi thlan, Lal puithiam hnam kan nihna leh khawvel eng ni tura thlan kan nihna anga inbuatsaih a hun ta hle a ni.

