Daily Newspaper

Ka thianpa Liankunga IAS (rtd) kha

119

-C. Lalrambuatsaiha

Ka thianpa Liankunga IAS (rtd), mi thenkhatin Rebeki pa tia an koh thin chuan hun lo takin mual min liam san a. Vai ramah a hun tha zawng zawng a hmang zo a; a pension-na pawh a la rei lo. Mizoramah a lo chuang chhuak ve chauh a, khati maia kal tur khan kan lo beisei lo a ni. A vuina inkhawmah khan thu sawi ve ka duh hle na a, hun a awm lo. Amah thlah nan a chanchin ngaihnawm lai, mi hriat loh lam tlem tal kan thai lang ve ang e.

Hripui avangin kan inlenpawh thei lova, a dam loh thu pawh ka lo hre lawk lo; ka hriat ve meuh chuan khua a tlai zo tawh. Ka nupui nen damdawi inah kan va tlan thuai a, mahse, luh an phal lo. Pawnah kan ding, a nupui nen phone-in kan inbia a, nikhua a hre tawh lo tih min lo hrilh chu hrilh a hai duh hle mai. Damdawi in pawnah rei lo te kan thu zawk a, kan haw leh ta mai. Kan rilru-in a hre reng a, a dam chhuah leh theih nan kan tawngtai a, mahse Pathianin a thlarau lak a remti a ni ang, ni rei vak lovah a thih thu kan hre ta.

Pu Kunga hian Vai ram atangin Mizoram leh Mizo hnam a rawn vei em em thin a; kan hnam, kan society leh kan kohhran leh tlawmngai pawl te lamin insiamthatna tur nia a hriatah chuan a rawn sawisel mai a. |awngkam a thiam hran lo a, a sawi tum erawh tlang hrawkin a sawi mai thin. Chu zia chu thangtharin an lawm a, amah ngaisangtu pawh Mizo thalaite zingah an tam hle. A thawhna state Bihar chu chanchin ngah tak mai a lo ni bawk a, an CM hlui Laloo chanchin maksak tak tak a ziah te chuan mi beng a verh a. An CM thar Nitish Kumar nen chuan lei leh van ang hlauh an nih thu te, Nitish Kumara hnuaiah chuan hmasawnna chu a zuanin a zuang dawrh dawrh mai tih a sawi te chu mi tam takin ngaihnawm an ti a, in hawh sak theih nise Nitish Kumar chu Mizoram CM atana hawh (deputation a lak) tak an nap a ni.

Rebeki pa nen hian tunhmain kan inhre lem lova, khaw khat chhuak pawh kan ni lova, inkawm rual pawh kan ni bawk hek lo.Vanglaini chanchinbuah kum sarih zet ka thawh hnua ka puala The Aizawl Post ka han din ve khan article chhuah tur hi a vang duh khawp mai a. Hun hrang hranga seminar leh workshop-a ka lo tel tawhnaa mi paper present ka lo dahkhawl te chu ka chhuah leh ringawt thin. Chutih lai chuan dik nia an hriata tang tlat ngam, tu mah hlauh nei lo Pu M.Lalmanzuala IAS (Rtd) te, Pu Liankunga IAS te, Pi Vanramchhuangi (Ruatfela Nu) te an lo lang ta. Anni ho hian kan mamawh an phuhru nasa hle. Pu Liankunga chuan Zoram a veina thu leh hla mai bakah Bihar chanchin ngaihnawm tak takin a rawn ziak thin a. A lo hawn changin ka office-ah leh kan inah te a lo leng a, an inah ka leng fo bawk a, chaw te kan eiho thin. A fanute pahnih a hralh pawhin man min eitir a, a fapain nupui a neih dawnin man hlantute zingah min telh bawk. A fate pass lawmnaah te, chhungkaw chawi eikhawmna nen lam min rawn lam zel a, kan inpawh ta em em a; chuvangin mihring mihrinna lamah ka kawm phak rual ni lo mah se Ka thianpa tiin ka ko ve ngam a ni.

Kum 2003 em ni ka hre reng ta lo. Delhi atangin mi rawn bia a. “Rajasthan Assembly Election-a Observer turin Election Commission-in min tir a. Tunah hian Delhi-a Rajasthan House-ah ka awm mek. Mizoram House-ah hian vai misualin an bum, Mizo thalai tam tak, hna hmuh sak tiama an hruai thlak, an hmuh sak leh tak si loh an tangkhang teuh mai, an mangang takzet a ni. Lo chhuk vat la, investigation han ti ta che,” tiin min rawn ko a. Office ka thlen tawh hnu, zing dar 10 hnu lam a ni tawh a, thlawhna ticket ka han en chuan a lo la awm hlauh mai a, in lamah let lehin tum lawk hauh lovin Delhi-ah ka thlawk thla ta a ni.

Delhi ka thlen veleh a thlennaah ka va pan thuai a, Chanakyapuri-a Mizoram House lam kan pan nghal a. Mizo thalai tangkang tam tak te chu kan interview a, an harsatna chu keia han chinfel sak chi zia zang a ni lo. Ka hawn hunah na taka ziah a, Mizoram sawrkar emaw, an mi rawih vaipa emaw che tura nawr kal a ni mai.

Thil awmdan chu hetiang hi a ni. Mizoram sawrkar chuan NEC sum hmangin Mizo thalaite training pe a, vai ram company hrang hranga hna hmuhsak turin vai thiltithei tak pakhat a ruai a. Chaltlang Tourist Lodge-ah thalai 500 dawn lai chu rei lo te training an pe a. Vai ramah an hruai thla ta a ni. Hna hmuhsak leh loh tam tak an awm a, an hmuhsak thenkhat chu a ruaituten, “A chhawr tlak loh,” tiin an rawn ban a. “An intiam zat hlawh min pe lo, hlawh a tlem em mai,” tia rawn bang an awm bawk a. A inhamtang thei chu tlem te an ni. Mizoram House pakhat chauh kan neih lai kha a ni si a, a tawt a tawtin an inekbeng a, House enkawltute tan lah a luhaithlak. Haw lehna tur pawisa nei lo te, mahni thlen man leh ei man pe thei lo te an ni nawk mai. |henkhat chu haw lehna tur rel chuan man tum sak a, haw tir kan tum a. “Kan kal dawnin hna hmu sa anga kan insawi avangin kan veng YMA leh kan branch KTP/TKP/SAY/PYD etc. ten min lawmpuiin hunserh hmangin min thlah thlap a, haw leh chi ka ni lo, a zahthlak em mai,” te an ti a. An dinhmun a khirh hle.

A tuk chu nilengin hmelhriatte tlawh kualin kan leng a, Pu Tluanga, Telecom lama Deputy Secretary leh Pu Darsiamliana, Under Secretary, Min. of Labour nen kan ni. Zan lamah Rajasthan House-ah kan let leh hi alawm Rebeki pa mizia dik tak kan hmuhna chu. Zan dar 9 vel a ni tawh, vai ramah chuan an chaw ei hun pangngai a ni. Reception Counter-ah chuan hmeichhe pakhat leh mipa, lu mum deuh, pa tawr tha tak, state civil service officer ni awm tak hi an lo awm a. Pu Kunga chuan, “Chaw kan ei duh, chaw min rawn pe rawh,” a’n ti a. Hmeichhia chuan, “Chaw a awm tawh lo,” a lo ti a. Pu Kunga chuan “Engatinge tun ang hunah chaw a awm loh ?” tia tlema awki sang deuh hleka an han zawh chuan, a bula mipa ding chuan, “Tu te nge in nih? Engatinge tun ang hunah hetah chaw in rawn zawn? Eng ti tura lo kal nge in nih? Kal bo rawh u,” tiin tham lo zet hian min vin ta khur khur mai a.

Keiniho lah kan palian lo nasa mai, kan hotupa ber Pu Kunga lah chu a chawrche nasa mai si a, vawikhat hnek pawh dawl lo tur a ni. Mahse, sakeibaknei muhil an chhaih kawlh a ni tih an hre lo. Pu Kunga chuan a kut zungchala kawk pahin a awma tham tumin, “Who the hell are you ? Liankunga IAS, Bihar Cadre ka nih hi. Nang tunge i nih ? (An inkarah ka lo tlezep vat a). In state Assembly Election-ah Observer turin Election Commission of India-in min tir a. In sawrkarin thlenna room leh car leh driver nen lam min pe. Nangni’n chaw ei tur min pe thei lo maw? In chief secretary ka hrilh dawn,” a’n ti mai chu! Boruak a inthlak danglam rang hle. Vaiho chuan kunin chibai an buk a, ngaihdam an dil ta chung mai a. Chahbi min pe a, “In room-ah lo han nghak rawh u, rei lo teah chaw kan rawn dah ang,” an ti a. Room-ah kan chho a, minute 10 vel lekah chaw tuihnai tinreng, kan eisen zawh rual loh min rawn hlui ta teuh mai. An atta te lah chu a han tui em em mai a, tel tel lova ur hmin a ni, tuktina ei atan a duhawm. Ei tur zawng an lo la nei na meuh mai.

Pu Kunga chuan a thlenna pakhat Bihar Niwas-a a room chahbi min pe a, “Ka thang bo hlanin lo va thleng rawh,” min ti a, vai zinga mahni chauha thlen vel kha ka peih lova, ka hawn dawnah chahbi ka va dah a, zan li vel thlen man ka chawi thlawn ta ringawt.

Vai zinga chetla thang, vai hau thang ngang kha a ni a, an zia lah a hre bawk. |umkhat pawh Delhi atanga Patna-a an haw tur chu Indian Airlines khan an flight an cancel ta mai a. Ani Pu Kunga lungawi lo chuan a chuanpui tur Bihari ho chu a fuihpawrh a. “Mumbai kal tur te, Kolkata kal tur te, Bangalore kal tur te in cancel lo. Engvangin nge Patna kal tur in cancel bik? Bihari ho min hmusit a ni,” tiin Airlines office an hual a, an ang sup sup mai a. Airlines hnathawktute pawh an timangang viau a ni ang, Patna kal tur zawng chu Kolkata lama thlawk turin an sem darh a, Kolkata atangin Patna flight a special-in an ruahman sak ta hial a ni.

“Vai hau thang,” han tih takah chuan tum khat chu Kolkata atanga Aizawl kan pan tur kan flight chu rei tak an delay a, hun rei tak kan nghah hnuah kan chuanpui tura kan ngaih Imphal kal tur zawng chu thlawhna tê zawkin an phur chho ta daih mai a. Ka han hawi vel a, kan chuanpui tur zinga mi Robert Chawngthu, IAS, Bihar leh Pi Marli Vankung, Magistrate (Brig. Vankunga fanu, tuna kan Law Secretary ni mek, Delhi-a Deputation-a kal lo let leh lam) te chu “Nangni vai hau thang, airlines office-ah va lut ula, va ang rawh u,” ka ti a. An va kal ta tak tak a. “Technical problem a awm a, pilot-in a remtih chuan in kal thei ang,” an lo ti a. Darkar hnih dawn lai kan nghah leh hnuah pawh thu thar engmah an rawn nei ta lova. “Va kal leh tawh ula,” ka ti leh a. An pahnih bawk chuan an va nawr tak tak a, tlai thim dawn ruaiah Aizawl kal tur zawng chu thawl takin kan rawn thlawk thei ta hram a ni. Tawng thiamin duhtawka an han hauh hi chuan awmzia a nei hle. “Vai hau thang,” ka tih tak kha Robert-a nupui Jesslyn chuan dik a ti lutuk a, a nui char char.

Tum khat chu Pu Kunga hian min rawn bia a, “Ka nu khan kan naupan tet laiin, 1963 khan min boral san tawh a. Kan khuaah PS school bak a awm loh avangin ME school Hmuntha-ah min kal tir a. Ka nu chuan ka kal chhuah dawnin, ‘Maman lehkha a zir ang a, nakinah Rahsi hna te a la hmu ve ang a, kan la nuam sa ve ang chu,’ a ti a. Lungleng leh khawhar takin ka nu min fuihna hre rengin khaw thenawmah chuan lehkha ka zir a, kum chanve pawh a vei hmain, “I nu a dam lova, a na khawp mai, lo haw rawh,” tiin min rawn chah a. Ka hawng ta nal nal a, in ka thlen atanga rei vak lovah min boralsan ta a. Ka pa lah lungleng khawharin a awm a, hna pawh a thawk tha thei si lo, zirna chhunzawm thei lovin kei ME school kal tan tir lek chuan hlo ka thlo leh ta zawk a ni.”

“Pathian malsawmna dawnga hetia a hminga IAS te ka han nih ve takah hian bungalow nuam tak tak te kan han luah a, ka nu hmuh atan hian ka it thei khawp mai a. Ka pa kha chuan kan awmna apiang min rawn hmuhpui zel a. Kan theih ang tawkin kan duat bawk a, ka pa chungah chuan ka mawhphurhna hlenin ka inhria. Ka nu chungah engmah ka ti thei tawh si lo. Heti hian ka ngaihtuah a, ka nu thlan kha han hai ila, a ruhro la chhuakin Chaltlang thlanmuala ka pa thlanah hian phum tha leh ila, an thih hnuah an ruhro tal inngheng theiin awm leh se ka duh a ni. Chu chu tha i tih zawng a ni em ?” tiin min rawn berawn a. “E, i rilrua awm ang ang chu ti rawh. Mi tih ngai loh thil pawh va ni suh. Nu leh pa ruhro lakhawma hmunkhata phum tha leh ta pawh an awm ve tho alawm. I hlawh a tam tawh kha, i thla khat hlawh te chu sanction la,” ka lo ti fiam a. “A nih chuan lo inring rawh, kan khaw hlui Khawbelah chuan i Io kal ve ngei a ngai ang,” a ti a. Kei pawhin kal ve ngei ka tiam a.

A nu ruhro la tur chuan kan kal ta a. Khawbel hi Mizoram hmun lailai taka awm e tilo chuan a kawng a lo la chhe hle mai a. Chhingchhip dai atangin Hmuntha lamah PMGSY kawng an lai ruah a, Hmuntha atangin Khawbel rawn pan leh turin an ti a, chu chuan a lo la thleng si lo. Hmanlai kawng hlui kha an la hmang a. Kan thian te chuan an motor te chu Chhingchhip-ah an dah a. Chhingchhip atangin Pick-up in an kal hlawm a ni. Kei chu ka makpa Gypsy ka hawl chhuak a. Pu Kunga te nupa chuanna turin khatih laia Serchhip DC Pu Chhuanga chuan Gypsy thar a rawn hawh bawk a. Kawng chu a chhiain a chhuk chho bawk a, hmanlai Jeep road an tih ang kha a ni ber awm e. Gypsy King meuh pawh a kal hlei tei lova, tum thum zet chu kan tawlh kir a, kan han bei tha leh thin a. A changin a tui kha a so bawrh bawrh a, kan han nghak dai leh thin a ni. Pu Kunga thinin a tuar ta lova, an VC member a hmuh hmasak apiang chu a hau a. “Mite chu 1969 ah Thla-ah an lawn tawh a, Sikeisena lawn leh tumin an hel vut vut tawh a nia, tun ang huna hetiang kawng chhia lo la neih reng reng mai, a zah pawh in zak lawm ni, tunge in MLA ?” te a ti khur khur mai a, an hrilhhai hmel ka hmuhin ka lo khawngaih deuh a.

Khawbel kawtchhuahah chuan school naupang leh an zirtirtuten uniform nen kawng sir tawn tawna ding tlarin min lo hmuak a. Ka thleng hmasa ber a, ka motor atanga ka han chhuk chu Pu Kunga emaw tiin naupang ho chuan parthi min awrhtir an tum ta mai a. “Ni lo ve, kei chu a hnungzuitu mai ka ni a, ka rawn thlen khalh mai zawk a ni. Khu ta khu amah tak chu a lo kal e,” ka ti a. Duh ila chuan a parthi ka dawn khalh thei a ni. A khaw hlui mah nise a kal ngai bik si lova, naupang tan chuan hriat chi ni bik hek lo. Hmai fang tha zawk na na na chu IAS officer hmel ka pu zawk te pawh a ni mahna.

Kan thlen tukah thlan haiin a nu ruhro chu kan la chhuak a, kuang te fel tak, in lam atanga an kenah chuan kan khung a. Bawng patuai leh vawk pathum, sum sarih tling thiau an talh bawk a, khawtlang ruai a thehsak a ni. Zan lamah chuan kan zaikhawm a, “Ka thianpa hi a zun chang a tithlum a, a tawngkam a thlum si lova, lawmthu ka’n sawi sak ang e,” tiin ka din khalh a. Mipui an nui dur dur a ni.

A fanu Dr. Malawmin nilengin Free Clinic buatsaihin damlo a en char char a. A u Rebeki leh a nau Joseph a leh an chhungten damdawi a thlawnin an lo sem zel bawk a. Khawbel tan chuan an hlu hle mai. Khawbel hrim hrim hi a hmun han thlen chuan a lo thengthaw nuam em em mai a. Zo khaw dik tak kha a ni mai. Kan thian pakhat chuan, “A va nuam em! Khawvel hmasawnna ngaihtuah miah lova han cham vang vang nan ka ka awt mang e,” a ti ta roh a. An VC member pakhat chuan a lo hria a, “Ka pu thusawi chu a lawmawm viau rualin ngaihtuah a tithui e,” a lo ti. An khaw lu tlangah chuan thingkawrawng lian tak karah khawinghal bu a awm a, a khaw mite pawhin an khawih ngam loh a ni a, kan it viau na a kan la ngam bik lo.

Bihar-a Mizo missionary leh Mizo zirlai pawlte tan pa nih a tling takzet a, an harsat mangana an pun ber a ni. A in kha an inhmuhkhawmna ber a ni. A neih sum leh pai leh a hun leh tha pawh a seng viau awm e. Mizo fellowship hruaitu inthlanah pawh a tling deuh reng mai a nih kha. Chuti chung chuan kohhranin thil dik lo a ti dawn nia a hriat emaw, kawng dik lo a zawh dawn nia a hriatah chuan a dim hauh lo.

Tum khat pawh Mizoram Presbyterian Synod chuan Vai rama an rawngbawlna field hrang hranga field secretary zawng zawngte hman turin AC Car leisak an tum a, thu an titlu vek tawh a ni awm e. Pu Kunga ngaihdan a ni bau lo. “Keini IAS senior officer pawhin AC car kan hmang lo. Sawrkarin kan hnathawhna tura min kawltir kan car te hi kan nupuiten bazar nan an hmang lova, kan fate school kal hruai nan pawh kan hmang bawk hek lo. Anni (field secretary) te chuan an motor kawl hi an fate school kal thlah nan leh lam nan an hmang a, an chhungte leh an thian tha lo zin te airport leh rail station-a lo hmuah nan leh an hawn dawna thlah nan an hmang a. An nupuiten bazar nan, an thian leh an chhungte lo zin bazarpui nan lam an hmang a. Keini sawrkar officer lian te aiin an motor kawl hi an hmang dik lo nasa zawk daih. Hei lo liama corruption hi a awm chuang em ni? Kan thawhlawm tlingkhawm hmanga AC car leisak hi a tul lo,” tia a ziak chu kan chanchinbu-ah kan lo chhuah a. Synod hotute ngaihtuahna kan tibuai ta. Keimahni puala Printing Press kan neih hma, kan chanchinbu Synod Press-a kan chhut thin lai kha a ni bawk si. Khatih laia Presscom General Manager, tuna ZPM president ni mek Upa Sawta te lai lai hian min hau duh chiah si lovin kan office-ah lo lengin kan chanchinbu (Pu Kunga article kan chhuahna) copy min rawn dil. Kan chungchang an ngaihtuah dawn niin kan hria a, an press-a kan chhut an phal lo mai ang tih hlau-in kan thaw dep dep a. Min kamkhat ta em lo. Field Secretary te tana AC car lei tum erawh an thulh leh ta tih Pu Kunga bawk hian min hrilh. Pu Kunga hian Serampore College atanga BD correspondent-a a zir theih lai khan a zir ve ngat a, an nuin tul a tihpui loh avangin a zo ta lo a ni.

A article kan chhuah te kha mi thin khei chi, sawrkar sawiselna te kha a awm thin si a. Mizoram sawrkar lawm loh zawng te pawh kan chhuah thin a ni ang. Mizoram sawrkar kha Bihar sawrkarah a zuk zualko ni ngei tur a ni.
“Tum khat chu kan chief secretary-in a office-ah min ko a. Mr. Kunga, Mizoram chanchinbu-ah article i han ziak thin em ni ?’ min ti a. ‘Sir, ziak thin e,’ ka ti a.

(Chhunzawm tur…)

(THE AIZAWL POST – Article)

The Aizawk Post

Full>> ePaper Subscribe

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

Your email address will not be published.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More

Privacy & Cookies Policy