Site icon The Aizawl Post

Khawvel lum kum nih theihna sang hle tawh

June thla kha record awm tawh china June thla lum ber niin tunah pawh July thla hman mek chu a lum ber a ni mek tawh bawk a. Heatwaves chuan US te, Europe leh Asia hmun thenkhatte nuai mek bawkin kum 2023 chu kum 1800 chho vel atanga record awm china khawlum nih theihna a nei sang ta hle.
October 2019 atang khan research group Berkeley Earth te chuan thlatin global temperature zirchianna tichhuak thinin tun hnaia zirchianna an tichhuah thar ber July 11 a tihchhuahah kum 2023 khawlum ber a nih theihna chu 80% lawih tiin Zeke Hausfather, Berkeley Earth climate scientist chuan a sawi.
Tun hnaia khawlum ber chu kum 2016 leh 2020 kha a ni a, kumin hian a khum theihna a sang hle a ngaih a ni.
Kan chenna lei chu pre-industrial era atangin 1.2C in a lum tawh a, hei hi greenhouse gas emission atmosphere a pekchhuah tam lutukin a hrin bera ngaih a ni a. Hei vang hian tun hnai kum 23 chhung chu khawvelin lum lam nasa takin a pan phah tih a ni bawk.
Kumin a lum ber theihna chhan hi kum li dan bawr vela thleng thin El Nino thlen kum a nih bawk vang a ni a. Pacific basin chuan kan planet hmun thuma thena hmun khat awhin El Nino-Southern Oscillation thleng chuan ocean temperature chu a siam danglam ta thin a. Kumin hian La Nina a intanin El Nino ah June khan a inlet a.
“El Nino event awm apiang hian hmalam hun tur thui tak a lang ruak thin a. Tun ang renga emission pekchhuah a nasa a nih chuan kan climate hian tun atanga kum 5-10 chu new normal a nei ang” tiin hausfather chuan a sawi bawk.
Climate change nasa chuan extreme weather even thlenin heat waves chuan Japan, India leh US te pawh a nuai vek tawh a, hmun hrang hrangah tuilian nasa em em a thlen bawk a. Europe hmun thenkhat chu khawkhengin nuaiin Mediterranean ah heatwave a tleh mek bawk a. Canada-in ramngaw kang nasa tak a tawk mek bawk a, meikhu turu tak chuan North America a tuam a ni.
El Nino chu extreme event chikhat mai niin mahse climate change avangin a na tial tial a. “Kum 1950 atang khan El Nino te chu kum 14000 atanga 1950 chhung let tamin a nasa a ni” tiin Permesan chuan 2021 IMPCC report tarlangin a sawi a ni.
Berkeley Earth te chuan kum 2023 chu record china khawlum ber a nih theihna a san hle thu sawiin El Nino chu a thleng zui zel a nih chuan kum 2024 phei chu kum 2023 aiin a lum zual zawk dawn an ti bawk.

Exit mobile version