Manipur Chief Minister N. Biren Singh chuan Kuki-Zo community legislators te nen inbiakna an neih thu sawiin August 29-a Assembly session neih hunah pawh an tel ngei theih nan security tha taka pek an tum thu a sawi.
Biren Singh chuan May 3-a tharumthawhna chhuak chu ruahman lawk (pre-planned) ni ngeia a ngaih thu a sawi a. Myanmar atanga ‘illegal migration’ titawp turin State chuan Central forces tam zawk ngenin international border 398-km chu pin an ngen thu a sawi bawk.
May 4-a Thoubal-a tribal hmeichhia pahnih pawngsual rawn te chu July 19 khan a putru a. He thil putru hi Opposition party tena Parliament Monsoon Session hmaa tihpuhruk tumsaa inphiarrukna tihsakin CM Biren Singh chuan a hma zawng chuan chutiang inpawngsualna chu a hriat miah loh thu a sawi a, hria ni se chuan police ten thil tisualtute an man ngei ang a ti bawk.
Singh chuan Meitei civil society group te a biak tawh thu sawiin Kuki-Zo MLA te chungah engmah a thleng lovang a ti bawk a. Chutih lai chuan tribal MLA te chuan security thilah Session-a tel an tum lo thung a. Vungzagin Valte, BJP Kuki MLA leh tribal affairs-a Singh adviser ni bawk chu Imphal-a CM office-a meeting a kal tur chu May 4 khan Meitei mipui thirimin an khawih a ni.
“Kuki MLA leh Minster te hi kan thiante vek an ni a, ka be vek a ni. Kan inthenhrang thei lo tih ka hrilh vek a. Kum tam tak thawkho tawh kan ni a, hun lo lakal turah pawh kan thawkho zel ang. Illegal immigrants te erawh kan pawm thei lo,” tiin Singh chuan a sawi.
Biren Singh chuan Imphala detention centre a dahkhawm mek illegal immigrants te biometrics lak chu September 30 pelh thleng pawhin la kalpui tura Centre an ngen tur thu a sawi bawk a. March thla khan Manipur sorkar hmalaknain Myanmar atanga illegal immigrants 2,800 chuang chhinchhiahin an awm tawh a. Heng zinga a tam berte hi Kuki immigrants te niin February 2021 a Myanmar buai hnua Manipur a lutte tiin Singh chuana sawi bawk a. Heng immigrants te hi thawn let ngei an duh tiin Singh chuan a sawi bawk.
Chief Minister Biren Singh hian Delhi-ah Home Minister Amit Shah a hmu zui a. Tuna pawimawh ber chu buaina avanga community pahniha chenna in chhuahsan te enkawl leh ngaihven a ni a ti a. Hills leh valley ah pre-fabricated home 4,000 vel sak a ni tawh tiin a sawi bawk a. Tuna an tum ber chu buaina avanga in leh lo chan te chenna in sak thatsak a ni tiin a sawi bawk.
May 3 atanga Manipur-a Kuki leh Meitei te inkara buaina chhuak avangin mi 150 chuangin nunna chan tawhin mi 50,000 chuang chenna in leh lo chhuahsanin an awm tawh a ni.
“State sorkarin tumah thlei bik a nei lo. Kum 2018 khan drugs do ka kalpui a, Manipur hian Myanmar nena border a intawm avangin India gatekeeper-ah ka inngai a, poppy chinna ram zau tak tihchhiat a ni a, mi 2,800 chuang manin an awm tawh bawk a ni,” tiin Chief Minister chuan a sawi bawk.
Tharumthawhna chu ruahman lawk a nih a rin chungchangah Singh chuan tribal solidarity march kha High Court order duhlohna lantirna a ni a, mahse, State sorkar chuan court-in Meitei community te Scheduled Tribe list-a dah turin pawmpuina a la pe miah lo tiin a sawi bawk a.
“Tharumthawh a thlenna chhan tur a awm lo. ST demand pawm ila chuan tharumthawhna thleng se a awmna chen pawh a awm ang. Kal khat taka thutlukna kan siam a rem lo, Manipur-ah hian tribes 34 lai an awm a ni,” tiin Singh chuan a sawi.
Churachandpur, Kangpokpi, Tengnoupal hills district atangin police ralthuam 1,000 chuang rukbo a ni a, valley areas ah ralthuam 3,000 chuang ruk bo a ni bawk a. “Operation kan nei a, ralthuam 1,200 chuang kan la let leh tawh,” tiin a sawi bawk.
Kuki group tena National Highway-2 an danchah avangin harsatna an nei lo a ti bawk a. NH-2 hi Imphal valley leh Dimapur, Nagland te thlunzawmtu niin Kuki te tamna Kangpokpi district paltlang a ni.
“Kangpokpi kawngpui danchah avangin engmah tlakchham kan nei lo. Tharum hman kan duh lo va, Centre-in paramilitary forces thawnin Centre chu eng emaw ti turin kan ngen a ni. NH hi national property a ni tlat a. Hmun dang NH-37 Silchar, Assam te chu harsatna awm lovin a awm,” tiin a sawi.
Singh chuan Manipur buaina enfiah tura Supreme Court leh Centre in committee a ruat te chu State in a thlawp em em thu sawiin state chunga thil thleng chu dan leh hrai lekkawh satliah piah lam a ni tiin a sawi.
Assam Rifles te chuan State-ah hna tha tam tak an thawh tawh thu sawiin mahse anmahni puhna thil duhawm lem lo a awm thu a sawi a. Meitei civil society group leh BJP legislators valley amite chuan buffer areas atanga Assam Rifles te sawnchhuah an ngiat a, heng lai hmun hi Kuki leh Meitei te awmna inepna lai niin Meitei te chuan Assam Rifles te chu Kuki te thlawpah an puh a ni.
Singh chuan valley based insurgent group te chu Manipur-ah tharthawhin an awm nia sawi chu a hnawl a. “|halaite chuan SoO group (Kuki insurgent group te Centre nena inkahhaina siam) te laka mipuite humhim turin an penchhuak a ni. Volunteer an ni a, an vaiin pro-India te an ni a, an zinga panga emaw 10 emaw te chu Mayanmar atanga lokal an awm mahna,” tiin a sawi.
Delhi-ah Home Minister Amit Shah hnen atanga thurawn la tura a kal thu a sawi a. “Ram lian tak Home Minister a nih angin Manipur ah lokalin zan thum lai hun a hmang a, chutiang chu thil thleng ngai lo a ni. Thil awm dan 24/7 a vil a. Agency amaha in-report tam tak an awm a, kei aiin thil a hre zawk,” tiin Singh chuan a sawi bawk.
Manipur CM Singh-an buaina ruahman lawk ni ngeiin lang ti

