Site icon The Aizawl Post

Nepal-ah monarchy-a let leh duhna

Kum sawm paruk kalta khan Nepal-ah nasa taka mipui tena an nawrna avangin King Gyanendra Shah chuan a lalthutthleng kianin Republic ram a ni ta a. Tunah erawh King Gyanendra chu lal a nih leh theih nan mipui ten nasa takin lungawilohna an lantir leh ta thung.
Himalayan ram capital-ah chuan lungawilohna nasa taka lantirin Shah chu king a dah leh bakah Hinduism chu state religion a puan an ngiat a. Royalist group te chuan Nepal-a political party te chu corruption a inhnamhnawih nasa leh governance a hlawhchhamah puhin mipuite chu politicians te lakah an beidawng tiin an sawi.
“Lal nei lehin kan ram humhim rawh se. Kan Lal duhtak dam reng rawh se, monarchy kan duh” tih te chu Kathmandu khawpuia rally neiha auhla ber te a ni.
Tuna Nepal system chu duhlohna nasa taka lantir niin thlak danglam bur duhna a sang hle a, pro-monarchy rally huaihawt te a lian tial tial a, chenna In tam tak leh sumdawnna hmun tam takah te king hlui leh an thlahtute thlalak tar chuai chuai a ni bawk.
Gyanendra chu constitutional head of state mahse executive emaw political power nei loin kum 2005 thleng khan a awm a, a hnuah thuneihna a pumhmawm ta a ni. Sorkar leh Parliament thiatin politician leh journalist te lung inah a khung a, state of emergency puang zuiin Army te hmangin rorelna a lekkawh a ni.
Mahse mipui nawlpui ten a hmalakna chu duh lovin kum 2006 khan loh theih lohin Parliament hnenah thuneihna a hlan leh a, a hnu kum hnihnaah Parliament chuan monarchy chu a hnawl zui a. Gyanendra chuan Royal Palace chhuahsanin mi pangngai angin a awm zui ta a ni.
Mahse Nepalis tam tak te chu republic-ah beidawnna neiin political stability awm thei lo leh economy chhe zel leh eirukna turu chu an kham a ni. Nepal hian kum 2008 hnua monarchy hnawl hnuah sorkar 13 a nei hman tawh.
Nepalis tam tak te chuan politician te chuan thuneihna chauh an atchilh tiin an sawi a. Hei vang tak hian monarchy hnuaia an awm kha an tan a tha zawkah an ngai a ni, tiin Dhruba Hari Adhikary, independent analyst, Kathmandu a inbun chuan a sawi.
Nikum November thla khan Kathmandu-ah King Gyanendra thlawpa kawngzawhna mi sang tam tak ten nei tawhin police-te chuan hnawh darh nan tiang leh tear gas te an hmang hial a. Nepalis te chuan King te chu pathian Vishnu reincarnation angah an ngaih a ni.
“King hi India, China emaw America tena Nepal ram an nawrna kara venghim thei tu a ni” tiin lungawilohna lantirtu Rudra Raj Pandey chuan a sawi a. “Monarchy kan neih leh chauhin kan ram hian a values leh identity te a humhim ang.” tiin a sawi bawk.
Polls leh survey hrang hrang neihah Nepal mipui tam tak ten monarchy a let leh an duh tih a chiang a. Gyanendra chu lal an ngainat tak a ni lo chungin mahse thuneihna a inpek vek hma khan monarchy chu Nepali te chuan an duh em em a la ni tho.
Hetih lai hian political party te chuan monarchy-a let leh chu an duh lo bur thung. “Nepal hi republic ram a ni a, monarchy-ah kan let leh ngai lovang” tiin Narayan Prakash Saud, Nepali Congress chuan a sawi thung a. “Monarchy a let leh theihna chu constitution kaltlang chauhin a ni a, chu chu thil thleng thei a ni lo,” tiin a sawi bawk.
Monarchy-a let leh thlawptu lian ber chu kum 1990 a din monarchy allies Rastriya Prajatantra Party te niin Parliament-ah seat 14 an nei a, protest movement ah pawh a sulsutu ber an ni.
Nepal-ah hian kum 1990 thleng kha chuan political party te an awm remtih a ni lo va, mahse pro-democracy movement a awm hnuah inthlanna te neiin monarchy chu ceremonial role chauh neiah dah a ni a. King Gyanendra hi a u khatihlaia lal King Birendra leh an chhungkua chu royal palace ah kum 2001-ah thah mang an nih hnuah lal a ni zui ta a ni.

Exit mobile version