Rev Dr Ramengliana
Mi thenkhat mahni thil sual chin dawklak thlauhthlak har ti fe fe, simna nun tak tak lantir hleithei lo, engemaw zawng taka Pathian thu tui ve riau bawk si an awm leh thin a. Thlarau thil han buaipui viau thin mah se an chak lohnaten a tibuai fo thin a, an ‘tlu’ leh mai thin a ni. Hrehawm pawh an ti ru viau thin a ni awm e. Hetiang mite hian Pathian dawhtheihna leh khawngaihna lam hmu lianin mihring thiltih leh tumna chak lo tak takte chu an hmu tisa duh phian a. Pathian hmangaihna thuk tak chuan kan nihna zawng zawng hi en kan vek thei angin an ngai ta hial mai thin a ni.
Heti a nih avang hian thahnemngaia tang nasa te leh inserh nun ngai pawimawhtute thleng thlengin an hmu tisa thei hial a. Pathian chuan kan tih lam ngai pawimawh lo leh ama khawngaihna chauh chhuang thiam turin min duh nia hriain ‘thu thluang’ kan tih ang dinhmun thleng thlengin an lut pha ta thin a ni. A pawi khawp mai. Thu thluang anga insawi lem lo zingah pawh hetiang zirtirna hian Mizo Kristiante zingah hian kua a hreuh thuk viau a ni awm e. Lal Isuan amaha chawlhna tak leh a ngawngkawl bahpui tura a sawmna thuah hian i han zir chiang dawn teh ang.
1. Kan chawlhna chu kan felna ni lovin Krista Isua a ni
“Nangni thawk rim leh phurrit phur zawng zawngte u, ka hnenah lo kal ula, keiman ka lo chawlhtir ang che u.” Mathaia 11:28
Miten Pathian tihlawm an tum nasat dan leh sakhaw hotuten an phut nasatzia a hmuh khan he thu hi kan Lalpa khan a sawi chhuak ta niin a lang. Buai si, tih ngaihna hre lo zawng zawngte hnenah chuan “Buai buai duh suh u, ka hnenah lo kal mai rawh u. A kaida chu keiman ka hria alawm. In duh tak chu ka nei e,” a tihna ni ngei tur a ni. Isua khan mi tam zawkte chu hahdam chuang miah si lovin an buai thlawn tih a hria a. Hahchawlhna dik tak nei tura ama hnen pan turin a zirtir a ni.
Pa nena an inkungkaihna thukzia leh a thuneihna mak danglam tak chungchang a sawi zo chiah a, he thu ngaihthlak hahdam tak leh mi chak lo zawkte tana dawnsawn nuam tak hian a chhunzawm ta a ni. Isuan a kohte hi ‘thawkrim’ leh ‘phurrit phur’ an ni a. Khawvel nawmna chena inti thawveng leh thlarau lam thil ngaihsak miah lo ho an nih hmel loh va. Sual rit phur emaw, sakhaw hotute zirtirna hautak em em phur emaw, mi hnuaichhiah leh tihduhdahna vanga hah em em emaw, Pathian zawnga mahni thiam ang anga bei, hmu hleithei si lote emaw an nih hmel a ni.
Kan Lalpa kha a thu sawiah a chiang leh hle a, ama chungchang ni mah se tim miah lovin a sawi hmiah mai a nih kha. ‘Keiman ka chawlhtir ang che u’ tiin amah leh amah a intawktarh a ni. A hunah chuan a zam lo ngam khawp mai. Hei hi Isua danglamna tak a ni awm e. Amahah chauh chuan hlimna ziktluak a awm tih a hria a, amahah chauh chuan lawmna famkim an hmu dawn tih a hre bawk. Amahah chauh chuan hringnun hahdamna, chawlhna tak chu a awm tih a hre chiang em a ni. “Ka Pain engkim mi kawltir tawh” a ti miau alawm. Isua hnen pan mai hi a kaida ber chu a ni mai a. Keimahnin kan tih that leh that loh lam ni lovin, amahah chuan ringtute chu kan chawl hahdam tawh a ni. Kan ai a awh zo hle si a.
2. Ringtute chu Krista Isua sikula zirlai ni tura in-admit kan ni
“Ka nghawngkawl bat ula, ka hnenahah zir rawh u; thuhnuairawlh leh inngaitlawm tak ka ni si a; tichuan, in thlarau tan chawlhna in hmu ang.” Mathaia 11:29
Pathian thu hi tluantling tawk lova mahni tui zawng anga kalpui vak mai hlauhawm tak a ni a. Tam tak chu an fimkhur zo thin lo. Isuan a hnena chawl tura a sawmna hlu tak nena a sawi zawm nghal chu ‘Ka nghawngkawl bat ula, ka hnenah zir rawh u’ tih a nih hi hmaih palh a awl khawp mai.
Isuaa chawlhna hlu tak awm hi kan tangkai pui dawn chuan a nghawngkawl ngei mai chu kan bah ve a, zir ngai awm apiang kan zir ve tlauh tlauh a ngai dawn tihna a ni. ‘I awm ang ang khan a pawi lo vek’ tih tluangtlam ngawt chi a ni lo. Kan nih ang angin min pawm tia tawngchham taka tawp mai lovin, kan nih ang anga awm reng turin min pawm lem lo a ni tih kan pawm thlen a ngai a.
Lal Isua chu zirtirtu thuhnuairawlh leh inngaitlawm a ni a. Hmangaihna leh lainatna, dawhtheihna leh dikna min zirtir dawn tihna a ni a. Kan chak lohna te pawh a hrethiam hle dawn a, zirtirtu tha a nihzia a lantir dawn a ni. Chumi sikula lutte chuan an thlarau tan chawlhna an hmu dawn a ni.
‘Eng mah an tih a ngai lo va, hlawkna chu an zirtirtupa atangin an hmu ur ur dawn’ tih lam a ni lo va. Isuan a tiam chu hmangaihna, damna leh Pathian nena inremna hlu tak a ni. Thut thluan er er chunga malsawmna dawn tawk tawk lam a ni lo ve. ‘Keimahni tih lam hi ngaihhlut theih a ni lo, a ten, eng atan mah a ti lo’ tih lam ni lovin amah ang tura min zirtirna sikula lut kan ni, amah ringtute chu.
Hahchawlhna dik tak chu mawhphurhna neih miah loh nunah ni lovin Krista nena len dun leh ama hnena inzir zel nunah a awm a. A nghawngkawl chu min delh bettu a ni ngai lo va; min hruai a, min siam a, min tidanglamtu a ni zawk thin. A ke bula kan inzir hian thuawihna te, a hnung zui te leh thlarauva than len zelna te chu chawlhna dik tak, amah chauhvin a pek theih a ni tih kan zir chhuak thin.
3. He khawvela awm chhungin nghawngkawl a bo thei lo
“Ka nghawngkawl chu a nuam a, ka phur pawh a zang a ni,” Mathaia 11:30
Nghawngkawl-in a entir ber chu thawh rimna a ni a. Heta Isuan a sawi tak hi Mizovin em phurh nana kan hman ang chi nghawngkawl ni mai lovin, ran an chhawr thinte nghawngkawl hi a ni nghe nghe awm e. Chutih a nih lai rengin thenkhat Pathian thu zirtir dan hi chuan nghawngkawl theology nen hian a inmil lo hlein a hriat theih a ni. Mihring beih fat fatna lam sawi hi an hmu thlarau lo leh mai thin.
Kan Lalpa theology erawh chuan nghawngkawl a thlahthlam hauh lo. Nghawngkawl nuam leh nuam lo a sawi mai zawk a ni. Hringnunah hian nghawngkawl a fihlimsan theih hlawl loh a nih hi. He khawvelin a pek nghawngkawl ai chuan Krista nghawngkawl chu a nuam zawk em em a. Khawvel nghawngkawl chu min bawihbettu leh min thununtu nghawngkawl a ni a. Krista nghawngkawl erawh chu Pathian leh mi dangte tana kan nun theih nana min chhuah zalentu leh mawhphurhna kan chan phak rual loh min petu a ni thung.
Kan Lalpa hian harsatna leh buaina, natna leh hrehawmna awm miah lo nun min tiam reng reng lo va, a tiam zawk chu heng zawng zawng a lo thlen pawhin min awmpui reng a ni. Nghawngkawl min lak bo sak lam ni lovin nghawngkawl min bahpui thu hi Chanchin Tha chu a ni. Ran pahnihin nghawngkawl an phur dun ang hian lehlamah lo tangin kan chakna thapuiah a lo ni kumkhua tawh dawn a ni. Mi tam takin engmahin a tihbuai tawh loh nun neih an duh thin, Isua erawh chuan chu aia tha zawk min tiam – a awmpuina. Thenkhat chuan thlarau nunah mihring chan an chhiar tel lo, chhiar tel ngaiin an hre bawk lo. Isua erawh chuan ‘Ka nghawngkawl hi bat rawh u’ a ti mai zawk a ni.
Nghawngkawl inphurhsak lam a ni lo
Thenkhat duh dan leh zirtir dan hi chu ‘nghawngkawl’ theology nen a inhmeh lo tih a hriat mai a. Isuan ‘Ka nghawngkawl bat rawh u’ a tih hi chhiar kanin ‘In nghawngkawl kha hlip vek rawh u, keiman ka lo phurhsak vek ang che u’ tih zawngin kan la daih mai a, kan tisual thin a ni. Isuaa chawlhnaah chuan kan phurrit leh thawhrimna zawng zawng nena Isuaa intuk luh a ni a, kan theih patawpa Isua sikula inzir a ni a, Isua nghawngkawl bah ve a ni bawk. Chutah chuan Kristaa chawlhna chu kan chiang a, chutah chiah chuan thlarau nun dik tak chu kan hmu fiah dawn a ni. Chu chu Pathian Khawngaihna dan dik tak chu a ni si a – thut thluan theihna Chanchin Tha ni lovin, Krista nghawngkawl bah vena nun a ni.