Site icon The Aizawl Post

NI RAPTHLAK PAHNIH – CHHUNZAWMNA (IPS-a ka tawnhriat te kha)

F. Lalremsiama
Chaltlang
8415994340

A rapthlak thu leh a hrehawm zui zel dan uar taka ziak tum ngawt ka ni hauh lo. Ka peih zawng a ni bawk lo. Ka thiam na hek lo, |hang – leh – thar zel tan ziak ngeia awm turin ka duh si.
“Aizawl Ni Rapthlak” zuitu lian leh langsar chu, Chief Secretary RM Agrawal IAS a kal chhuak zuia, a aiah Surendra Nath IPS a lo awm. IGP hmun ruak-ah khan Brig. GS Randhawa, BSF atangin a lo awm. Ama mi thlan bik BSF Officer engemawzat a rawn luhpui. DIGP atan T.J Quinn nen.
UT-ah Chief Minister ho Sorkar nei mah ila, Hotu ber leh thuneitu ber chu, Lt. Governor, Administrator a ni. Khiti chin lek atang pawh khian kan Security/Law and Order machinery kalhmang danglam tak dan tur chu a chiang reng mai.
Hai rual lohin Hna hmasa ber chu, Police Hotu lian pathum Kaphlum tute che thei loa dah (neutralize) a ni phawt. “Wanted” lar ber berte chu SS Capt. Lalhleia, SS Capt. Thangrehloa leh SS Maj. Kapchhunga te an ni. An insaseng hla duh lo kha a mak leh ta zel a. An him rei ta vak lo reng bawk!
Maj. Kapchhunga an man har lo. Chief Secretary thar zin bo hlanin, Ramhlun Venga PWD Quarter-ah CRP Patrol ten an man a. Qr. Luahtu F. Rochhunga leh a nupui pawh an man. Brigade hotuten an Custody-ah hun engemaw chen an kawl. Brigade Officer te, Police leh Intelligence Officer te pawhin duh tawkin thu an zawt (interrogate) bawk. Brigade Custody atangin Assam Rifles Quarter Guard-ah SS Major Kapchhunga hi hun engemaw chen a awm hnuah Silchar Jail-ah an dah tih hriat a ni. Case rip tak an awrh zel. Rambuai tan lai atangin mipuiin Defence of India Rules (DIR) leh Maintenance of Internal Security Act (MISA) an hre hneh hle. Sazawrhna hmunah a sachhe lai a MISA rei hle!!
Chief Secretary awm loh hlan, rei lote chhung kher kher a, SS Major Kapchhunga man a ni kha, ani Pu Surendra Nath khan a haw hle.
SS Capt. Lalhleia pawh a him rei lo leh ve ta. Aizawl Luangmual khua leh a daivel hi “Aizawl Arakan” tih hlawh hial khawpa MNF underground hote an mikhual thinna vengah ngei chuan SS Capt. Lalhleia chu Hual chhung atanga zuang chhuak, Sipai/Police rual-in an kap zui a, hla vak lo, daiphul-ah kahhlum tak nia sawi a ni. Chief Minister kawtzawl -ah an zalh a. A Patea, Thangzika Chhangte = T. Chhangte PS to Chief Secy. chu an identify tir lai ka hmu ve. Zanlai velah a ni.
Wanted pathum(3) zingah, SS Capt. Thangrehloa kha Tuirial kam vela kahhlum a ni leh ta bawk. Heng thil hnua Titi lengvelah chuan, Lalhleia leh Thangrehloa te hi hliam na tak tuar lai man theih an ni a. An hrang em a, a kaptute hian ha chang thialin an tihlum(neutralize) ta a ni an ti.
Sawi tak ang khian, Mizoram dinhmun chu “Undeclared Emergency” a ni hrim ta mai: IGP – Sipai Brigadier, Chief Secretary IPS, IAS ni lo, IGP chhangdo lawk te lah BSF Officer te, Ramri Sipai chi khat, Civil police hna kalhmang hre lo leh zirtir (Train) loh ho, an nihna rank chung chiaha kaisantir chawpte an ni dahrual bawk nen, beisei a sang lo lutuk! |awngka chuan, hmaichhanah “Chawhtak rawh u” min ti lo. Amaherawh chu, Rambuai tantir 1966 – 67 chho a “Mizo tumah kan ring lo che u” tih hun lai ang vel kan ni. Army Rule Pate – chu! Sawi (ziak) a nuam lo, a tul si. Ka thiam zozai lo a ni e.
Kan Mizo Mizona chu sawi nuam ka ti zawk. Punjab buaina khu 1950 chho vela, Punjabi Subha duhna nena tan chho, Sikh Homeland (Khalistan) Bhindranwale hote Movement kal zel, firfiak zual chho zelah, anmahni hnampui ngei ngei, dodaltute nia an ngaihte chhungkua, Pitar Putar, hmeichhia leh nausen lam rawt chimit duh an awm laiin, Mizo chu tu mah, a khawi lam mah mahin, chutiang chuan an ti hauh lo niin ka hria. Hruai – bo hlen te pawh an awm na meuh. Rambuai |awng takin, Jail zau-ah te, an duh duh an “Dahtha” tih zep zawh loh thudik a ni. An boruak zalen si lo, chep tak karah, pawisawi hauh lo, chhui dik chiang loa tihhlum MNF hote khan an nei. A pawi em em a ni.
Sawi daih tawh zawk awm, Chhum Dum, Ni Rapthlak hmahruaiah khan, Mizo High School-a Class-X kumtluana Seat 2 inkawpa ka thutpui, Laldailoa, ACS – MCS Thenzawl AO, an chenna In atanga a nupui leh a fate nena pawt thena kaphlumtu, MNF Underground-te kha! Pawi an khawih nasa em em. An chhungten phuba an lak thawm ka hre lo. A natzia ka hria, ka ui hle. Kei SP leh Pu P. Lalnithanga, Addl. DC an Hlimen pui nen kan va kal a. Kan riak ta nghe nghe. Formalities tih zawh fel hnuah Aizawl kan pan san ta.
Ni Rapthlak, January Ni 13! A ni, a ni zo tawh. A hnungzuitu Runthlak i dai dar ang aw. PM Indira Gandhi Emergency aiin Mizoram, Aizawl khawpui leh a kianghnai khua te chuan, kum khat leh a chanve zeta hmain, Puan-loh Emergency, Army Rule, Martial Law ang reng kan tuar zuk nia! State changkang zawk Punjab te angin Court leh Roreltu Magistrate te kan nei ve thlawt si lo. Kan chan khan Maian chan a tluk hauh lo. Mizo zaa za-in (100 pc-in) hei hi a dik ti rawh se! Rampum Emergency, Sorkar laipui puan ngei mai chuan a han zui ta lehnghal a. Kan châk lo teh mai asin! DIR leh MISA kan hre em em, a tha lo zawng hlir lehnghal-in. Ka chhungah hian ka “So” a ni ber mai……. Tuna ka ziak lai pawh hian a la dai (luke-warm) lo!
Tuar nasa ber ka ni lo. Siamtu remruata kal hian “Chhantu” Sailo lungphun nghet mar mar aia nghet ka nei tlat. Emergency remchanga hman tumin, chhan mumal leh rintlak nei si lo, he Thim chunga roreltu, thuneitu te chuan Danpui (Constitution) Article 311 tlawhchhana min ban tawp chu rawt eltiang mah se CM Pu Chhunga dawhkan an pel thei lo. Administrator, Lt. Governor, Pu SK Chhibber an hmin zo na hek lo! A va ropui em. Lalpa malsawm Ram rim ang a ni!! A ni tlat.
Chief Minister, Pu CH. Chhunga rin ka kai takzet ta: New Delhi-ah kar khat lek Course-a min tirh tum khan, ka hawng lamin Silchar Jail-a tang mek, SS Maj. Kapchhunga Ukil nen inhmua cheng singkhat (Rs. 10,000/) pein IGP, Brigadier Gurnam Singh Randhawa khan min hek leh ta pek a. Dawt muhlum a nihzia, hmaichhanah Pu Chhunga ka hrilh. Delhi atangin Pu Lalbuaia, Rajya Sabha MP nen kan lo hawng dun a, Silchar-ah Pu Monkumar-a Dawr/Inah kan chawl dun zel a. Phatak Bazar – hnaite ami sangha leh chawhmeh tha te ka driver ten an va lei a. Thingpui tui tak te Pu Mon- te chuan min lo pe. Pu HT Chhunga khan min zui ve reng a ka Motor hnungah Aizawl thlengin a chuang ve zel ta nghe nghe. “Ka thusawi Dik tak Hretu Lian Pu Lalbuaia” an be ta ngei niin ka hre zui. Tihian min ring ve tak zet ta a ni.
Entebbe leh daih ila. Mak ti suh. Pu C.Rokhuma (RIP) kan ngai thin! Pathian Hnam thlan Israel-te an mualpho lo. Six-Day War-ah khan, “Khawvel Map-a Israel-te nuai bo tumtute, a vawtu-ek-cheh te kha i la hre reng em?” Syria awp ram Golan Heights tlangte chu “Hmanah Pathianin kan thlahtute a pe daih tawh” tiin an awp hlen hmiah. Aigupta ram an la fai tep a nih kha. Anni hi kan ang, khiti lamah Japan, hnaivai-ah Punjabi kan ang hian ka hre thina ka sawi ve fo thin. Keini heti lai “NI RAPTHLAK” hnu, July ni 3-4-a Israel Sipaiten an mite “Air France” thlawhtheihna Athens khawpui atanga misualte hijack Africa ram, Uganda-ah Dictator Idi Amin-a awp khawpui pakhat “ENTEBBE RESCUE OPERATION” kan sawi a nih hi. An hotu ber, Col. Netanyahu thi ta kha, tuna Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu unaupa a ni.
Sawi nawn a nuam: Sinai Thlaler, lungti-lengah Airport siamchawp hmang Air-Bus A-300 nen, Radar man theih loh khawpa hniam hruta an han rehearsal/practice vel chu! A hmanhmawh thlak si. Misual hijackers te “DEADLINE” chiang hek suh, eng tin zel? Khawilai hmunah nge Idi Amin-a lim, amah ang em em kha an lo din fel ve hman mai lehnghal-kan dawn seng ngai lo ang! Bible kan ring e, a hnam thlan te Israel mualpho a rem lo! Chu Ni Ropui July ni 3-4, 1976 chuan, “CHHANCHHUAHNA NI ROPUI” a rawn chhuahpui ta ngei mai le! Tawi te-in sawi ila.
Tel-A-Viv khawpui atanga Paris pan tur Air France thlawhtheihna chu kawng lakah Athens khawpui atangin misual 7, German 2 leh Palestinian 5-in an hijack a. Anni 7 hi Entebbe-ah an Col. Netanyahu leh a hoten an kuk-hlum vek. Israel Sipai 5-in hliam an tuar, an hotupa chiah a thi. Israel chhanchhuah zing (hostages) atangin mi 4 thiin, mi 10 an hliam. Uganda sipai 45 an thi, an thlawhtheihna 30 tihchhiat – A va nasa em! Mizoram, India leh khawvel chanchin kan suihzawm hlek pek a nih chu. Kan thaw-i-pik zual thenfai nan!
Kan Central ta riau em ni? Brig. Randhawa teho chuan Khatla (Hmeichhe Veng) tlanga Police HQ thar sa atan kawng siamtu BRTF – Pushpak an ruai ta tlat a. A in lian ber chung rangva chu, inchhun leh chum zawng zawng chawpin thlipuiin a theh thla duai a, kawngpuiah a bawk ta rup mai.
Mizoram Police min then phung:
l Operation uar hlur mai hlawm, Ultra enthusiasts leh Civil Police Duty tluang pangngai vauntu pawl-ah.
l Police Combatisation an siam avanga kan Police Ministerial Staff tha zual langsar kan chan, Secretariat lam tan “Hlawkna” tlemte chauh, entirna atan. Zobiakveli D/o Lalbuaia Ex-MP, Zari D/o Sub-Inspector Chawnghmingthanga, Rammawii D/o Lalkailuia B.A. “Saptê, Pu Tawma In letlingtu” Typist tha Liani w/o R. Tlangkunga SP Ministerial ta kha. Nupaa IGP Office leh Secretariat-a pawt then te kha!
l IGP Sipai Brigadier zarah leh chantha chang BSF hote zarah Sapzu Hercules XXX Rum (a sen chi) chu Operation Hlawmah duhtawk a awm a, “SPECIAL FORCE” a Piangthara a hluar zel. Special em em maiin Police Naik, Hawldar kaina tura Cadre Course tih laia tlan bo a rawn Sub-Inspector ta luah mai. Hrangdawla an tih kha, a hote nen an hrâng zual. Nun leh sum leh thawmhnaw zuar-in an tuar zual ber. Hotel leh Restaurant tinreng, khawpui leh kawng dungah! A zualpui chauh kan sawi a nih hi. Police Combatisation hi a la kal mek zel a, vawiin thlengin, thatna tak a awm a ni chek ang. “Give the Devil his Due”.
Delhi Ni Rapthlak, Ni 31 October 1984 sawizawmna chu i hmabak leh tih mai ang.

Exit mobile version