Vanhmingliana (Taua)
Dawrpui
Thuziak thiam ka ni lova, zirna pawh ka nei hek lo. Ka duhzawng erawh ka ziak ve fova, mi nin leh nuihtizâ mai ka ni ang tih chu ka hlau. Nimahsela, mi thuziak tha tak tak lakhâwm a, changkang deuh a ziak ni ve lo mah ila, ka rilrua awm leh ka vei ngawih ngawih han chhim thâl bekang puah ve tawp chi hi ka ni a, mi pawi ka sawi anih pawhin min hau mai dawn nia.
Aizawl khawpui chhunga ruihhlo ngampatzia leh a chhan:
Ka dam a, ka tha anih phawt chuan zing tina tawite tal vâk chhuak a, kawngpui dunga vei ziah thin ka ni a, kum 30 chu a chuang ve tawh âwm e. Hmânah chuan ruihhlo ngáite hi an inzum em em a, mi hauh hlau reng rengin hmun kilkhâwr leh biru zawngin an hun an hmanhlel thin anih kha! Tunah erawh zawng a ualau leh lûn lai ber an thlang ta emaw tih mai turin kawngpui lûnlai zau deuh sîrah an mu khâwm telh tulh a, mi’n min hmu lo palh ange ti ni awm takin kea kawng kalna laiah an inchiu ngâwng ngâwng mai zu nia!
Mizoram tlawha lo zin thin hnamdangte hian engnge an hmuh a, an hâw huna an sawi thin tur hi engnge ni ang le? Assam Rifles, hmun hrang hrang atanga an rawn dah luh, chhuak leh zel ta te hian Vanapa Hall kawt leh State Transport Office bul vela ni tin zan tin an hmuh thin Mizote, a bik takin thalai – nula tlangval chanchin an ram a an haw huna an sawi hmasak ber thin hi engnge ni ang le? Ti tein ka ngaihtuah neuh neuh thin a. Hnam angin kan mualpho ta hle a ni lawm ni! Duh duha kan nulate man tlawm te tea lei theih hote hi an thiante hnena an sawi tam ber chu anih ka ring.
Kan thupui ang hian ruihhlo heti tak mai a a ngampat tak nachhan ber chu hautu, hremtu, zilhtu an nei tawh miah lova hlauh tur pakhatmah an nei tawh lo. Kei ngei pawh hian police duty te hnenah pawh hian ka report zing tawh a, min chhanna chu, “Tih ngaihna an awm lo” tih a ni mai. NGO te hian tha chu an han thawh ve thin, mahse thuneihna an nei si lova, man leh vuak theihna, tântir theihna an nei bawk hek lo. An hauhna veng piah lamah an va kal zawk a, rei lo teah an lo kîr leh mai thin. Mahni eizawnna leh hlawh hmuhna a ni si lova, NGO tan rei tak duty theih a ni lo tih kan hre theuh.
Hmânah chuan thil tisualah an inngaia an dâwih hle. Tunah erawh chuan a rùalin an awm a, pâwng hauh ngam an ni tawh lo. Hmanni (October thla tir lam) khan Vanapa Hall kawta an intibuai, hmeichhe tap nasa lutuk kha ka hmu thei ta ngang lova ka va inrawlh ve ta a. Nula khan, “Ka phone kha min pe rawh” tiin a umzui a, a tap vak vak mai si a. Kei chuan, “A ta anih a hnu chu pe mai ta che maw le!” ka ti a. Chu lai tak chuan car vâr hi a lo ding chawt a, car chhung atang chuan, “Kha nu kha mi pawisa bat hrât anih kha” a rawn ti a. “Eng pawh nise pe phawt mai la, in la insawifel mai dawn nia” tih pahin a bânah chuan ka bêng deuh thâwr a. “Eheu! Kut te min thlâk elaw” tiin a inhum sek a, kei lah lo duai chuang lo ta chu kan ri ta teng tung mai a, midang kha lo hnai ve vat lo se chu min beihrawn ngei ang. Ka han sawi chhuah duh chhan tak chu drugs addict kan tih mai thin ang kha ni lovin, ‘mi hlauhawm’ an ni tel tawh! Zîng taka a fâla hmeichhe kal phei chu pawisa an chhuhsak mai duh tawh ngei ang. In rawk a tam em em a, kan inhnuai vaiho luah pawh ni 21 September, 2023 zan dar 9 vela an chhuah lawk hlanin kawngka kalhna an lo kar chhia a, an lo rawk hman.
Sawrkar hian hetiang mite lakah hian a beng a chhu ngawng rei ta ngei mai. In lian pui puite sa in hawng thin mahsela, kawngpui tha pui pui te sìalin hnûm hen hun mahsela a chhunga chêng mipuite hi kan ngêt miau chuan hnam chu a dingchhuak tak tak ngai lovang.
Bible House sak thar mêk bulah sawn, khûta kawng atanga chhuk thlak fé ngai zâwlah khuan ni 9 October, 2023 zing dar 6:30 velah hian an lo ding khawm laih laih mai a. Eheu! An va tam ve maw ni le? Tiin ka zuk chhuk thla ve ngawt pek a! Nimahsela, MSACS (prevention unit) an tih hote nen chuan an lo indâwr mek zawk chu niin. Anni chuan syringe thar te an pe a, an in control theihna turin damdawi pawh chu a tâwk chauha hman tur te an pe a, an bulah chuan an inchiu ngâwng ngâwng mai a. An ti tha ka tih rualin ka duhtawk lo lutuk kha ka rilru a na vawng vawng mai. An zinga pakhat chu ka va hnaih a, “Tlangval, Lal Isua Krista ah chuan engmah tih theih loh a awm hleinem, tawngtai la, Lalpa hmingin bàn tawp mai rawh, Ani chuan a pui ngei ang che” ka’n ti ve tawp mai a. Ani chuan, “Ka pu, Andria ka ni a, Mission Veng a awm ka ni, khawngaih takin min lo tawngtaipui rawh aw” a ti reuh a. Ka hriat chhuah chang apiangin Lalpa hnenah ka hlân ve ta fova, eng tak chu ang zel ang maw.
Ruihhlo hi engtinnge kan vên anga, a ngawlveite hi engtin nge kan tihdam tâk ang?:
Kan Sawrkar bawk hian hma a lak a, a chêt chhuah tak tak a ngai. A lang a pau va ram pawn state dang a mite vei anga lan vak vak ai chuan a ma State chhunga mi ngei mai kan arte thih mai mai leh rûk rûk, tualthahna, inngaihna sual avanga hri tha lo tinreng vei mek te hi min ngaihtuah hmasak phawt a ngai! A point pawimawh tlêm i’n sawi chhuak teh ang –
1. Ruihhlo heti em em a hluar check-na tur chuan ramri (border) lam ven that a ngai. Assam Rifles hi an che tha thei ngawt mai, mahse, an kut ringawt a dah tur chu kan ni lovang. Hman deuha Mizorama an hotupa berin a State Sawrkar leh NGO tanpuina a rawn sawmna kha a zahawm. Tin, “Mizoram hi ruihhlo, khawchhak lama kal tlangna route lian ber a ni mai dawn” a tih kha a dik a, a ni hial tawh mai thei.
2. Kan Mizoram hian Budget lian tham tak a dah ve a tul ta takzet mai. Department tenau lutuk kutah dah lovin, hmalakna lian ber pawlah dah phawt rawh se, a ziaawm hun te a awm anih chuan a tih têt leh theih tho. Lirthei hman tur leh indona thawmhnaw thlengin an neih a ngai.
3. A chunga Budget thu kan rawn sawi lan tawh ang khan, tihdamna a awm theihna tur chuan Jail a inkhung ringawt emaw, Lock-up a dah ringawt emaw Camping lama vawrh luh ringawt lam a ni lo.
Taksa, rilru leh thlarau tihdam ngai an ni. Tui leh power supply awm tha, infiamna mual tha te, mi chîmbuai theih lohna hmunfâl, hung leh ven tlat a dah an ngai a ni.
Damdawi hmansual avanga rilru buai an ni a, mi ram changkang zawka an tihdan angin an taksa leh rilru tihfîm hmasak phawt an mamawh. Cell hrang hrang siam a, a bawraw zual leh zia awm te cell hrang hrangah. Chutah an fel chhoh zel dan azirin Stage 5 vela sawn chhoh zel an tul. A tawp ber a rilru fîm tak tak an neih tawh hnu chuan Pathian thu te an ngaihthlak duh chuan an hrilh theih tawh ang. A tira Pathian thu barh ngawt hi fuh lo tak a ni, an awih derin an tap der thiam a, testimony lem pawh an pe thiam khawp, engmah lo mai a ni. ‘Hripui vanga chhiatna karah’ tih reng hi a hun tawh lo. Kum 2020-2021 budget te kha chu a liam tawh a, Central atangin budget thar kum tin atan min pe leh zel tawh.
Tin, vawikhat thar thawha patrolling Squad siam a vai vak vak ringawt a, karkhat hnua chawlh leh daih hian awmzia a nei lo. Tei rei, beih rei, tan mar pât a ngai reng. Ruihhlo kha a tlem pawhin demand a la ngai reng tho tih hi kan ngaihtuahnaah awm se. Demand a tam chuan zuar rutu, lu zuar tak meuha ti duh an awm reng tih hriat tur. Infrastructure lian pui pui leh development a zuana zuang tih piah lamah hian a chhungril ngêt hian thing lianpui pawh a kar thlu zuah ta mai thin ang hian; kan rama a lung, a ngêt hi tihziaawm phawt a tul.
Dan leh Hrai:
“Rangkachak leh tangka sàng tam tak ai chuan I kâa dân chhuak chu ka tân a tha zawk e” (Sam119:71) Kan thupui ‘Dân leh Hrai’ hi dân leh thupêk; in awpna dân te pawh kan ti thei ang chu.
Pathian hian Vân leh khawvela fel taka rorelna turin, ‘Thusawm Pek Dân’ a duang a, chu chu nang leh kei hian kan lo zawm chuan malsawmna kan dawn tur thu pawh thutiam a dah kûr zut mai. India ram khua leh tui tha ni tur pawhin kan zawm tlàn ngei tur ‘Indian Constitution’ duan a, lek kawh mek a ni. Kan ram Mizoram te pawh hian heng ruihhlo ngai leh zuartute chunga lek tur Narcotics Acts pawh kan nei ve thluah mai.
Misual kan tih te hi tu te nge? Dan bawhchhetute an ni. Police-ina Thâna-a an lak chhoh te, jail a an khung te hi kan ram tân chuan kan Mizoram State dân bawhchhetu te an ni. Ruihhlo tawlhru leh ngâite pawh a hrem theih dân a tam mai. Mizoram Sawrkar hian Assembly-a pass thlap tawh, ‘Mizoram Narcotic Drugs and Psychotropic Act, 1985’ te, Mizoram Drug (Controlled Substances) Act, 2016 te kan nei fel thlap a. Heng bawhchhe lui tâlh te hi chu Sawrkar hian dân ang thlapa hrem theihna an neih ang hian hrem ve ang hmiang!
Nei lo chunga thilpêk lama hming siam tum ai chuan bawlhhlawh then nân a dân anga chet chhuah chak lamah te hian hming chher tum ta ila, ram kan siam tha fé zawk ang. Kan mi man te pawh hi châwm mum kûng ringawt lovin a na thei ang bera hrem te pawh an phu anih chuan diau lo ila, Kristian ram nih lohna a ni chuang hleinem! Pathian pawhin dân bawhchhiatna avangin Eden Huana a thu dah kha vawiin thlengin a la sût hleinem – duhthlanna tha erawh min pe thung.
Tun Sawrkar kal mekah hi chuan Enforcement tha leh thar em em hi chu beisei pha tawh lo mahila, Sawrkar thar lo awm zel tur atan te thu kan dah veah min lo ngaihsak ula. Zing khat, zan khat thlamuang taka awm pawh hi a hlu ém asin. Inchimralna (assimilation) rapthlak tak kan tawng mêk a ni a. |halai, a hmei a pa an ral zel chuan tunge ram chu venga enkawl ta ang le?
Mipuite mawhphurhna:
Ram hmangaihna kan tih hian Politics lam ringawt sawi hi ram hmangaihna a tling lo. ‘Rinna chu thiltih tel lo chuan thi’ Bible in a lo tih angin mipuite hian mawhphurhna leh tih tur kan nei a ni. “Mi ramah te pawh kawngsirah an mu ve thliah thluah alawm tihngaihna a awm lo” tih hi kan bânsan a tul tawh takzet.
Kohhran te hian Seminar/Symposium te buatsaihin ruihhlo thatlohzia, hlauhawmzia, tihchhin ve a thatlohzia te hi siam ve fo ni se. Mi thiam te pawh ruaiin projector te hian a lem te kapchhuak sela. Central Y.M.A te hian hma lain branch tinah, Rising Day lawm ni, Y.M.A Day – mi an punkhawm tam ber lai te hian project pakhata lo nei ve thin turin ngenna siam se la. Ruihhlo ina kan hnam min tihchhiat mêkzia te hi uar taka sawi tam fo ni se, beng a ri tam na na na chu, thian te hruai sual pawh an harin, naupang pawhin duhlohna chang te an hre ve ngei ang tih hi a rinawm tlat a ni. Hetiang thil sual hi Zonunmawi min chhuhsaktu, Setana hmanraw pawimawh ber a ni tih hi kan hriatthiam rualin nasa takin hma kan sâwn dawn a lo ni.
Kan inchhung khura kan sawi tam a naupang te pawh hmangaih taka zilh chunga hremna kan pe ngei dawn a ni tih hrilh tam te hi a tul takzet. Kan Pathian thu pawhin, “Naupang a âtna bet tlat chu pa tiangin hla takah a ûm bo thin” (Thufing) alo tih te kha a takin chantir ang u.
Zankhat chu Video cassette parlour a hawha kan en hrât lai khan, video tui taka kan en lai hian ka u mipa hian ka fapa mitmeng dik lo riau chu a lo hmu kiau mai a. A han sawi takah chuan kan han enchianga, a lo dik lo khawp mai a. “Awle, mu phawt mai rawh se” ka ti a. Zingah inchungah tumah dang awm lovin, tuikawhna bung nen ka chhohpui a. Damdawi a neih dan te, a lo ei ve dan te, chipchiar taka sawi turin ka tiang nen chuan ka vau a. A sawi ta vek a, kan thenawm hla vak lova awm, chutiang drugs lo khawih chîng tawhin a pek anih thu a sawi a. A tih leh a ka hrem nat turzia te hrilh in reife kan inchilh a, kan tawngtai a. Chuta tang chuan a puitlin thleng a theihnghilh lovin, nupui fanaute a enkawl ve ta e! Lalpa chu fakin awm rawh se!
Lalpa, min tanpui rawh!
Tirhkoh Paula’n, “Kan buante hi tisa leh thisen an ni si lo…” a lo tih angin a thlarau chang tawh hi chu sim tir mai theih an ni tawh lo. Hawh u! Engkimtithei kan Pathian hi min tanpui turin i au thin ang u. Lal Isua Kristaah chuan engmah tih theih loh a awm si lo va. Ram leh hnam hi kan vei takzet anih chuan a chhunga chêngte hi i invei hmasa phawt mai teh ang u.
Tumahin, “Kan MLA hian a bialah hian engmah pawh min tihsak lo” lo ti mai lovin, bial mipuite insiamthatna tur lam ngaihtuah hmasa turin ngen ila. Amah ngei pawh eirukna, hlemhletna lama kal lo turin lo zilh ngam ila, kan ram chu rei lo teah buh leh bâl thar chhuahna lamah te kan intodelh anga, hnathawh tur kan ngah ang. Hnathawka kan tul chuan ruihhlo kan bansan anga, tichuan kan ram chu a dam anga, a ding chhuak thuai ang.