Site icon The Aizawl Post

RETHEIHNA

Rev Dr Ramengliana

Retheihna hi mihringte buaipui ber a ni hial em le? He thu hi kan ka atanga chhuak tam leh ngaihtuahna luah khat hnehtu ber pakhat a ni mai lovang maw? Politics khawvel, sakhaw lam, zirna pangngai leh Pathian Thu zirnaah pawh kan chai nasat ber a ni hial mai thei bawk a. Ram leh hnam rilru kan neih nat viau te pawh hi thil dang vang em em ni lovin retheihna kalsan kan duh tlan vang leh kalsan dan kawng chi khat a nih vang niin a lang. Kan rilru pianhmang hrim hrimah hian retheihna atanga fihlim tumna a awm a, chu chuan kan nun pawh a kaihruai nasa hle tih chu a hriat theih mai a ni.
Hringnun hian he retheihna hi a fihlimsan mai mai thei lo ni tur a ni. Taksa khawsaknaa retheihna hi a lar ber a. Hemi atanga fihlimte pawh rilru lama retheih theih tak a lo la ni tho a. Mi dangte nena inkar thil avanga hrehawm tuar reng renga hun hman theih tak a ni tih a chiang e. Chung zawng zawngah chuan fihlim mah ila thlarau lama retheihna, retheihna zawng zawnga pawi ber zawk chu neih theih a la ni fan. Chuvangin he retheihna hi he lei hringnunah hian a bosan theih tak tak loh a ni ber mai. Fihlim famkim dawn chuan he khawvel piahlam thil a kungkaih a ngai a ni ber mai.
Chutih laiin taksa retheihna phei hi chu thui angreng tak rilru puthmang azir a nih theih dan a awm ve tho a. Rethei inti theuh theuh dinhmun hi inang lo thei tak chu a ni. Nu pakhatin an pa rilru hrehawm inngaihtuah lungchhiat thu a sawi ka hria a. Min barakhaih zawk angreng hle. A chhan pawh pucca buildingah khawsa mekin ei leh in, in leh lovah chuan keini nihna atanga teh chuan ‘khi tah’ a ni si a. A thiante anga car a neih loh avanga rethei bik anga inngai a lo ni si! Officer lian tak fanuin a nu leh pa inneih champhaah an chhungkaw retheih lai thute zu sawi a! Officer nih hnu fea nupui nei kha a ni sia!
Rilru leh thlarau lam retheihna chu dah thain damchhung khawsak pangngai retheihna hi han sawi chhunzawm ta ila. Tute hi nge mi rethei chu ni ta? Rethei tak tak chu ni tina chaw khamkhawp nei pha lote hi an ni ngei ang. Chutiang mi chu khawvelah hian mi vaibelchhe 230 vel an awm an ti a. Khawvela mi 12-a 1 zel hi tam tuar reng ang an ni a, mi 4-a 1 zel hi ei leh ina dinhmun nghet nei lo an ni, an ti bawk. India ramah hian ni tina chaw kaw pur hmu zo lo nuai 360 vel an awm anga ngaih a ni a. Ni tin ei tur kan nei leh rilru hahpui lutuka kan neih loh ringawt pawh hi thil lawmawm tak chu a lo ni e.
Ei leh in neih leh neih loh chauh hi retheihna tehfung tur chu a ni hauh lo tih chu a chiang mai a. Chenna in mumal neih loh te, silh leh fen tur pangngai neih zawh lohte, zirna pangngai ban phak loh leh dam mawh hritlan changa inenkawlna tur buaipui ngai leh treatment tha lak phak lohte hi a retheih thlak ngawih ngawih a ni. He tehna erawh hi chuan mi tam tak min huap ngei ang a. Inenkawlna tha neih phak loh avanga nun tawi ta nia hriat theih te pawh an awm thin hi. Rual awh na viau mah se hemi dinhmun hi kan pel ve ngawr ngawr a nih pawhin lawm mai tur a ni ber e. Rethei bakberh tak tak hi India ramah hian kan lo tam em mai! Malsawmna kan dawn hi kan hai palh thin zawk a.
Chuti a nih lai chuan mi tam tak hian tluangtlam angreng takin mi retheite hi anmahni thiam loh hrim hrimah an ngai titih deuh tlat nia! ‘Hna thawk se an rethei lo mai ang chu’ te an tih khum mai thei thin. Duh vang renga rethei, khawsak harsa hi chu an awm lo hial mai thei (Eng emaw vanga intirethei chawp an nih loh chuan). Hmanlaia thing tam, mau tam an tih lai khan thawhrim vakin awmzia a nei tlem khawp awm e. Ram pum huapin ei tur awm nghal lo chuan! Chuvangin thawh nasat avanga khawsak tih changkan theih a nihna ram chu ram tha tak a nihna chin a awm a ni. Sorkar kalphung leh inrelbawlnain a zir thlawt loh avanga mi tam zawk tana beih nasat sawngsawhlawt lo dinhmun hi awm thei tak a ni.
Kan ramah hian thawhrimna leh beih nasatna avanga khawsak phung tih that theih a ni em? tih inzawt ta ila, niin kan hre fur mai thei e. Hei hi thil lawmawm tak a ni. Miin a beih nasat avanga hlawhtling mai theia kan la ngaih theih chuan a ram pum huapin a la lawmawm thawkhat pawh a ni ang. Mahse rilru pianphungin a tlin thlawt loh avanga mahni ei tur pawh dap chhuak pha lo, hisap kitap nei thlawt lo pawh awm thei a ni. Ka mi hriat pakhat chu Pastor pakhatin theih patawpa tanpuiin khai din a tum a, mahse a theih thlawt lo. A ngaihtuahnain a pha ngang lo a ni. Chuti avanga rethei taka awm chu engtia ngaih tur nge ni ta ang le? Kan khawngaih dawn nge kan thiam lo liam mai zawk ang?
|henkhat chu duhthlanna an hman sual vang liau liau, um loh tur leh buaipui miah loh zawk tur an buaipui tlat avanga rethei ta em em pawh an awm. Hetiang mite hian khawngaih leh lainat an hlawh duh lo hle. An duh zawk an thlan avang liau liau a retheiah puh an awl. A dik. An thil duh leh um zawk a dik miau loh avangin an rethei a ni. Mahse, chu tak chu an khawngaihthlak chhan a ni mai zawk lo maw le? Rilru pangngai pu, taksa pangngai nei leh hun tha pangngai chhunga awm ve tho khan a duh loh zawk tur a duh tlat a, a buaipui loh zawk tur a buaipui tlat avangin a retheih phah ta a nih zawk chu! A va khawngaihthlak tho em! An duhna leh chaknain a tirethei a ni miau si a!
Chutih laiin ram kalphung hian retheih leh hausak a hril thui hle tih hriat tur a ni. Ram pum huapa ei leh bar (economy) chungchangah hian kalphung inkawlkalh tak pahnih- capitalism leh socialism an tih te hi an ni a. Heng system pahnih inkarah hian kan leng vel a, theih chin chinah kaih kawp an tum deuh bawk thin a. An nih dan lawng lawng hi chuan an hriam lutuk ve ve a ni mai thei. Capitalism hian mimal zalenna a pek tam avangin a thei fate tan len duak duak a awl viau, chutih laiin a chuan hnuai zawkte tan beh ngawr ngawr a awl bawk. Tin, mi a lo hausak chuan mi thenkhat leh thil thenkhat a hnek nasat lutuk vang a ni thin bawk a. Hei vang hian mi tam takin capitalism hi an duh lo a ni.
Chutih laiin socialism hian ram leilung hausakna zawng zawng chu ram miten a theih ang bera rualkhaia insemtir a tum tlat thin a. A kut phah hlai hlaiin tham tam ringawt chu he system hian rem a ti lo. Hisap chak leh dinhmun tha laklawhte voh ringawt lovin mi hnuaihnung leh chembeh ber berte a ngaihtuah thleng pha tlat a ni. Mahse heti tur chuan mimal zalenna a lo phuar beh tel a ngaih thin avangin mihring thlarau hian a mil vak lo va, a tum chu tha em em mah se he khawvel ram hrang hrangah hian a hnawng zel a nih hi maw.
He socialistic economic system, kan pi leh puten ‘sem sem dam dam, ei bil thi thi’ an lo tih thin nena inmil tak thlarau hian sorkar policy siamtute chenchilh zelin an thil ruahmanah he thil hi hmuh theih ni zel sela a duh awm thin. Rampui, central sorkar policy chu keini state te reuhtein lo tihdanglam tehchiam theih a ni dawn lo va. Chutih laiin state sorkar policy hrang hrangah mi rethei leh mi hausate inkar a zauh (capitalistic) telh tleh loh nan tan lak thiam a tul zel dawn.
Sorkar hian a nei zawkte ta a laksak thiam a, a nei lo zawkte a pek thiam telh telh a va pawimawh dawn em! Hei aia pawimawh zawk pawh a la awm cheu! Dinhmun tha zawk ten mi hnuaihnung zawkte tan an inphal zel hi. MUHCS -a sorkar hnathawkte hlawh an han cut-ah te hian a hriat a nih hi. Harsa zawkten an va han chhawr nasa tak em! A thei zawkten tax kan ti emaw cess kan ti emaw kan inphal nasat zel a ngai e. Mi hausaten an mamawh bak ram an neih duai duai lohna turte pawh kan ngaihtuah zel a ngai. Mi retheiten kan chang zo ve lo mai ang.
Ni e. Retheihna hi kan buaipui ber a ni. Mimal leh ram pum huap pawha kan do ber leh kalsan kan tum nasat ber a ni. Mihring tlin lohna chi hrang hrang – thenkhat duham luat avanga mite chanai hmanga mahni lo inchhekarbawm tak tlat te, hriatna leh thiamnain a phak mawlh lohte, duhna leh tul tihna awm tlat lote – avangin a thuanawp nasa thin a. Tum ram kan la thleng thei rih lo chu a nih hi. Amaherawhchu, kan beidawng thei lo va, kan chawl ngawt thei bawk hek lo. He retheihna khur hi zuan chhuahsan theuh a, retheihna zung chu pho ro turin tan i la tak tak teh ang.

Exit mobile version