Rev Dr Ramengliana
Tunlai mi tam tak chuan ringtuten Lal Isua kan rinna hi Pathian thilpek, kan phu miah loh, Thlarau Thianghlimin keimahnia a thawh avanga lo awm thei chauh a ni tih hi an hre thiam ta mang lo. Hei hi Bible zirtirna leh Kristian zirtirna pangngai a ni si a. Bible hian ringtu leh ringlo hi a thliar na hle. Ringtute chu leilung pianhmaa Pain a thlan tawh (Eph 1:3), thlarau lam malsawmna tinrenga a vur niin a sawi hmiah mai. Isua Krista ring lote chu a sawi ve lo! Hei hian Pathian rilru leh thiltiha ringtute dinhmun sanzia a tilang a ni. A thlan an nih miau avangin a mi an nih theih nana an mamawh ang ang chu a pe zel a ni, rinna thlengin.
Khawngaihna hnathawh
Chhandamna hi miin thingpui a sem a, a duh apiangin lo lain an in a, a duh lovin an lo ban ve lem lo va, tih ang ngawt a ni lo va. Lal Isua khan chhandam nih theihna kawng a hawng a, tichuan kan duh leh duh loh a thu a ni mai, tih ang chi a ni ngawt lem lo bawk. Pathian khawngaihna pawn lamah chuan mihring chu chirhdup nuam ti em em vawkpui ang chauh a ni a. Vawk chuan mihring tana hmun nuam ni ve miah lo chirhdup aia nuam tih leh thlakhlelh a nei lo. Hmun nuam zawk leh changkang zawk, hrisel zawk leh rim tui zawk a awm thei tih chu a hre pha lo hrim hrim a ni. Chu chu sual chhungkhung mihring rilru chu a ni. Pathian ngaihna rilru a nei miah lo, a lang pha lo a ni ber mai.
He dinhmun atanga a chhuah theih nan hian a rilru tihen a mamawh a, a duhna tihthar a ngai a, a chakna chu thuam thar a ngai a ni. Chu chu Thlarau Thianghlim hnathawh chauhvin a thleng thei a, mi tam takin chu khawngaihna chu an chang ta a ni. Lal Isua Krista nihna pawma, rinnaa lut turin mihring theihna ngau ngau chuan a tlin hauh lo va, tul tihna pawh a nei lo. Chhandam fate erawh chuan Thlarau Thianghlim hnathawh avang chauhvin chu sual chhungkhung khawvel chu kalsan duhna an thinlungah a lo intuh ta tlat a, tlansan turin chakna pawh pek an ni ta a ni. Chu chu Thlarau Thianghlim hnathawh vanga lo awm, khawngaihna thilpek a ni. “Rinna avanga khawngaihnaa chhandam in ni, chu chu in thawh chhuah a ni lo va, Pathian thilpek a ni,” (Ephesia 2:8). Heta rinna, khawngaihna, chhandamna te hi Pathian thilpek vek a ni.
Mihring duhthlannaa innghat a ni lo
Mi tam tak chuan khitianga kan sawi khian an pawm liam ve mai a. Ni awm tak pawhin an hre thin, mahse an inchhut chian loh vang a ni. An dinhmun pawh an hre chiang lem lo! A chhan pawh Mizo Kristian tam zawk anga, ‘duhthlanna’ (free will) kan tih hi kan chhandamna innghahna atana kan ngaih chuan chhandamna chu a pumpuiin thilpek (gift) a ni thei ngai lo vang. Kan ‘free will’ -a a innghah a, kan duh leh duh loh hi a hriltu ber a nih vaih chuan keimahnia innghat a ni dawn a, chuti a nih si chuan thilthlawnpek (gift) chu a ni thei ngai dawn lo a ni.
Heti hi a nih vang a ni mai thei, Thuthlung Tharah hian tunlaia kan Chanchin Tha hrilna kawnga kan sawi lar em em ‘duhthlanna’ (free will) thumal hi zu awm hauh lo va! Tunlaia kan hriat zin dan nena khaikhin chuan hei hi thil mak angreng tak a ni. Thuthlung Thar hun laia Chanchin |ha hriltute chuan ‘free will’ sawi lovin Chanchin Tha an hril piap piap mai thin a lo ni zawk! Hetah hian ka sawi tum tak hriat thiam a ngai lehzual ta. ‘Duhna’ leh ‘Duhthlanna’ danglamna kan hriat a ngai. Kan duh leh duh loh chuan kan thlarau nun a hril ngei a. Kan duh a ngai, chu duhna chu kan ‘thlan’ theih a ni lo, Suala tlu tawh mihring zia chuan Krista aiin khawvel a hmu mawi tlat zel si a le! Krista duh tur chuan Pathian khawngaihna keimahniah a thawh a ngai. Kan duhthlanna (free will)a innghat a ni lem lo. Ni se sual lam awn sa kan ni si! Ui chuan lunghlu tlang eng anga mawi pawh a hmaah awm se ek tum a thlang zawk zel ang! A zia ang zelin a che mai a ni.
Duhna vs Duhthlanna
Chhandam nihna tura kawng awmchhun ‘rinna’ chu Pathian thilpek a nih dawn chuan kan duhthlannaa innghat ngawt chu a ni thei dawn lo tih a chiang ta a. Khawngaihna hnathawh a lo ni. Chuti pawh ni se ringtu berin ‘A thlan loh chuan,’ ‘Krista chu a lo pawm ve si loh chuan’, ‘A lo dawnsawn si loh chuan’, engtin nge ni ta ang? Hei hi mi tam takin an hriat fiah hleihtheih loh chu a ni a. Hriat thiam harsa lutuk erawh chu a ni lo. Mihring hian kan duh zawk chu kan thlang zel. Kan sualna chu thil sual kan thlang zawk zel hi a ni a. Pathian khawngaihna chu Thlarau Thianghlim hnathawh avanga Krista kan lo thlang ta tlat hi a ni. Duh chu kan thlang narawh e, Krista duh theihna chu chung lam hnathawh a ni, kan tihna a ni ber. Chuvang chu a ni mai thei PCI Thurin chuan ‘free will’ (duhthlanna zalen) sawi lovin ‘will’ (duhna) chauh a sawi a ni.
Chhandamna nena kan sawi kawp thin rinna hi chu Pathian thilthlawnpek, Thlarau Thianghlim hnuhma dik tak a nih avang hian sawi liam mai mai chi a ni lo va. Ringtu hringnun bin let thak thak tur chi a ni. Kal pah vel mai mai chi a ni lo tih a chiang. Ziaktu pakhat hian a khaikhin thiam khawp mai. Mi tam zawk rinna hriat chu pasalthain hla tak atanga tin veng veng a, a zungchalin a kap khet a, sa a kap nalh ang hi a ni a. A target chu a fuh, mahse sa kaptu nun pum a tawk lem lo. Zungchal a kawih zeuh a ni mai e. Mahse rinna tak tak chu sakeiin a sa pelh lai a veh them them a, a chakna zawng zawng sawm khawma a zuan a, a seh a, a tha zawng zawnga a beih ang hi a ni. A theihna leh chakna zawng zawngin a hmang vek si a. Pasaltha sa pel ai chuan sakei sa seh hian Chhandamte rinna chu a phawk chhuak tha zawk awm e.
Ringtu nihna tak
Isua Krista kan ring kan tih hian kan ring tak tak em? ‘Ring’ tih kan pawh pha em le? Damdawi inah na takin i awm a. I inenkawl man a tam dawn si a, bill a san turzia te pawh i hisap pha vek a, i rilru a tihah hle. Chutih lai chuan pa pakhat lo kalin in dinhmun a hriat chianzia leh tanpui a duh che avanga i ba zawng zawng pawh a rulh sak vek dawnzia che a hrilh ta thut mai che a. I duh phawt chuan nang leh i chhungte chu a enkawl chhunzawm dawn tih te nen lam a hrilh che. Chutah chiah chuan amah chu i rin leh rin loh a lang ang. I ring a nih chuan i hah a dam vek ang a, a beisei ang chein i awm mai ang. I neih phak miah loh pe thei che a nih avang khan i en liam mai mai thei lo a ni.
Chu pa chu i ring lo a nih erawh chuan i hahdam phah miah lo ang a, ‘ang em le?’ tiin i buai chhunzawm ang; i nun a tidanglam lem lo bawk ang a, i mamawhna te pawh i hrilh chhunzawm kher lovang. Chuti tehchiama ropui bika i ngaih loh phei chuan i buaipui thamah i ngai hauh lo vang le. Isuan “Keimah hi kawng leh thutak leh nunna chu ka ni. Keimaha kal lo chu tu mah Pa hnen an thleng ngai lo,” (Jn 14:6) a tih hi a awihtu leh pawmtu i nih leh nih loh chu nunah a lang chiang khawp ang le. Sakeiin sa seh anga pum bawh riap mai a tul ngei dawn si a.