US leh UK te chuan Red Sea a lawng ten beihna nasa ber an tawh leh hnuah Yemen-a Houthi rebel te lakah sipai chakna an hman mai theih thu an sawi.
Thawhlehni zan khan Iran thlawp Houthi rebel te hian drone leh missile an kahchhuah te chu Indo lawng lian Carrier-a jet leh warship te chuan 21 lai an kahthlaksak a ni.
UN Security Council chuan Nilaini khan resolution pawm bawkin Houthi attack chu tihtawp nghal ni se an ti bawk a. UN chuan member states te chuan an lawng te an veng thei ang tiin an sawi a, hei hi Houthis te chuan an haw hle a ni.
Houthi thupuangtu Mohammed Aloi al-Houthi chuan UN resolution chu ‘political game’ tia sawiin anni tum ber chu Gaza-a Hamas te laka indona kalpui mektu Israel nena inzawmna nei lawngte chauh tiin a sawi ve thung a.
UN resolution chuan ‘Houthi te chuan lawng an beihna an chawlhsan nghla tur a ni a, an chetlakna avang hian global commerce nghawng natak neiin chumai bakah navigational rights leh freedom te tibuaiin regional peace and security a khawih buai bawk’ tiin an sawi a, ram 11-in an pawm thu vote-in an lantir a, mahse, Russia, China, Mozambique leh Algeria te chuan vote thlak duh lovin an hai thung.
A hma pawhin US leh a thawhpui ram te chuan Houthi te chu Red Sea an chetlakna avangin an lo vau tawh a. Yemen chu an bei mai ang em tia zawhna pawh UK Defence Secretary Grant Shapps chuan mai thei tiin a chhang a ni.
International Chamber of Shipping te chuan khawvel container ship 20% te chuan Red Sea chu an kal duh tawh lo tia sawiin hei vang hian a kual zawngin Africa chhim tawp lamah an hel thin tiin an sawi a.
Houthi te chuan Thawhlehnia lawng an beihte chu US ship te Israel thlawptute an ni a ti a. Tun hi 19 November atanga Red Sea a commercial ship beih tum 26-na a ni tawh.
US sipaite chuan Houthi te hian Yemen a an thunun atangin Iranian-designed drones, anti-ship cruise missiles leh anti-ship ballistic missiles ten lawng te hi an bei thin tiin an sawi a.
Drone sawm pariat, cruise missiles pahnih leh ballistic missiles pakhat chu F/A warplane USS Dwight D Eisenhower a inbun te chuan an kapthla a. Red Sea-ah hian US chuan destroyer pali, USS Gravely, USS Laboon, USS Mason leh HMS Diamond-te a dah mek a ni.
Houthi military spokesman Yahya al-Sarea chuan an sipai te chuan ballistic leh naval missiles leh drones te an hamng tih nemnghetin ‘US lawng te Zionist entity (Israel) puitu te an bei’ tiin a sawi a.
“US enemy forces tena kan naval forces te an beihna chhanletna a ni” a ti awk a, hei hi US Navy helicopters tena 31 December a Houthi speed boat pathum tipila a crew te pawh an thih phahna a sawina a ni.
Kan ram chhan turin duh thala chet la ve turin dikna kan nei a. Kan ram leh hnam leh mipuite venhim hi kan tan tihmakmawh a ni a ti bawk.
Sarea chuan houthis te chuan israeli lawng te Palestinie pana Red Sea leh Arabian Sea paltlang tumte chu Gaza a beih chhung chuan an bei zel dawn tiin a sawi bawk.
UN Secretary General Antonio Guterres thupuangtu pawhin MIddle East a buaina nasa zawk chhuak thei chuan global trade, environment leh mirhing nunna atana nghawng tha lo nasa tak a neih theih avangin a pawi a ti takzet tiin a sawi bawk.
Hetih lai hian Shaps chuan UK leh an thawhpui ramte chuan a hma pawhin Red Sea-a lawng tena beih an tawk zui zel a nih chuan pawm theih loh a nih thu leh mawhphurtuah Houthis te chu an ngaih hmiah tawh tur thu a sawi bawk a. “Global economy humhim nan leh pawisawi lote nunna humhim nan a tul angin hma kan la ang,” tiin a sawi a.
Defence Secretary chuan TV interview a neihnaah ‘helai region a thil tha lo thlengah thui takin Iran chu mawhphurtu a ni’ ti bawkin Islamic Republic leh Houthis te chu lawng an beih an chhunzawm zel a nih chuan ‘nghawng na tak’ a awm ang a ti bawk.
Western military te chuan Yemen ram chhungah Houthi te an bei mai ang em a nih leh Iran ram chhung ni ta se tia zawhna pawh, “A kimchangin ka sawi a rem lo va, mahse thuchhuah intawm kan siamah chiang takin lawng ten beih an tawk zui zel a nih chuan chhanletna na tak a awm ang kan ti tawh,” tiin a sawi bawk.
A hma lawk karah Red Sea shipping humhim nan UK, US, Australia, Bahrain, Belgium, Canada, Denmark, Germany, Italy, Japan, Netherlands, New Zealand, South Korea leh Singapore te chuan “Operation Prosperity Guardian” an puan thu an lo sawi tawh a ni.
Khawvel sumdawnna hnukpui leh lawng kawng pawimawh bera lawng tena beih an tawk reng chu a dik lo tiin hei bakah hian freedom of navigation kalh a ni an ti bawk.
Hetih lai hian Middle East tour nei mek US Secretary of State Antony Blinken pawhin US chetlak dan tur chu a sawi duh loh thu sawiin mahse helai bial velah Houthis tena an huangtauna an tihtawp theih nan ni li lai a cha tawh thu a sawi thung a.
Kan thu leh hla te an pawmlo mai ni lovin tuna US ship an beih zui zat hian an duhdan a chiang a ni a ti bawk.
Global seaborde trade 15% vel laiin Red Sea hi a paltlanga Suez Canal hmanga Mediterranean thlunzawmna pawimawh niin Europe leh Asia inkalpawhna lawng kawng tawi ber a ni bawk.
Houthis-te chuan Israel lawng emaw Isral pan lawngte chu an thlurbing bik tiin an insawi a, hei hi a chhan ber chu Iran thlawp Palestinian group Hamas te an thlawpzia an lantirna a ni.
A hma chuan Ansar Allah (Partisans of God) inti niin Houthis te hi a tirah chuan Yemen a Zaidi Shia Muslim minority movement a ni a.
Kum 2014 khan captial Sanaa chu thununin Yemen khawthlang lam ram zau tak an thuhnuaiah an dah mek a, Saudi Arabia chuan Yemen sorkar ziding zawk chu a thlawp thung a, khawvel pawhin Yemeni sorkar ziding zawk a thlawp bawk.
Yemen tualchhung indona avang hian mi 150,000 chuangin nunna chan phah tawhin mi maktaduai 21 te chuan humanitarian assitsance an mamawh takzet tia sawi a ni.
Saudi Arabia leh US te chuan Iran chu Houthis te ralthuam pe ah puhin chung zingah chuan drones, cruise leh ballistic missile te chu UN arms embargo kalhin an pe an ti a, Iran erawhin a pha thung.
Yemen buainaah hian Saudi Arabia chu inrawlhin kum 2015 atang khan Houthis te chu indo thlawhna hmangin a bei nasa hle a. Mahse, UAE leh Saudi tang dun te chuan Houthis tena Yemen sorkar an paihthlak chu an dang thei chuang lo. Houthis te chuan Saudi hi Iran siam an missile leh drone ten an bei let ve thung bawk a.
Yemen chungchangah Saudi Arabia nen inkahhaina siamzui niin Saudi Arabia chu a inrawlh thuk duh tawh lo va, Saudis te chuan Yemen ram chhungah Houthis tena thlawpna an hmuh nasatzia an hmufiah tawh tia sawi a ni bawk.
US leh UK ten Yemen a Houthi rebel-te bei mai thei ti

